बृहत्कथाश्लोकसंग्रहBṛhatkathāślokasaṃgraha

Chapter 24

24 of 28 · 146 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ नन्दोपनन्दाभ्यां सेव्यमानः स्वकर्मणा । (१।१)

atha nandopanandābhyāṃ sevyamānaḥ svakarmaṇā |

1.2१.२

पुनर्वसुगृहे स्तोकान् दिवसान् अवसं सुखी ॥ (१।२)

punarvasugṛhe stokān divasān avasaṃ sukhī ||

2.1२.१

कदाचिन् मन्दिराग्रस्थः कुर्वन्न् आशावलोकनम् । (२।१)

kadācin mandirāgrasthaḥ kurvann āśāvalokanam |

2.2२.२

श्रमणां दृष्टवान् अस्मि शिष्यासंघपुरःसरीम् ॥ (२।२)

śramaṇāṃ dṛṣṭavān asmi śiṣyāsaṃghapuraḥsarīm ||

3.1३.१

कविभिस् तैर् अनात्मज्ञैर् बुद्धिर् आयास्यते वृथा । (३।१)

kavibhis tair anātmajñair buddhir āyāsyate vṛthā |

3.2३.२

ये तस्या वर्णसंस्थाने वर्णयन्ति हतत्रपाः ॥ (३।२)

ye tasyā varṇasaṃsthāne varṇayanti hatatrapāḥ ||

4.1४.१

सर्वथा तं विधातारं धिग् यत् किंचनकारिणम् । (४।१)

sarvathā taṃ vidhātāraṃ dhig yat kiṃcanakāriṇam |

4.2४.२

येनाकारविरुद्धो ऽस्याम् आचारो दुर्भगः कृतः ॥ (४।२)

yenākāraviruddho 'syām ācāro durbhagaḥ kṛtaḥ ||

5.1५.१

सर्वो हि विनियोगार्थम् अर्थः सर्वेण सृज्यते । (५।१)

sarvo hi viniyogārtham arthaḥ sarveṇa sṛjyate |

5.2५.२

घटयित्वा घटः केन लोष्टेन शकलीकृतः ॥ (५।२)

ghaṭayitvā ghaṭaḥ kena loṣṭena śakalīkṛtaḥ ||

6.1६.१

धात्रा पुनर् इयं सृष्टा कोमलेव मृणालिनी । (६।१)

dhātrā punar iyaṃ sṛṣṭā komaleva mṛṇālinī |

6.2६.२

शोषिता तुहिनेनेति धिक् तस्य खलताम् इति ॥ (६।२)

śoṣitā tuhineneti dhik tasya khalatām iti ||

7.1७.१

ततस् तां चिरम् आलोक्य निर्निमिषेण चक्षुषा । (७।१)

tatas tāṃ ciram ālokya nirnimiṣeṇa cakṣuṣā |

7.2७.२

गोमुखः स्फुरितोत्साहः पृच्छति स्म पुनर्वसुम् ॥ (७।२)

gomukhaḥ sphuritotsāhaḥ pṛcchati sma punarvasum ||

8.1८.१

अलंकृतपुरीमार्गैर् ऊरुगौरवमन्थरैः । (८।१)

alaṃkṛtapurīmārgair ūrugauravamantharaiḥ |

8.2८.२

एषा प्रव्रजिता भद्र क्व गच्छति गतैर् इति ॥ (८।२)

eṣā pravrajitā bhadra kva gacchati gatair iti ||

9.1९.१

तेनोक्तम् ऋषिदत्तेयम् आर्हतं धर्मम् आस्थिता । (९।१)

tenoktam ṛṣidatteyam ārhataṃ dharmam āsthitā |

9.2९.२

वीतरागतया सिद्धान् अतिशेते जिनान् अपि ॥ (९।२)

vītarāgatayā siddhān atiśete jinān api ||

10.1१०.१

एषा बालसखीं दृष्ट्वा सततं राजदारिकाम् । (१०।१)

eṣā bālasakhīṃ dṛṣṭvā satataṃ rājadārikām |

10.2१०.२

कन्यकान्तःपुराद् एति याति स्वशयनासनम् ॥ (१०।२)

kanyakāntaḥpurād eti yāti svaśayanāsanam ||

11.1११.१

इत्यादि कथयित्वासाव् ऋषिदत्ताम् अवन्दत । (११।१)

ityādi kathayitvāsāv ṛṣidattām avandata |

11.2११.२

अम्बिके सहशिष्यायास् ते नमो ऽस्तु नमो ऽस्त्व् इति ॥ (११।२)

ambike sahaśiṣyāyās te namo 'stu namo 'stv iti ||

12.1१२.१

तं च प्रव्रजितावोचद् असंभाष्यो भवान् इति । (१२।१)

taṃ ca pravrajitāvocad asaṃbhāṣyo bhavān iti |

12.2१२.२

किमर्थम् इति तेनोक्ते तयोक्तम् अवधीयताम् ॥ (१२।२)

kimartham iti tenokte tayoktam avadhīyatām ||

13.1१३.१

ज्ञानाधिक्षिप्तसर्वज्ञौ रूपविस्मारितस्मरौ । (१३।१)

jñānādhikṣiptasarvajñau rūpavismāritasmarau |

13.2१३.२

द्विजौ ज्येष्ठकनिष्ठाख्यौ त्वद्गृहे किल तिष्ठतः ॥ (१३।२)

dvijau jyeṣṭhakaniṣṭhākhyau tvadgṛhe kila tiṣṭhataḥ ||

14.1१४.१

तत्संदर्शनसंभाषाजनितं च सुखं त्वया । (१४।१)

tatsaṃdarśanasaṃbhāṣājanitaṃ ca sukhaṃ tvayā |

14.2१४.२

द्रविणं कृपणेनेव प्रच्छन्नम् उपभुज्यते ॥ (१४।२)

draviṇaṃ kṛpaṇeneva pracchannam upabhujyate ||

15.1१५.१

सुहृत्साधारणं यस्य सुखं स परमं सुखी । (१५।१)

suhṛtsādhāraṇaṃ yasya sukhaṃ sa paramaṃ sukhī |

15.2१५.२

सुखसंवरणायासाद् विपरीतस् तु दुःखितः ॥ (१५।२)

sukhasaṃvaraṇāyāsād viparītas tu duḥkhitaḥ ||

16.1१६.१

सुहृद्भिः कुपितैस् तस्माद् असंभाष्यः कृतो भवान् । (१६।१)

suhṛdbhiḥ kupitais tasmād asaṃbhāṣyaḥ kṛto bhavān |

16.2१६.२

तेषाम् अत्रानयोपायः समर्थश् चिन्त्यताम् इति ॥ (१६।२)

teṣām atrānayopāyaḥ samarthaś cintyatām iti ||

17.1१७.१

अथोच्चैर् गोमुखेनोक्तम् अचिरेण पुनर्वसुः । (१७।१)

athoccair gomukhenoktam acireṇa punarvasuḥ |

18.2१८.२

सहनन्दोपनन्दश्च जिनायतनमण्डपम् ॥ (१८।२)

sahanandopanandaśca jināyatanamaṇḍapam ||

19.1१९.१

अर्हतस् तत्र वन्दित्वा संघं चीवरवाससम् । (१९।१)

arhatas tatra vanditvā saṃghaṃ cīvaravāsasam |

19.2१९.२

ऋषिदत्तां च तद् दत्ते विष्टरे समुपाविशम् ॥ (१९।२)

ṛṣidattāṃ ca tad datte viṣṭare samupāviśam ||

20.1२०.१

अवलम्बितबाहुस् तु मुक्तकक्षश् च गोमुखः । (२०।१)

avalambitabāhus tu muktakakṣaś ca gomukhaḥ |

20.2२०.२

स्थित्वा देवकुलद्वारे जिनस्तोत्रम् उदाहरत् ॥ (२०।२)

sthitvā devakuladvāre jinastotram udāharat ||

21.1२१.१

नमो ऽस्तु सर्वसिद्धेभ्यः साधुभ्यश् च नमो ऽस्तु वः । (२१।१)

namo 'stu sarvasiddhebhyaḥ sādhubhyaś ca namo 'stu vaḥ |

21.2२१.२

ऋषभप्रमुखेभ्यश् च सर्वज्ञेभ्यो नमो ऽस्त्व् इति ॥ (२१।२)

ṛṣabhapramukhebhyaś ca sarvajñebhyo namo 'stv iti ||

22.1२२.१

साधु श्रावक धन्यो ऽसि यः सर्वज्ञं नमस्यसि । (२२।१)

sādhu śrāvaka dhanyo 'si yaḥ sarvajñaṃ namasyasi |

22.2२२.२

इत्यादि बहु निर्ग्रन्थाः प्रीत्यास्तुवत गोमुखम् ॥ (२२।२)

ityādi bahu nirgranthāḥ prītyāstuvata gomukham ||

23.1२३.१

अथायम् ऋषिदत्तायाः पादौ गाढं निपीडयन् । (२३।१)

athāyam ṛṣidattāyāḥ pādau gāḍhaṃ nipīḍayan |

23.2२३.२

अब्रवीत् सुप्रसन्नौ मे भवन्तौ भवताम् इति ॥ (२३।२)

abravīt suprasannau me bhavantau bhavatām iti ||

24.1२४.१

तया त्व् अस्य प्रयुक्ताशीर् अस्माकं लघुशासने । (२४।१)

tayā tv asya prayuktāśīr asmākaṃ laghuśāsane |

24.2२४.२

श्रावकस्यापि संवाद्या प्रतिपत्तिर् भवत्व् इति ॥ (२४।२)

śrāvakasyāpi saṃvādyā pratipattir bhavatv iti ||

25.1२५.१

अथोक्तम् उपनन्देन वीणागोष्ठी प्रवर्त्यताम् । (२५।१)

athoktam upanandena vīṇāgoṣṭhī pravartyatām |

25.2२५.२

एष संनिहितः संघः सकलः सुहृदाम् इति ॥ (२५।२)

eṣa saṃnihitaḥ saṃghaḥ sakalaḥ suhṛdām iti ||

26.1२६.१

अन्येनोक्तम् अनायाते प्रवीणे गङ्गरक्षिते । (२६।१)

anyenoktam anāyāte pravīṇe gaṅgarakṣite |

26.2२६.२

असंनिहितहंसेव नलिनी नीरवा सभा ॥ (२६।२)

asaṃnihitahaṃseva nalinī nīravā sabhā ||

27.1२७.१

तस्मान् महाप्रतीहारं भवन्तो गङ्गरक्षितम् । (२७।१)

tasmān mahāpratīhāraṃ bhavanto gaṅgarakṣitam |

27.2२७.२

उदीक्षन्ताम् इति ततः सम्प्राप्तो गङ्गरक्षितः ॥ (२७।२)

udīkṣantām iti tataḥ samprāpto gaṅgarakṣitaḥ ||

28.1२८.१

तं दृष्ट्वा नागरैर् उक्तम् आर्यज्येष्ठस्य वास्य वा । (२८।१)

taṃ dṛṣṭvā nāgarair uktam āryajyeṣṭhasya vāsya vā |

28.2२८.२

आख्यात निपुणं दृष्ट्वा कतरो रूपवान् इति ॥ (२८।२)

ākhyāta nipuṇaṃ dṛṣṭvā kataro rūpavān iti ||

29.1२९.१

आसीच् च मम यत् सत्यं सत्यम् एवास्मि रूपवान् । (२९।१)

āsīc ca mama yat satyaṃ satyam evāsmi rūpavān |

29.2२९.२

गङ्गरक्षितरूपेण रूपं मे सदृशं यतः ॥ (२९।२)

gaṅgarakṣitarūpeṇa rūpaṃ me sadṛśaṃ yataḥ ||

30.1३०.१

यदीयम् एतदीयेन रूपेणाप्य् उपचर्यते । (३०।१)

yadīyam etadīyena rūpeṇāpy upacaryate |

30.2३०.२

उपमानम् उपादेयः सो ऽपि रूपवताम् इति ॥ (३०।२)

upamānam upādeyaḥ so 'pi rūpavatām iti ||

31.1३१.१

वन्दित्वा जिनम् अग्रन्थान् ऋषिदत्तां च मां च सः । (३१।१)

vanditvā jinam agranthān ṛṣidattāṃ ca māṃ ca saḥ |

31.2३१.२

उपाविशत् पुनश् चोक्तम् उपनन्देन पूर्ववत् ॥ (३१।२)

upāviśat punaś coktam upanandena pūrvavat ||

32.1३२.१

ततः प्रव्रजिताह स्म श्रेष्ठिनि प्रियदर्शने । (३२।१)

tataḥ pravrajitāha sma śreṣṭhini priyadarśane |

32.2३२.२

अनायाते सदः सर्वम् इदम् अप्रियदर्शनम् ॥ (३२।२)

anāyāte sadaḥ sarvam idam apriyadarśanam ||

33.1३३.१

अतः प्रतीक्ष्यतां श्रेष्ठी क्षणम् इत्य् उदितेक्षया । (३३।१)

ataḥ pratīkṣyatāṃ śreṣṭhī kṣaṇam ity uditekṣayā |

33.2३३.२

अयम् आयात इत्य् आख्यन् नागराः प्रियदर्शनम् ॥ (३३।२)

ayam āyāta ity ākhyan nāgarāḥ priyadarśanam ||

34.1३४.१

आसीच् च मम तं दृष्ट्वा नैवायं प्रियदर्शनः । (३४।१)

āsīc ca mama taṃ dṛṣṭvā naivāyaṃ priyadarśanaḥ |

34.2३४.२

एषा पुरुषवेषेण भूषिता प्रियदर्शना ॥ (३४।२)

eṣā puruṣaveṣeṇa bhūṣitā priyadarśanā ||

35.1३५.१

स्त्रैणीभिर् गतिसंस्थानवाणीभिर् व्यक्तम् एतया । (३५।१)

straiṇībhir gatisaṃsthānavāṇībhir vyaktam etayā |

35.2३५.२

क्षिप्तत्रैलोक्यसौन्दर्यम् आख्यातं स्त्रैणम् आत्मनः ॥ (३५।२)

kṣiptatrailokyasaundaryam ākhyātaṃ straiṇam ātmanaḥ ||

36.1३६.१

सा तु वन्दितदेवादिः सादरं माम् अवन्दत । (३६।१)

sā tu vanditadevādiḥ sādaraṃ mām avandata |

36.2३६.२

चिरं सुन्दरि जीवेति मयापि प्रतिवन्दिता ॥ (३६।२)

ciraṃ sundari jīveti mayāpi prativanditā ||

37.1३७.१

ततः क्रोधारुणाक्षेण गोमुखेनाहम् ईक्षतः । (३७।१)

tataḥ krodhāruṇākṣeṇa gomukhenāham īkṣataḥ |

37.2३७.२

चित्रं नागरकैः कैश्चिल् लज्जितैः कैश्चिद् अम्बरम् ॥ (३७।२)

citraṃ nāgarakaiḥ kaiścil lajjitaiḥ kaiścid ambaram ||

38.1३८.१

ऋषिदत्ता पुनः सास्रं सविकासचलेक्षणा । (३८।१)

ṛṣidattā punaḥ sāsraṃ savikāsacalekṣaṇā |

38.2३८.२

सगोमुखम् अपश्यन् माम् आ शिरश्चरणं चिरम् ॥ (३८।२)

sagomukham apaśyan mām ā śiraścaraṇaṃ ciram ||

39.1३९.१

अथ प्रपञ्चम् आक्षेप्तुम् एतं सपदि गोमुखः । (३९।१)

atha prapañcam ākṣeptum etaṃ sapadi gomukhaḥ |

39.2३९.२

अभाषत सुहृद्वर्गं गोष्ठी प्रस्तूयताम् इति ॥ (३९।२)

abhāṣata suhṛdvargaṃ goṣṭhī prastūyatām iti ||

40.1४०.१

उपनन्दस् ततः पूर्वं तथा वीणाम् अवादयत् । (४०।१)

upanandas tataḥ pūrvaṃ tathā vīṇām avādayat |

40.2४०.२

यथा विगतरागाद् यैर् निर्ग्रन्थैर् अपि मूर्छितम् ॥ (४०।२)

yathā vigatarāgād yair nirgranthair api mūrchitam ||

41.1४१.१

उपनन्दात् ततो नन्दं नन्दाद् अपि पुनर्वसुम् । (४१।१)

upanandāt tato nandaṃ nandād api punarvasum |

41.2४१.२

पुनर्वसोर् अगाद् वीणा क्रमात् तं गङ्गरक्षितम् ॥ (४१।२)

punarvasor agād vīṇā kramāt taṃ gaṅgarakṣitam ||

42.1४२.१

उपनन्दादिकानां च जितनारदपर्वतम् । (४२।१)

upanandādikānāṃ ca jitanāradaparvatam |

42.2४२.२

पराजयत दूरेण पूर्वं पूर्वं परः परः ॥ (४२।२)

parājayata dūreṇa pūrvaṃ pūrvaṃ paraḥ paraḥ ||

43.1४३.१

क्रमप्राप्ता ततो वीणा गोमुखं गङ्गरक्षितात् । (४३।१)

kramaprāptā tato vīṇā gomukhaṃ gaṅgarakṣitāt |

43.2४३.२

सरस्वतीव वित्ताढ्याद् ईश्वराद् दुर्गतं गता ॥ (४३।२)

sarasvatīva vittāḍhyād īśvarād durgataṃ gatā ||

44.1४४.१

गोमुखस् तु ततो वीणाम् अवादयत लीलया । (४४।१)

gomukhas tu tato vīṇām avādayata līlayā |

44.2४४.२

यथा नागरिकैर् दीनैर् ईक्षितो गङ्गरक्षितः ॥ (४४।२)

yathā nāgarikair dīnair īkṣito gaṅgarakṣitaḥ ||

45.1४५.१

गोमुखाङ्कात् ततो वीणा याति स्म प्रियदर्शनम् । (४५।१)

gomukhāṅkāt tato vīṇā yāti sma priyadarśanam |

45.2४५.२

कुलटेव प्रियोत्सङ्गात् कामिनं प्रियदर्शनम् ॥ (४५।२)

kulaṭeva priyotsaṅgāt kāminaṃ priyadarśanam ||

46.1४६.१

ततः प्रवादिते तस्मिन् प्रगीते चातिमानुषम् । (४६।१)

tataḥ pravādite tasmin pragīte cātimānuṣam |

46.2४६.२

वैलक्ष्याद् गोमुखस्यासीद् अभिप्रायः पलायितुम् ॥ (४६।२)

vailakṣyād gomukhasyāsīd abhiprāyaḥ palāyitum ||

47.1४७.१

किंतु नारदशिष्यो ऽयं सुतो वा तुम्बरोर् इति । (४७।१)

kiṃtu nāradaśiṣyo 'yaṃ suto vā tumbaror iti |

47.2४७.२

यत् सत्यम् अहम् अप्य् आसम् अद्भुतश्रुतिविस्मितः ॥ (४७।२)

yat satyam aham apy āsam adbhutaśrutivismitaḥ ||

48.1४८.१

मुक्तवीणे ततस् तत्र शनैर् मां गोमुखो ऽब्रवीत् । (४८।१)

muktavīṇe tatas tatra śanair māṃ gomukho 'bravīt |

48.2४८.२

अधुना प्राप्तपर्यायं वादनं भवताम् इति ॥ (४८।२)

adhunā prāptaparyāyaṃ vādanaṃ bhavatām iti ||

49.1४९.१

हसित्वा तम् अथावोचम् अद्यापि हि शिशुर् भवान् । (४९।१)

hasitvā tam athāvocam adyāpi hi śiśur bhavān |

49.2४९.२

यो मां यत्र क्वचित् तुच्छे प्रवर्तयति वस्तुनि ॥ (४९।२)

yo māṃ yatra kvacit tucche pravartayati vastuni ||

50.1५०.१

नग्नश्रमणकानां च किराटानां च संनिधौ । (५०।१)

nagnaśramaṇakānāṃ ca kirāṭānāṃ ca saṃnidhau |

50.2५०.२

वीणां वादयमानस्य मादृशः कीदृशं फलम् ॥ (५०।२)

vīṇāṃ vādayamānasya mādṛśaḥ kīdṛśaṃ phalam ||

51.1५१.१

इति श्रुत्वेदम् उक्तो ऽहम् अनेन कृतमन्युना । (५१।१)

iti śrutvedam ukto 'ham anena kṛtamanyunā |

51.2५१.२

चम्पायां कीदृशं कार्यम् अभवद् भवताम् इति ॥ (५१।२)

campāyāṃ kīdṛśaṃ kāryam abhavad bhavatām iti ||

52.1५२.१

ततस् तम् उक्तवान् अस्मि श्रूयताम् यदि न श्रुतम् । (५२।१)

tatas tam uktavān asmi śrūyatām yadi na śrutam |

52.2५२.२

प्राप्तिर् गन्धर्वदत्तायास् तत्र कार्यम् अभूद् इति ॥ (५२।२)

prāptir gandharvadattāyās tatra kāryam abhūd iti ||

53.1५३.१

अथायम् अवदत् तत्र देवीप्राप्तिः फलं यदि । (५३।१)

athāyam avadat tatra devīprāptiḥ phalaṃ yadi |

53.2५३.२

इहापि गोमुखप्राप्तिः फलम् उत्तमम् इष्यताम् ॥ (५३।२)

ihāpi gomukhaprāptiḥ phalam uttamam iṣyatām ||

54.1५४.१

युष्मदन्यो न मां कश्चिद् वीणया जितवान् इति । (५४।१)

yuṣmadanyo na māṃ kaścid vīṇayā jitavān iti |

54.2५४.२

इदं मे श्रेष्ठम् आगम्य श्रेष्ठिनापहृतं यशः ॥ (५४।२)

idaṃ me śreṣṭham āgamya śreṣṭhināpahṛtaṃ yaśaḥ ||

55.1५५.१

सो ऽयम् अस्मद्यशश्चौरो यदि नाशु निगृह्यते । (५५।१)

so 'yam asmadyaśaścauro yadi nāśu nigṛhyate |

55.2५५.२

त्यजाम्य् एष ततः प्राणान् दुःखभारातुरान् इति ॥ (५५।२)

tyajāmy eṣa tataḥ prāṇān duḥkhabhārāturān iti ||

56.1५६.१

मम त्व् आसीद् असंदिग्धं सर्वम् अत्रोपपद्यते । (५६।१)

mama tv āsīd asaṃdigdhaṃ sarvam atropapadyate |

56.2५६.२

मरणाभ्यधिकक्लेशो मानभङ्गो हि मानिनाम् ॥ (५६।२)

maraṇābhyadhikakleśo mānabhaṅgo hi māninām ||

57.1५७.१

शास्त्रार्थज्ञानमत्तस्य निगृहीतस्य वादिनः । (५७।१)

śāstrārthajñānamattasya nigṛhītasya vādinaḥ |

57.2५७.२

कान्तया च विमुक्तस्य दुःखं केनोपमीयते ॥ (५७।२)

kāntayā ca vimuktasya duḥkhaṃ kenopamīyate ||

58.1५८.१

तस्माद् एतद् इह न्याय्यम् इति निश्चित्य सादरम् । (५८।१)

tasmād etad iha nyāyyam iti niścitya sādaram |

58.2५८.२

व्यवस्थापयितुं तन्त्रीर् आरभे दुर्व्यवस्थिताः ॥ (५८।२)

vyavasthāpayituṃ tantrīr ārabhe durvyavasthitāḥ ||

59.1५९.१

ततः पृथुलितैर् नेत्रैः पुलकालिङ्गितत्वचः । (५९।१)

tataḥ pṛthulitair netraiḥ pulakāliṅgitatvacaḥ |

59.2५९.२

अन्योन्यस्य निरैक्षन्त वदनानि सदःसदः ॥ (५९।२)

anyonyasya niraikṣanta vadanāni sadaḥsadaḥ ||

60.1६०.१

तन्त्रीषु करशाखाग्रैः परामृष्टासु ते ततः । (६०।१)

tantrīṣu karaśākhāgraiḥ parāmṛṣṭāsu te tataḥ |

60.2६०.२

हा हा किम् इदम् इत्य् उक्त्वा पुस्तन्यस्ता इवाभवन् ॥ (६०।२)

hā hā kim idam ity uktvā pustanyastā ivābhavan ||

61.1६१.१

अथैतस्याम् अवस्थायां मया वीणा च संहृता । (६१।१)

athaitasyām avasthāyāṃ mayā vīṇā ca saṃhṛtā |

61.2६१.२

तैश् च मुक्तायतोच्छ्वासैर् जीवलोको ऽवलोकितः ॥ (६१।२)

taiś ca muktāyatocchvāsair jīvaloko 'valokitaḥ ||

62.1६२.१

हर्षारुणपरामृष्टं विकसद्विशदप्रभम् । (६२।१)

harṣāruṇaparāmṛṣṭaṃ vikasadviśadaprabham |

62.2६२.२

अभ्राजत ततः सद्यो गोमुखाननपङ्कजम् ॥ (६२।२)

abhrājata tataḥ sadyo gomukhānanapaṅkajam ||

63.1६३.१

जितगोमुखदर्पस् तु जितो ऽपि प्रियदर्शनः । (६३।१)

jitagomukhadarpas tu jito 'pi priyadarśanaḥ |

63.2६३.२

जितदुर्जयवादीव प्रीतिमान् माम् अभाषत ॥ (६३।२)

jitadurjayavādīva prītimān mām abhāṣata ||

64.1६४.१

श्रेष्ठी ज्येष्ठेन वीणायां जगद्विजयिना जितः । (६४।१)

śreṣṭhī jyeṣṭhena vīṇāyāṃ jagadvijayinā jitaḥ |

64.2६४.२

इति मे प्रस्थिता कीर्तिर् आ पयोधिवसुंधराम् ॥ (६४।२)

iti me prasthitā kīrtir ā payodhivasuṃdharām ||

65.1६५.१

पूर्णा हि वसुधा शूद्रैर् न च तान् वेद कश्चन । (६५।१)

pūrṇā hi vasudhā śūdrair na ca tān veda kaścana |

65.2६५.२

राघवोत्कृत्तमूर्ध्नस् तु शम्बूकस्यामलं यशः ॥ (६५।२)

rāghavotkṛttamūrdhnas tu śambūkasyāmalaṃ yaśaḥ ||

66.1६६.१

किं चाद्यारभ्य युष्मभ्यं मयात्मैव निवेदितः । (६६।१)

kiṃ cādyārabhya yuṣmabhyaṃ mayātmaiva niveditaḥ |

66.2६६.२

वीणावादार्थिनं शिष्यं परिगृह्णीत माम् इति ॥ (६६।२)

vīṇāvādārthinaṃ śiṣyaṃ parigṛhṇīta mām iti ||

67.1६७.१

अस्याम् एव तु वेलायाम् अवोचद् गङ्गरक्षितः । (६७।१)

asyām eva tu velāyām avocad gaṅgarakṣitaḥ |

67.2६७.२

अयम् एव ममाप्य् अर्थः सफलीक्रियताम् इति ॥ (६७।२)

ayam eva mamāpy arthaḥ saphalīkriyatām iti ||

68.1६८.१

ततस् तौ गोमुखेनोक्तौ भवन्ताव् आगमार्थिनौ । (६८।१)

tatas tau gomukhenoktau bhavantāv āgamārthinau |

68.2६८.२

अनायासोपदेशौ च यत् तद् एवं भवत्व् इति ॥ (६८।२)

anāyāsopadeśau ca yat tad evaṃ bhavatv iti ||

69.1६९.१

स मया शनकैर् उक्तः क्षिप्रम् एव त्वयानयोः । (६९।१)

sa mayā śanakair uktaḥ kṣipram eva tvayānayoḥ |

69.2६९.२

प्रार्थना प्रतिपन्नेति गोमुखेनोदितं ततः ॥ (६९।२)

prārthanā pratipanneti gomukhenoditaṃ tataḥ ||

70.1७०.१

शरीरं काशिराजस्य राज्यम् अन्तःपुरं पुरम् । (७०।१)

śarīraṃ kāśirājasya rājyam antaḥpuraṃ puram |

70.2७०.२

यच् चान्यद् अपि तत् सर्वं गङ्गरक्षितरक्षितम् ॥ (७०।२)

yac cānyad api tat sarvaṃ gaṅgarakṣitarakṣitam ||

71.1७१.१

यस्य च स्वयम् एवायं दास्याम् अभ्यनुगच्छति । (७१।१)

yasya ca svayam evāyaṃ dāsyām abhyanugacchati |

71.2७१.२

तस्यापद्भिर् असंकीर्णा हस्तस्थाः सर्वसंपदः ॥ (७१।२)

tasyāpadbhir asaṃkīrṇā hastasthāḥ sarvasaṃpadaḥ ||

72.1७२.१

अशेषश्रेणिभर्ता च श्रेष्ठित्वात् प्रियदर्शनः । (७२।१)

aśeṣaśreṇibhartā ca śreṣṭhitvāt priyadarśanaḥ |

72.2७२.२

स यस्य किंकरस् तस्य किंकरा सकला पुरी ॥ (७२।२)

sa yasya kiṃkaras tasya kiṃkarā sakalā purī ||

73.1७३.१

एतत् फलम् अभिप्रेत्य मयैताभ्यां प्रतिश्रुतम् । (७३।१)

etat phalam abhipretya mayaitābhyāṃ pratiśrutam |

73.2७३.२

न ह्य् अनालोच्यकर्तारः किंकरा भवताम् इति ॥ (७३।२)

na hy anālocyakartāraḥ kiṃkarā bhavatām iti ||

74.1७४.१

प्रशंस्य तस्येति मतिप्रहर्षं नन्दोपनन्दादिसुहृत्समग्रः । (७४।१)

praśaṃsya tasyeti matipraharṣaṃ nandopanandādisuhṛtsamagraḥ |

74.2७४.२

नमस्कृतार्हद्व्रतचारिसंघः पुनर्वसोर् वेश्म गतस् ततो ऽहम् ॥ (७४।२)

namaskṛtārhadvratacārisaṃghaḥ punarvasor veśma gatas tato 'ham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Bṛhatkathāślokasaṃgraha, 24

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit