बृहत्कथाश्लोकसंग्रहBṛhatkathāślokasaṃgraha

Chapter 4

4 of 28 · 263 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ विद्याधरपतिः काश्यपेनार्युषा पुरः । (१।१)

atha vidyādharapatiḥ kāśyapenāryuṣā puraḥ |

1.2१.२

ऋषिमातुलमित्राणां पृष्टो भार्यागणस्य च ॥ (१।२)

ṛṣimātulamitrāṇāṃ pṛṣṭo bhāryāgaṇasya ca ||

2.1२.१

आयुष्मन् वयम् एते च तपोवित्ताः सपालकाः । (२।१)

āyuṣman vayam ete ca tapovittāḥ sapālakāḥ |

2.2२.२

त्वत्कथाश्रवणोत्कण्ठनिष्कम्पमनसः स्थिताः ॥ (२।२)

tvatkathāśravaṇotkaṇṭhaniṣkampamanasaḥ sthitāḥ ||

3.1३.१

ऐश्वर्यं दुर्लभं लब्धम् इदम् आयुष्मता यथा । (३।१)

aiśvaryaṃ durlabhaṃ labdham idam āyuṣmatā yathā |

3.2३.२

स्वीकृताश् च यथा वध्वस् तथा नः कथ्यताम् इति ॥ (३।२)

svīkṛtāś ca yathā vadhvas tathā naḥ kathyatām iti ||

4.1४.१

अथ विद्याधरेशस्य पृष्टस्येति तपस्विना । (४।१)

atha vidyādhareśasya pṛṣṭasyeti tapasvinā |

4.2४.२

त्रासात् पृथुतराक्षस्य जातम् अच्छायम् आननम् ॥ (४।२)

trāsāt pṛthutarākṣasya jātam acchāyam ānanam ||

5.1५.१

अचिन्तयच् च कष्टेयम् आपद् आपतिता यतः । (५।१)

acintayac ca kaṣṭeyam āpad āpatitā yataḥ |

5.2५.२

अत्यासन्नो ऽतिचपलः को न दह्येत वह्निना ॥ (५।२)

atyāsanno 'ticapalaḥ ko na dahyeta vahninā ||

6.1६.१

इयम् अपि भृशं रक्ता प्रीत्याहम् अनयाहृतः । (६।१)

iyam api bhṛśaṃ raktā prītyāham anayāhṛtaḥ |

6.2६.२

इदं सचेतनः को नु कथयेद् गुरुसंनिधौ ॥ (६।२)

idaṃ sacetanaḥ ko nu kathayed gurusaṃnidhau ||

7.1७.१

शूरो मया हतः शत्रुर् मां शूरः शरणं गतः । (७।१)

śūro mayā hataḥ śatrur māṃ śūraḥ śaraṇaṃ gataḥ |

7.2७.२

इति शूरकथां शूरः कुर्यात् कः शूरसंनिधौ ॥ (७।२)

iti śūrakathāṃ śūraḥ kuryāt kaḥ śūrasaṃnidhau ||

8.1८.१

अनाख्याने मुनेः शापो महापातकम् अन्यथा । (८।१)

anākhyāne muneḥ śāpo mahāpātakam anyathā |

8.2८.२

सुलभान्तो वरं शापो दुस्तरं न तु पातकम् ॥ (८।२)

sulabhānto varaṃ śāpo dustaraṃ na tu pātakam ||

9.1९.१

कृत एव तु गौर्या मे प्रसादः संकटेषु माम् । (९।१)

kṛta eva tu gauryā me prasādaḥ saṃkaṭeṣu mām |

9.2९.२

स्मरेर् इति न च न्याय्यं ताम् अपि स्मर्तुम् ईदृशि ॥ (९।२)

smarer iti na ca nyāyyaṃ tām api smartum īdṛśi ||

10.1१०.१

इति चिन्तितमात्रैव पुरस्ताच् चक्रवर्तिनः । (१०।१)

iti cintitamātraiva purastāc cakravartinaḥ |

10.2१०.२

अभाषत महागौरी प्रभोपहतभास्करा ॥ (१०।२)

abhāṣata mahāgaurī prabhopahatabhāskarā ||

11.1११.१

ऋषिमातुलभार्याणां सुहृदां च सभूभुजाम् । (११।१)

ṛṣimātulabhāryāṇāṃ suhṛdāṃ ca sabhūbhujām |

11.2११.२

श्रोतुं यद् उचितं यस्य स तच् छ्रोष्यति नेतरः ॥ (११।२)

śrotuṃ yad ucitaṃ yasya sa tac chroṣyati netaraḥ ||

12.1१२.१

इत्य् उक्त्वा वदने तस्य पटूभूत्वा सरस्वती । (१२।१)

ity uktvā vadane tasya paṭūbhūtvā sarasvatī |

12.2१२.२

चरितं कथयामास सा चित्रं चक्रवर्तिनः ॥ (१२।२)

caritaṃ kathayāmāsa sā citraṃ cakravartinaḥ ||

13.1१३.१

मुनिमातुलमित्राणि राजानो दयिताश् च ये । (१३।१)

munimātulamitrāṇi rājāno dayitāś ca ye |

13.2१३.२

आख्यायमानं चरितं शृण्वन्त्व् अचलचेतसः ॥ (१३।२)

ākhyāyamānaṃ caritaṃ śṛṇvantv acalacetasaḥ ||

14.1१४.१

अस्ति वत्सेषु नगरी कौशाम्बी हृदयं भुवः । (१४।१)

asti vatseṣu nagarī kauśāmbī hṛdayaṃ bhuvaḥ |

14.2१४.२

संनिविष्टानुकालिन्दि तस्याम् उदयनो नृपः ॥ (१४।२)

saṃniviṣṭānukālindi tasyām udayano nṛpaḥ ||

15.1१५.१

मनाग् जनपदस्यास्य नगर्याः पार्थिवस्य च । (१५।१)

manāg janapadasyāsya nagaryāḥ pārthivasya ca |

15.2१५.२

कथयेयं यदि गुणान् न कथा कथिता भवेत् ॥ (१५।२)

kathayeyaṃ yadi guṇān na kathā kathitā bhavet ||

16.1१६.१

यो हि सप्तार्णवद्वीपां द्रष्टुम् उच्चलितः क्षितिम् । (१६।१)

yo hi saptārṇavadvīpāṃ draṣṭum uccalitaḥ kṣitim |

16.2१६.२

रत्नानि गणयेन् मेरोः कदा द्रष्टा स मेदिनीम् ॥ (१६।२)

ratnāni gaṇayen meroḥ kadā draṣṭā sa medinīm ||

17.1१७.१

तस्माद् अलं प्रसङ्गेन कथाव्यासङ्गकारिणा । (१७।१)

tasmād alaṃ prasaṅgena kathāvyāsaṅgakāriṇā |

17.2१७.२

कथ्यमानां कथाम् एव शृणुत प्रकृतां मया ॥ (१७।२)

kathyamānāṃ kathām eva śṛṇuta prakṛtāṃ mayā ||

18.1१८.१

महावरोधनस्यापि भार्याबुद्धिर् द्वये स्थिता । (१८।१)

mahāvarodhanasyāpi bhāryābuddhir dvaye sthitā |

18.2१८.२

तस्य वासवदत्तायां पद्मावत्यां च भूपतेः ॥ (१८।२)

tasya vāsavadattāyāṃ padmāvatyāṃ ca bhūpateḥ ||

19.1१९.१

महाप्रभावा नृपतेः शार्ङ्गपाणेर् भुजा इव । (१९।१)

mahāprabhāvā nṛpateḥ śārṅgapāṇer bhujā iva |

19.2१९.२

सकाया इव चोपायाश् चत्वारो मित्रमन्त्रिणः ॥ (१९।२)

sakāyā iva copāyāś catvāro mitramantriṇaḥ ||

20.1२०.१

ऋषभश् च रुमण्वांश् च तथा यौगन्धरायणः । (२०।१)

ṛṣabhaś ca rumaṇvāṃś ca tathā yaugandharāyaṇaḥ |

20.2२०.२

वसन्तकश् चेति स तैः सह कालम् अयापयत् ॥ (२०।२)

vasantakaś ceti sa taiḥ saha kālam ayāpayat ||

21.1२१.१

कदाचिद् आस्थानगतं नृपं वाणिजदारकौ । (२१।१)

kadācid āsthānagataṃ nṛpaṃ vāṇijadārakau |

21.2२१.२

जानुस्पृष्टमही पृष्टौ संविज्ञापयताम् इदम् ॥ (२१।२)

jānuspṛṣṭamahī pṛṣṭau saṃvijñāpayatām idam ||

22.1२२.१

देवावयोः पिता यातः सभयं मकरालयम् । (२२।१)

devāvayoḥ pitā yātaḥ sabhayaṃ makarālayam |

22.2२२.२

सह तेन स पोतेन नागलोकं प्रवेशितः ॥ (२२।२)

saha tena sa potena nāgalokaṃ praveśitaḥ ||

23.1२३.१

ज्येष्ठश् च तनयस् तस्य पितृभक्त्यैव सागरम् । (२३।१)

jyeṣṭhaś ca tanayas tasya pitṛbhaktyaiva sāgaram |

23.2२३.२

गतस् तत्रैव च गतः सो ऽपि तातगतां गतिम् ॥ (२३।२)

gatas tatraiva ca gataḥ so 'pi tātagatāṃ gatim ||

24.1२४.१

यच् च नो द्रविणं सारं तद् गृहीत्वा प्रजावती । (२४।१)

yac ca no draviṇaṃ sāraṃ tad gṛhītvā prajāvatī |

24.2२४.२

स्थिता न मृग्यमाणापि बहुकृत्वः प्रयच्छति ॥ (२४।२)

sthitā na mṛgyamāṇāpi bahukṛtvaḥ prayacchati ||

25.1२५.१

तेन देव यदि न्याय्यं पितृद्रविणम् आवयोः । (२५।१)

tena deva yadi nyāyyaṃ pitṛdraviṇam āvayoḥ |

25.2२५.२

भ्रातृजाया ततः सा नौ व्युत्थिता दाप्यताम् इति ॥ (२५।२)

bhrātṛjāyā tataḥ sā nau vyutthitā dāpyatām iti ||

26.1२६.१

अथ राजावदत् पह्वां प्रतीहारीं यशोधराम् । (२६।१)

atha rājāvadat pahvāṃ pratīhārīṃ yaśodharām |

26.2२६.२

दुष्करं कुलनारीभी राजास्थानप्रवेशनम् ॥ (२६।२)

duṣkaraṃ kulanārībhī rājāsthānapraveśanam ||

27.1२७.१

तेन गत्वा गृहं तस्यास् त्वया वाणिजयोषितः । (२७।१)

tena gatvā gṛhaṃ tasyās tvayā vāṇijayoṣitaḥ |

27.2२७.२

सा यदाह सभायास् तत् समक्षं कथ्यताम् इति ॥ (२७।२)

sā yadāha sabhāyās tat samakṣaṃ kathyatām iti ||

28.1२८.१

अथ विज्ञापयामास यातायाता यशोधरा । (२८।१)

atha vijñāpayāmāsa yātāyātā yaśodharā |

28.2२८.२

विज्ञापयति सा यत् तद् आकर्णयितुम् अर्हथ ॥ (२८।२)

vijñāpayati sā yat tad ākarṇayitum arhatha ||

29.1२९.१

सा दूराद् एव मां दृष्ट्वा प्रत्युद्गम्य ससंभ्रमा । (२९।१)

sā dūrād eva māṃ dṛṣṭvā pratyudgamya sasaṃbhramā |

29.2२९.२

स्वागतं राजजिह्वाया इत्य् अवोचत् कृतस्मिता ॥ (२९।२)

svāgataṃ rājajihvāyā ity avocat kṛtasmitā ||

30.1३०.१

अथ वेत्रासनासीनां प्रयुक्तार्घादिसत्क्रियाम् । (३०।१)

atha vetrāsanāsīnāṃ prayuktārghādisatkriyām |

30.2३०.२

सा माम् आहागमे कार्यम् आर्यया ज्ञाप्यताम् इति ॥ (३०।२)

sā mām āhāgame kāryam āryayā jñāpyatām iti ||

31.1३१.१

देवादेशे तु कथिते तयोक्तं पटुलज्जया । (३१।१)

devādeśe tu kathite tayoktaṃ paṭulajjayā |

31.2३१.२

आर्ये सर्वम् इदं सत्यं देवरौ मे यद् आहतुः ॥ (३१।२)

ārye sarvam idaṃ satyaṃ devarau me yad āhatuḥ ||

32.1३२.१

किंतु तस्यानयोर् भ्रातुर् विपन्नं वहनं श्रुतम् । (३२।१)

kiṃtu tasyānayor bhrātur vipannaṃ vahanaṃ śrutam |

32.2३२.२

वहनस्य पुनः स्वामी विपन्न इति न श्रुतम् ॥ (३२।२)

vahanasya punaḥ svāmī vipanna iti na śrutam ||

33.1३३.१

सांयात्रिकाश् च बहवः श्रुतपोतविपत्तयः । (३३।१)

sāṃyātrikāś ca bahavaḥ śrutapotavipattayaḥ |

33.2३३.२

अविपन्ना गृहान् एव श्रूयन्ते पुनर् आगताः ॥ (३३।२)

avipannā gṛhān eva śrūyante punar āgatāḥ ||

34.1३४.१

तथा कदाचिद् अनयोः स भ्राता वहनापदः । (३४।१)

tathā kadācid anayoḥ sa bhrātā vahanāpadaḥ |

34.2३४.२

विमुक्तः पुनर् आयायान् ममावैधव्यलक्षणैः ॥ (३४।२)

vimuktaḥ punar āyāyān mamāvaidhavyalakṣaṇaiḥ ||

35.1३५.१

अन्यच् चापन्नसत्त्वाया मासो ऽयं दशमो मम । (३५।१)

anyac cāpannasattvāyā māso 'yaṃ daśamo mama |

35.2३५.२

वर्तते भ्रातृपुत्रो ऽपि कदाचिद् अनयोर् भवेत् ॥ (३५।२)

vartate bhrātṛputro 'pi kadācid anayor bhavet ||

36.1३६.१

पुत्रो मे यदि जायेत जीवन् वा पतिर् आपतेत् । (३६।१)

putro me yadi jāyeta jīvan vā patir āpatet |

36.2३६.२

ततः स्वीकृतसर्वस्वौ देवरौ मे क्व यास्यतः ॥ (३६।२)

tataḥ svīkṛtasarvasvau devarau me kva yāsyataḥ ||

37.1३७.१

एतन् मनसि कृत्वार्थं द्रव्यं देवरयोर् अहम् । (३७।१)

etan manasi kṛtvārthaṃ dravyaṃ devarayor aham |

37.2३७.२

न निक्षिप्तवती शेषम् आर्यया ज्ञाप्यताम् इति ॥ (३७।२)

na nikṣiptavatī śeṣam āryayā jñāpyatām iti ||

38.1३८.१

इति श्रुत्वा महीपालो वाणिजाव् इदम् अब्रवीत् । (३८।१)

iti śrutvā mahīpālo vāṇijāv idam abravīt |

38.2३८.२

कुटुम्बाचारचतुरा युक्तम् आह कुटुम्बिनी ॥ (३८।२)

kuṭumbācāracaturā yuktam āha kuṭumbinī ||

39.1३९.१

भ्रातृव्ये भवतोर् जाते भ्रातुर् आगमने ऽथवा । (३९।१)

bhrātṛvye bhavator jāte bhrātur āgamane 'thavā |

39.2३९.२

उभयोर् नोभयोर्वापि युक्तं भोक्ष्यामहे तदा ॥ (३९।२)

ubhayor nobhayorvāpi yuktaṃ bhokṣyāmahe tadā ||

40.1४०.१

अथानिष्ठित एवास्मिन्न् आलापे पूरिताम्बरः । (४०।१)

athāniṣṭhita evāsminn ālāpe pūritāmbaraḥ |

40.2४०.२

तूर्यगर्जितसंभिन्नस् तारः कलकलो ऽभवत् ॥ (४०।२)

tūryagarjitasaṃbhinnas tāraḥ kalakalo 'bhavat ||

41.1४१.१

सहासया च सहसा वासोवासादिहस्तया । (४१।१)

sahāsayā ca sahasā vāsovāsādihastayā |

41.2४१.२

वणिग्गणिकया राजा व्यज्ञाप्यत वियातया ॥ (४१।२)

vaṇiggaṇikayā rājā vyajñāpyata viyātayā ||

42.1४२.१

वर्धतां नश् चिरं देवो दिष्ट्या प्रकृतिसंपदा । (४२।१)

vardhatāṃ naś ciraṃ devo diṣṭyā prakṛtisaṃpadā |

42.2४२.२

वणिजो भ्रातृजायाया जातः पुत्रो ऽनयोर् इति ॥ (४२।२)

vaṇijo bhrātṛjāyāyā jātaḥ putro 'nayor iti ||

43.1४३.१

चित्रीयमाणचित्तेन चिन्तितं च महीभुजा । (४३।१)

citrīyamāṇacittena cintitaṃ ca mahībhujā |

43.2४३.२

अहो पुत्रस्य माहात्म्यं प्रत्यक्षम् अनुभूयते ॥ (४३।२)

aho putrasya māhātmyaṃ pratyakṣam anubhūyate ||

44.1४४.१

कुटुम्बिनः पुत्रनाम्नि जाते शोणितबिन्दुके । (४४।१)

kuṭumbinaḥ putranāmni jāte śoṇitabinduke |

44.2४४.२

हर्षविभ्रान्तचित्तानां वणिजां पश्य डम्बरम् ॥ (४४।२)

harṣavibhrāntacittānāṃ vaṇijāṃ paśya ḍambaram ||

45.1४५.१

वणिजो द्रविणस्यायम् अतः पालक इत्य् अमी । (४५।१)

vaṇijo draviṇasyāyam ataḥ pālaka ity amī |

45.2४५.२

समं हर्षविषादाभ्यां मित्रामित्रसमा गताः ॥ (४५।२)

samaṃ harṣaviṣādābhyāṃ mitrāmitrasamā gatāḥ ||

46.1४६.१

अस्माकं तु धनस्यास्य मेदिनीमण्डलस्य च । (४६।१)

asmākaṃ tu dhanasyāsya medinīmaṇḍalasya ca |

46.2४६.२

अवसाने विना पुत्रात् पालकः को भविष्यति ॥ (४६।२)

avasāne vinā putrāt pālakaḥ ko bhaviṣyati ||

47.1४७.१

इति पुत्रगतां चिन्ताम् उपासीनस्य भूपतेः । (४७।१)

iti putragatāṃ cintām upāsīnasya bhūpateḥ |

47.2४७.२

दीर्घश्वाससहायस्य दिवसाः कतिचिद् ययुः ॥ (४७।२)

dīrghaśvāsasahāyasya divasāḥ katicid yayuḥ ||

48.1४८.१

तम् एकदा सुखासीनं सेनापतिर् अभाषत । (४८।१)

tam ekadā sukhāsīnaṃ senāpatir abhāṣata |

48.2४८.२

यात्रा मृगाजिनोद्याने त्वद्दृष्ट्या मण्डताम् इति ॥ (४८।२)

yātrā mṛgājinodyāne tvaddṛṣṭyā maṇḍatām iti ||

49.1४९.१

गतश् च दृष्टवांस् तत्र तत्र तत्र निवेशिताः । (४९।१)

gataś ca dṛṣṭavāṃs tatra tatra tatra niveśitāḥ |

49.2४९.२

विशालाश् चित्रशालाः स चित्रन्यस्तनराधिपाः ॥ (४९।२)

viśālāś citraśālāḥ sa citranyastanarādhipāḥ ||

50.1५०.१

अपृच्छच् च रुमण्वन्तम् अयं कः कः क्षितीश्वरः । (५०।१)

apṛcchac ca rumaṇvantam ayaṃ kaḥ kaḥ kṣitīśvaraḥ |

50.2५०.२

ये चैतान् अनुतिष्ठन्ति ते के के पुरुषा इति ॥ (५०।२)

ye caitān anutiṣṭhanti te ke ke puruṣā iti ||

51.1५१.१

सो ऽब्रवीद् एष सगरः कीर्तिलङ्घितसागरः । (५१।१)

so 'bravīd eṣa sagaraḥ kīrtilaṅghitasāgaraḥ |

51.2५१.२

षष्ट्या पुत्रसहस्राणां शूराणां परिवारितः ॥ (५१।२)

ṣaṣṭyā putrasahasrāṇāṃ śūrāṇāṃ parivāritaḥ ||

52.1५२.१

अयं दशरथो राजा वृतो रामादिभिः सुतैः । (५२।१)

ayaṃ daśaratho rājā vṛto rāmādibhiḥ sutaiḥ |

52.2५२.२

अयं पाण्डुर् अमी चास्य तनयाः पञ्च पाण्डवाः ॥ (५२।२)

ayaṃ pāṇḍur amī cāsya tanayāḥ pañca pāṇḍavāḥ ||

53.1५३.१

एवमादीन् असौ दृष्ट्वा स्वर्गिणः पुत्रिणो नृपान् । (५३।१)

evamādīn asau dṛṣṭvā svargiṇaḥ putriṇo nṛpān |

53.2५३.२

विचिन्तश् चिन्तयामास चित्रां यात्राम् अचिन्तयन् ॥ (५३।२)

vicintaś cintayāmāsa citrāṃ yātrām acintayan ||

54.1५४.१

पुण्यवन्त इमे भूपाः पुत्रवन्तो दिवं गताः । (५४।१)

puṇyavanta ime bhūpāḥ putravanto divaṃ gatāḥ |

54.2५४.२

मन्दपुण्येन यातव्यं मन्ये पुंनरकं मया ॥ (५४।२)

mandapuṇyena yātavyaṃ manye puṃnarakaṃ mayā ||

55.1५५.१

स मृगाजिनयात्रायाः परीतः पुत्रचिन्तया । (५५।१)

sa mṛgājinayātrāyāḥ parītaḥ putracintayā |

55.2५५.२

निवृत्यापश्यद् आवन्त्यां मन्दिरोद्यानसेविनीम् ॥ (५५।२)

nivṛtyāpaśyad āvantyāṃ mandirodyānasevinīm ||

56.2५६.२

ताम्राशोकलताप्रान्तम् अवलम्ब्य व्यवस्थिताम् ॥ (५६।२)

tāmrāśokalatāprāntam avalambya vyavasthitām ||

57.1५७.१

अनादराद् अनाहितैर् माल्यचन्दनभूषणैः । (५७।१)

anādarād anāhitair mālyacandanabhūṣaṇaiḥ |

57.2५७.२

उद्वेगम् इव शंसन्तीं म्लानाननसरोरुहाम् ॥ (५७।२)

udvegam iva śaṃsantīṃ mlānānanasaroruhām ||

58.1५८.१

उपगम्याब्रवीच् चैनां किम् अशोकः सशोकया । (५८।१)

upagamyābravīc caināṃ kim aśokaḥ saśokayā |

58.2५८.२

वन्द्येत लब्धविजयो रक्तो बालो निषेव्यते ॥ (५८।२)

vandyeta labdhavijayo rakto bālo niṣevyate ||

59.1५९.१

साब्रवीत् सहसायातभर्तृकारितसंभ्रमा । (५९।१)

sābravīt sahasāyātabhartṛkāritasaṃbhramā |

59.2५९.२

महाराज कुतः शोको नामापि तव गृह्यताम् ॥ (५९।२)

mahārāja kutaḥ śoko nāmāpi tava gṛhyatām ||

60.1६०.१

किंतु पारावतीम् एनां चञ्च्वा चञ्चुषु तण्डुलान् । (६०।१)

kiṃtu pārāvatīm enāṃ cañcvā cañcuṣu taṇḍulān |

60.2६०.२

आवपन्तीं स्वशावानाम् ईक्षे पुत्रवतीम् इति ॥ (६०।२)

āvapantīṃ svaśāvānām īkṣe putravatīm iti ||

61.1६१.१

आसीच्च नृपतेश् चिन्ता यथाहं पुत्रचिन्तया । (६१।१)

āsīcca nṛpateś cintā yathāhaṃ putracintayā |

61.2६१.२

अनन्तया संततया तथेयम् अपि खिद्यते ॥ (६१।२)

anantayā saṃtatayā tatheyam api khidyate ||

62.1६२.१

अथ तत्र क्षणं स्थित्वा गत्वा पद्मावतीगृहम् । (६२।१)

atha tatra kṣaṇaṃ sthitvā gatvā padmāvatīgṛham |

62.2६२.२

अदृष्ट्वा तत्र तां तस्याः पृष्टवान् परिचारिकाम् ॥ (६२।२)

adṛṣṭvā tatra tāṃ tasyāḥ pṛṣṭavān paricārikām ||

63.1६३.१

क्व देवीत्य् उक्तयाख्यातम् उद्याने पुत्रकस्य सा । (६३।१)

kva devīty uktayākhyātam udyāne putrakasya sā |

63.2६३.२

माधव्या सहकारस्य विवाहम् अनुतिष्ठति ॥ (६३।२)

mādhavyā sahakārasya vivāham anutiṣṭhati ||

64.1६४.१

श्रुत्वेति वत्सराजस्य बुद्धिर् आसीद् अहो मम । (६४।१)

śrutveti vatsarājasya buddhir āsīd aho mama |

64.2६४.२

भार्याणां दिवसा यान्ति सह पुत्रमनोरथैः ॥ (६४।२)

bhāryāṇāṃ divasā yānti saha putramanorathaiḥ ||

65.1६५.१

लोकस्यानिच्छतः पुत्रैः कीर्णगृहकरोदिभिः । (६५।१)

lokasyānicchataḥ putraiḥ kīrṇagṛhakarodibhiḥ |

65.2६५.२

फलकेषु कृताक्रन्दैर् अवकाशो न लभ्यते ॥ (६५।२)

phalakeṣu kṛtākrandair avakāśo na labhyate ||

66.1६६.१

अस्माकम् इच्छताम् एकः कुलजीवितकारणम् । (६६।१)

asmākam icchatām ekaḥ kulajīvitakāraṇam |

66.2६६.२

न लभ्यते सुतः पश्य वैपरीत्यं विधेर् इति ॥ (६६।२)

na labhyate sutaḥ paśya vaiparītyaṃ vidher iti ||

67.1६७.१

निर्याय स ततः स्वस्मिन् मन्दिरोद्यानमण्डपे । (६७।१)

niryāya sa tataḥ svasmin mandirodyānamaṇḍape |

67.2६७.२

अनागतागतसुहृत्परिवार उपाविशत् ॥ (६७।२)

anāgatāgatasuhṛtparivāra upāviśat ||

68.1६८.१

अपृच्छत् सुहृदस् तत्र भवतां जीवितौषधम् । (६८।१)

apṛcchat suhṛdas tatra bhavatāṃ jīvitauṣadham |

68.2६८.२

मूलं कुलतरोः कस्य कियन्तः पुत्रका इति ॥ (६८।२)

mūlaṃ kulataroḥ kasya kiyantaḥ putrakā iti ||

69.1६९.१

तेषु निष्प्रतिवाक्येषु किंचिन् नमितमूर्धसु । (६९।१)

teṣu niṣprativākyeṣu kiṃcin namitamūrdhasu |

69.2६९.२

वसन्तकः परिहसन् प्रणयित्वाद् अभाषत ॥ (६९।२)

vasantakaḥ parihasan praṇayitvād abhāṣata ||

70.1७०.१

स्वामिभक्ता वयं देव स्वामिवृत्तानुवर्तिनः । (७०।१)

svāmibhaktā vayaṃ deva svāmivṛttānuvartinaḥ |

70.2७०.२

यावन्तः स्वामिनः पुत्रास् तावन्तो ऽस्माकम् अप्य् अतः ॥ (७०।२)

yāvantaḥ svāminaḥ putrās tāvanto 'smākam apy ataḥ ||

71.1७१.१

तम् अवोचत् समीपस्थः शनैर् यौगन्धरायणः । (७१।१)

tam avocat samīpasthaḥ śanair yaugandharāyaṇaḥ |

71.2७१.२

अप्रस्तावे ऽपि भवतो मुखम् एतद् अनावृतम् ॥ (७१।२)

aprastāve 'pi bhavato mukham etad anāvṛtam ||

72.1७२.१

पुत्रचिन्तारुजार्तस्य कुर्वाणः शल्यघट्टनम् । (७२।१)

putracintārujārtasya kurvāṇaḥ śalyaghaṭṭanam |

72.2७२.२

नन्व् अनेकगुणां भर्तुर् उत्पादयसि वेदनाम् ॥ (७२।२)

nanv anekaguṇāṃ bhartur utpādayasi vedanām ||

73.1७३.१

तस्माद् एवंविधे काले भृत्यवृत्तविदा त्वया । (७३।१)

tasmād evaṃvidhe kāle bhṛtyavṛttavidā tvayā |

73.2७३.२

स्वामिचित्तानुकूलैव वृत्तिर् आस्थीयताम् इति ॥ (७३।२)

svāmicittānukūlaiva vṛttir āsthīyatām iti ||

74.1७४.१

सो ऽब्रवीत् पुत्रचिन्तैनं यदि सत्येन पीडयेत् । (७४।१)

so 'bravīt putracintainaṃ yadi satyena pīḍayet |

74.2७४.२

ततः पिङ्गलिकैवेयं देवम् आराधयेद् इति ॥ (७४।२)

tataḥ piṅgalikaiveyaṃ devam ārādhayed iti ||

75.1७५.१

अथेदं नीयकैर् उक्तं युक्तं श्रुत्वा महीभुजा । (७५।१)

athedaṃ nīyakair uktaṃ yuktaṃ śrutvā mahībhujā |

75.2७५.२

यासौ पिङ्गलिका सा नः पुत्रिणी कथ्यताम् इति ॥ (७५।२)

yāsau piṅgalikā sā naḥ putriṇī kathyatām iti ||

76.1७६.१

अनन्तरं च ढौकित्वा जयशब्दपुरःसरम् । (७६।१)

anantaraṃ ca ḍhaukitvā jayaśabdapuraḥsaram |

76.2७६.२

पुत्रवान् भव देवेति ब्राह्मणी तम् अवर्धयत् ॥ (७६।२)

putravān bhava deveti brāhmaṇī tam avardhayat ||

77.1७७.१

अभिवाद्य महीपालस् ताम् अपृद्धद् अथार्यया । (७७।१)

abhivādya mahīpālas tām apṛddhad athāryayā |

77.2७७.२

आगम्यते कुतः के वा तवामी बालका इति ॥ (७७।२)

āgamyate kutaḥ ke vā tavāmī bālakā iti ||

78.1७८.१

गृहाद् वासवदत्ताया राजन्न् आगम्यते मया । (७८।१)

gṛhād vāsavadattāyā rājann āgamyate mayā |

78.2७८.२

बालकाश् च सुता एते ममेति कथितं तया ॥ (७८।२)

bālakāś ca sutā ete mameti kathitaṃ tayā ||

79.1७९.१

अथ ताम् अब्रवीद् राजा चित्रम् एतत् त्वयोदितम् । (७९।१)

atha tām abravīd rājā citram etat tvayoditam |

79.2७९.२

न हि भर्त्रा न च सुतैर् भवितव्यं तवेदृशैः ॥ (७९।२)

na hi bhartrā na ca sutair bhavitavyaṃ tavedṛśaiḥ ||

80.1८०.१

त्वं लेखाभिः पतिघ्नीभिः सकलैव करालिता । (८०।१)

tvaṃ lekhābhiḥ patighnībhiḥ sakalaiva karālitā |

80.2८०.२

चिरप्रोषितकान्ताया गृहभित्तिर् इव स्त्रियः ॥ (८०।२)

ciraproṣitakāntāyā gṛhabhittir iva striyaḥ ||

81.1८१.१

न च पत्या विना पुत्रैर् भवितव्यं यतः स्त्रियः । (८१।१)

na ca patyā vinā putrair bhavitavyaṃ yataḥ striyaḥ |

81.2८१.२

तस्माद् इदं महच् चित्रं स्फुटं नः कथ्यताम् इति ॥ (८१।२)

tasmād idaṃ mahac citraṃ sphuṭaṃ naḥ kathyatām iti ||

82.1८२.१

अथावोचद् असौ देव यथात्थ न तद् अन्यथा । (८२।१)

athāvocad asau deva yathāttha na tad anyathā |

82.2८२.२

महती तु कथा श्रोतुम् इच्छा चेच् छ्रूयताम् इयम् ॥ (८२।२)

mahatī tu kathā śrotum icchā cec chrūyatām iyam ||

83.1८३.१

अस्त्य् अवन्तिषु विप्राणाम् अधिवासः कपिष्ठलः । (८३।१)

asty avantiṣu viprāṇām adhivāsaḥ kapiṣṭhalaḥ |

83.2८३.२

अग्निकुण्डचितसीमा स्फीतगोधूमगोकुलः ॥ (८३।२)

agnikuṇḍacitasīmā sphītagodhūmagokulaḥ ||

84.1८४.१

उवास ब्राह्मणस् तत्र सोमदत्तस् त्रयीधनः । (८४।१)

uvāsa brāhmaṇas tatra somadattas trayīdhanaḥ |

84.2८४.२

यस्यान्तेवासिभिर् व्याप्ता वसुधा वेदवेदिभिः ॥ (८४।२)

yasyāntevāsibhir vyāptā vasudhā vedavedibhiḥ ||

85.1८५.१

पत्नी वसिष्ठकल्पस्य वासिष्ठी तस्य सुव्रता । (८५।१)

patnī vasiṣṭhakalpasya vāsiṣṭhī tasya suvratā |

85.2८५.२

वसिष्ठपत्नीम् अपि या साधुवृत्ताम् अलज्जयत् ॥ (८५।२)

vasiṣṭhapatnīm api yā sādhuvṛttām alajjayat ||

86.1८६.१

तस्य तस्याम् अपुत्रस्य काले महति गच्छति । (८६।१)

tasya tasyām aputrasya kāle mahati gacchati |

86.2८६.२

उत्पन्नोल्केव संध्यायां सुता लोचनदुर्भगा ॥ (८६।२)

utpannolkeva saṃdhyāyāṃ sutā locanadurbhagā ||

87.1८७.१

सोमदत्तस् तु तां दृष्ट्वा स्त्रीलक्षणविशारदः । (८७।१)

somadattas tu tāṃ dṛṣṭvā strīlakṣaṇaviśāradaḥ |

87.2८७.२

पतिपुत्रधनैर् हीनाम् आदिदेश भविष्यतीम् ॥ (८७।२)

patiputradhanair hīnām ādideśa bhaviṣyatīm ||

88.1८८.१

अनर्थानां बलीयस्त्वाद् अचिरेणैव दुर्भगा । (८८।१)

anarthānāṃ balīyastvād acireṇaiva durbhagā |

88.2८८.२

धूमकेतुशिखेवोच्चैः परुषा सा व्यवर्धत ॥ (८८।२)

dhūmaketuśikhevoccaiḥ paruṣā sā vyavardhata ||

89.1८९.१

भिक्षाम् आच्छिद्य शिष्येभ्यो बुभुक्षाक्षपितत्रपा । (८९।१)

bhikṣām ācchidya śiṣyebhyo bubhukṣākṣapitatrapā |

89.2८९.२

अप्रक्षालितहस्तैव तत्समक्षम् अभक्षयत् ॥ (८९।२)

aprakṣālitahastaiva tatsamakṣam abhakṣayat ||

90.1९०.१

दुर्भगत्वाद् विरूपत्वात् कलिकारितया च ताम् । (९०।१)

durbhagatvād virūpatvāt kalikāritayā ca tām |

90.2९०.२

न कश्चिद् वरयामास वरः प्राप्तवराम् अपि ॥ (९०।२)

na kaścid varayāmāsa varaḥ prāptavarām api ||

91.1९१.१

न च तां सोमदत्तो ऽपि कस्मैचिद् अशुभाम् अदात् । (९१।१)

na ca tāṃ somadatto 'pi kasmaicid aśubhām adāt |

91.2९१.२

मा स्म युज्यत दुःखेन प्राप्यैनां निन्दिताम् इति ॥ (९१।२)

mā sma yujyata duḥkhena prāpyaināṃ ninditām iti ||

92.1९२.१

ग्राम्याग्निनेव संकारकूटिका साप्य् अदह्यत । (९२।१)

grāmyāgnineva saṃkārakūṭikā sāpy adahyata |

92.2९२.२

सर्वंकषप्रभावेन प्रबलेनाङ्गजन्मना ॥ (९२।२)

sarvaṃkaṣaprabhāvena prabalenāṅgajanmanā ||

93.1९३.१

कदाचित् कश्चिद् आगत्य वाचाटो बटुर् उच्चकैः । (९३।१)

kadācit kaścid āgatya vācāṭo baṭur uccakaiḥ |

93.2९३.२

मस्तकस्थो भयकरः सोमदत्तम् अभाषत ॥ (९३।२)

mastakastho bhayakaraḥ somadattam abhāṣata ||

94.1९४.१

उपाध्यायस्य दुहिता माम् आक्रुध्य निरागसम् । (९४।१)

upādhyāyasya duhitā mām ākrudhya nirāgasam |

94.2९४.२

इष्टकालोष्टकैर् हन्ति तेनासौ वार्यताम् इति ॥ (९४।२)

iṣṭakāloṣṭakair hanti tenāsau vāryatām iti ||

95.1९५.१

सोमदत्तस् ततः क्रुद्धः सुतां चण्डम् अभर्त्सयत् । (९५।१)

somadattas tataḥ kruddhaḥ sutāṃ caṇḍam abhartsayat |

95.2९५.२

उल्के पिशाचिके गच्छ शीघ्रं मम गृहाद् इति ॥ (९५।२)

ulke piśācike gaccha śīghraṃ mama gṛhād iti ||

96.1९६.१

सा तु तत् परुषं श्रुत्वा मनस्विजनदुःश्रवम् । (९६।१)

sā tu tat paruṣaṃ śrutvā manasvijanaduḥśravam |

96.2९६.२

स्मरपीडासहत्वाच् च मरणाय मनो दधे ॥ (९६।२)

smarapīḍāsahatvāc ca maraṇāya mano dadhe ||

97.1९७.१

अरण्यानिं ततो गत्वा मरणोपायकाङ्क्षया । (९७।१)

araṇyāniṃ tato gatvā maraṇopāyakāṅkṣayā |

97.2९७.२

अद्राक्षीत् क्वचिद् उद्देशे प्रासादं दैत्यघातिनः ॥ (९७।२)

adrākṣīt kvacid uddeśe prāsādaṃ daityaghātinaḥ ||

98.1९८.१

तस्यादूरे च सरसीं कूजत्कुररसारसाम् । (९८।१)

tasyādūre ca sarasīṃ kūjatkurarasārasām |

98.2९८.२

गुञ्जन्मधुकरश्रेणीम् अनुमातव्यरोधसम् ॥ (९८।२)

guñjanmadhukaraśreṇīm anumātavyarodhasam ||

99.1९९.१

आसीच्चास्या मया तावन् मर्तव्यम् इति निश्चितम् । (९९।१)

āsīccāsyā mayā tāvan martavyam iti niścitam |

99.2९९.२

उपायेषु तु संदेहस् तत्रोपायो ऽयम् उत्तमः ॥ (९९।२)

upāyeṣu tu saṃdehas tatropāyo 'yam uttamaḥ ||

100.1१००.१

देवं माधवम् अर्चन्ती कमलेन्दीवरादिभिः । (१००।१)

devaṃ mādhavam arcantī kamalendīvarādibhiḥ |

100.2१००.२

पङ्कजावयवाहारात् क्षीणा त्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ (१००।२)

paṅkajāvayavāhārāt kṣīṇā tyakṣyāmi jīvitam ||

101.1१०१.१

कृतपुण्या मृता स्वर्गं यास्यामि निरुपद्रवम् । (१०१।१)

kṛtapuṇyā mṛtā svargaṃ yāsyāmi nirupadravam |

101.2१०१.२

नरकं तु न यास्यामि स्त्रीमृत्युमृतसंकुलम् ॥ (१०१।२)

narakaṃ tu na yāsyāmi strīmṛtyumṛtasaṃkulam ||

102.1१०२.१

साकरोद् इति निश्चित्य यथासंकल्पम् आदृता । (१०२।१)

sākarod iti niścitya yathāsaṃkalpam ādṛtā |

102.2१०२.२

रात्रौ च बद्धपर्यङ्का देवं माधवम् अस्मरत् ॥ (१०२।२)

rātrau ca baddhaparyaṅkā devaṃ mādhavam asmarat ||

103.1१०३.१

मासमात्रे गते ऽपश्यत् स्वप्नान्ते मधुसूदनम् । (१०३।१)

māsamātre gate 'paśyat svapnānte madhusūdanam |

103.2१०३.२

वरं वरय पुत्रीति भाषमाणं मुदायुतम् ॥ (१०३।२)

varaṃ varaya putrīti bhāṣamāṇaṃ mudāyutam ||

104.1१०४.१

साथ व्यज्ञापयत् प्रह्वा देवं विरचिताञ्जलिः । (१०४।१)

sātha vyajñāpayat prahvā devaṃ viracitāñjaliḥ |

104.2१०४.२

मरणं मे जगन्नाथ प्रसादः क्रियताम् इति ॥ (१०४।२)

maraṇaṃ me jagannātha prasādaḥ kriyatām iti ||

105.1१०५.१

देवस् ताम् अवदन् नेदं देवताराधनात् फलम् । (१०५।१)

devas tām avadan nedaṃ devatārādhanāt phalam |

105.2१०५.२

प्राणिहत्याविपाको ऽयम् आत्महत्या च निन्दिता ॥ (१०५।२)

prāṇihatyāvipāko 'yam ātmahatyā ca ninditā ||

106.1१०६.१

तस्माद् अन्यं वरं ब्रूहि पतिपुत्रधनाधिकम् । (१०६।१)

tasmād anyaṃ varaṃ brūhi patiputradhanādhikam |

106.2१०६.२

येन हीनासि वैराग्यान् निर्याता स्वगृहाद् इति ॥ (१०६।२)

yena hīnāsi vairāgyān niryātā svagṛhād iti ||

107.1१०७.१

साब्रवीत् कृतपुण्याभिः पत्यादिः स्त्रीभिर् आप्यते । (१०७।१)

sābravīt kṛtapuṇyābhiḥ patyādiḥ strībhir āpyate |

107.2१०७.२

अहं त्व् आचरितापुण्या दुःखैर् एव विभाविता ॥ (१०७।२)

ahaṃ tv ācaritāpuṇyā duḥkhair eva vibhāvitā ||

108.1१०८.१

तेनालं पतिपुत्रादिचिन्तया फलहीनया । (१०८।१)

tenālaṃ patiputrādicintayā phalahīnayā |

108.2१०८.२

मृत्युना शान्तिम् इच्छामि सा मे संपाद्यताम् इति ॥ (१०८।२)

mṛtyunā śāntim icchāmi sā me saṃpādyatām iti ||

109.1१०९.१

सो ऽब्रवीत् सत्यम् एवेदं किंतु जन्मान्तरे त्वया । (१०९।१)

so 'bravīt satyam evedaṃ kiṃtu janmāntare tvayā |

109.2१०९.२

यवाढकः पितुर् गृहे ब्राह्मणायोपपादितः ॥ (१०९।२)

yavāḍhakaḥ pitur gṛhe brāhmaṇāyopapāditaḥ ||

110.1११०.१

स च जातश् चतुर्वेदः स्वपुण्यैर् इह जन्मनि । (११०।१)

sa ca jātaś caturvedaḥ svapuṇyair iha janmani |

110.2११०.२

सुरूपः साधुवृत्तश् च स ते भर्ता भविष्यति ॥ (११०।२)

surūpaḥ sādhuvṛttaś ca sa te bhartā bhaviṣyati ||

111.1१११.१

स च त्वाम् उर्वशीरूपाम् एको द्रक्ष्यति नापरः । (१११।१)

sa ca tvām urvaśīrūpām eko drakṣyati nāparaḥ |

111.2१११.२

क्रीतो यवाढकेन त्वम् इति यावन् न वक्ष्यसि ॥ (१११।२)

krīto yavāḍhakena tvam iti yāvan na vakṣyasi ||

112.1११२.१

जन्मान्तरे च पूर्वस्मिन् भक्षयन्त्यास् तिलास् तव । (११२।१)

janmāntare ca pūrvasmin bhakṣayantyās tilās tava |

112.2११२.२

अष्टौ निपतिता वह्नाव् अञ्जलेर् विरलाङ्गुलेः ॥ (११२।२)

aṣṭau nipatitā vahnāv añjaler viralāṅguleḥ ||

113.1११३.१

ते ते पुत्रा भविष्यन्ति पुत्रि चन्द्रनिभाननाः । (११३।१)

te te putrā bhaviṣyanti putri candranibhānanāḥ |

113.2११३.२

मरणाद् दारुणात् तेन चित्तम् आवर्त्यताम् इति ॥ (११३।२)

maraṇād dāruṇāt tena cittam āvartyatām iti ||

114.1११४.१

इत्य् उक्त्वान्तर्हिते देवे प्रतिबुद्धा ददर्श सा । (११४।१)

ity uktvāntarhite deve pratibuddhā dadarśa sā |

114.2११४.२

सशिष्यवर्गं पितरं तद्गवेषिणम् आगतम् ॥ (११४।२)

saśiṣyavargaṃ pitaraṃ tadgaveṣiṇam āgatam ||

115.1११५.१

तपःकृशां सकरुणः पिता कारितपारणाम् । (११५।१)

tapaḥkṛśāṃ sakaruṇaḥ pitā kāritapāraṇām |

115.2११५.२

श्राम्यन्तीम् अनयद् गेहं विश्राम्यन्तीं तरौ तरौ ॥ (११५।२)

śrāmyantīm anayad gehaṃ viśrāmyantīṃ tarau tarau ||

116.1११६.१

या सा पिङ्गलिका देव देवम् आराध्य केशवम् । (११६।१)

yā sā piṅgalikā deva devam ārādhya keśavam |

116.2११६.२

वरं लब्धवती तस्मात् तां माम् एव निबोध ताम् ॥ (११६।२)

varaṃ labdhavatī tasmāt tāṃ mām eva nibodha tām ||

117.1११७.१

एकदा तु चतुर्वेदः सान्तेवासी यदृच्छया । (११७।१)

ekadā tu caturvedaḥ sāntevāsī yadṛcchayā |

117.2११७.२

गृहम् अस्माकम् आयातः कृतातिथ्यो ददर्श माम् ॥ (११७।२)

gṛham asmākam āyātaḥ kṛtātithyo dadarśa mām ||

118.1११८.१

मम तातं तु सो ऽपृच्छद् ब्रह्मन् कस्येयम् आत्मजा । (११८।१)

mama tātaṃ tu so 'pṛcchad brahman kasyeyam ātmajā |

118.2११८.२

कान्तिनिन्दितचन्द्राभा युक्तं चेत् कथ्यताम् इति ॥ (११८।२)

kāntininditacandrābhā yuktaṃ cet kathyatām iti ||

119.1११९.१

ममेति कथिते पित्रा मां प्रार्थयत स द्विजः । (११९।१)

mameti kathite pitrā māṃ prārthayata sa dvijaḥ |

119.2११९.२

पित्रा दत्तं च विधिवन् मुदितः परिणीतवान् ॥ (११९।२)

pitrā dattaṃ ca vidhivan muditaḥ pariṇītavān ||

120.1१२०.१

ततश् चारभ्य दिवसात् स सिद्ध इव किंकरः । (१२०।१)

tataś cārabhya divasāt sa siddha iva kiṃkaraḥ |

120.2१२०.२

न कांचिन् न करोति स्म ममाज्ञां निन्दिताम् अपि ॥ (१२०।२)

na kāṃcin na karoti sma mamājñāṃ ninditām api ||

121.1१२१.१

अमी चाष्टौ सुतास् तस्माद् अचिरेणैव दुर्लभाः । (१२१।१)

amī cāṣṭau sutās tasmād acireṇaiva durlabhāḥ |

121.2१२१.२

लब्धा मया सुता ये ऽस्य प्रसादाल् लोकधारिणः ॥ (१२१।२)

labdhā mayā sutā ye 'sya prasādāl lokadhāriṇaḥ ||

122.1१२२.१

इति काले गते भर्ता मां कदाचिद् अभाषत । (१२२।१)

iti kāle gate bhartā māṃ kadācid abhāṣata |

122.2१२२.२

पृष्ठं दुःखायमानं मे चण्डि संवाह्यताम् इति ॥ (१२२।२)

pṛṣṭhaṃ duḥkhāyamānaṃ me caṇḍi saṃvāhyatām iti ||

123.1१२३.१

अनुक्तपूर्ववचनम् उक्तवन्तम् अथाब्रुवम् । (१२३।१)

anuktapūrvavacanam uktavantam athābruvam |

123.2१२३.२

किम् अहं भवता क्रीता पृष्ठसंवाहिकेति तम् ॥ (१२३।२)

kim ahaṃ bhavatā krītā pṛṣṭhasaṃvāhiketi tam ||

124.1१२४.१

सो ऽब्रवीन् नीचकैस् त्रासाद् अङ्गुष्ठाग्रेण गां लिखन् । (१२४।१)

so 'bravīn nīcakais trāsād aṅguṣṭhāgreṇa gāṃ likhan |

124.2१२४.२

अहं वा किं त्वया क्रीतो येन प्रेष्यत्वम् आगतः ॥ (१२४।२)

ahaṃ vā kiṃ tvayā krīto yena preṣyatvam āgataḥ ||

125.1१२५.१

ततो विस्मृत्य समयं भर्तारं रोषदूषिता । (१२५।१)

tato vismṛtya samayaṃ bhartāraṃ roṣadūṣitā |

125.2१२५.२

क्रीतो यवाढकेनासि मयेत्य् अप्रियम् अब्रुवम् ॥ (१२५।२)

krīto yavāḍhakenāsi mayety apriyam abruvam ||

126.1१२६.१

असाव् अपि च मां दृष्ट्वा सहजाकारवञ्चिताम् । (१२६।१)

asāv api ca māṃ dṛṣṭvā sahajākāravañcitām |

126.2१२६.२

संनिकर्षाद् अपक्रम्य संभ्रान्त इदम् अब्रवीत् ॥ (१२६।२)

saṃnikarṣād apakramya saṃbhrānta idam abravīt ||

127.1१२७.१

अपि कासि कुतश् चासि केनासि विकृता कृता । (१२७।१)

api kāsi kutaś cāsi kenāsi vikṛtā kṛtā |

127.2१२७.२

कच्चित् पिङ्गलिका नासि कश् च नाम यवाढकः ॥ (१२७।२)

kaccit piṅgalikā nāsi kaś ca nāma yavāḍhakaḥ ||

128.1१२८.१

इति तेनानुयुक्ताहं यथावृत्तम् अवर्णयम् । (१२८।१)

iti tenānuyuktāhaṃ yathāvṛttam avarṇayam |

128.2१२८.२

सो ऽपि संजातनिर्वेदो न जाते क्व पलायितः ॥ (१२८।२)

so 'pi saṃjātanirvedo na jāte kva palāyitaḥ ||

129.1१२९.१

तस्मिन् देशान्तरं याते ताते च त्रिदशालयम् । (१२९।१)

tasmin deśāntaraṃ yāte tāte ca tridaśālayam |

129.2१२९.२

पितृभर्तृविहीनाहम् एनं देशम् उपागता ॥ (१२९।२)

pitṛbhartṛvihīnāham enaṃ deśam upāgatā ||

130.1१३०.१

स्वदेशप्रीतियोगाच् च देव्या वासवदत्तया । (१३०।१)

svadeśaprītiyogāc ca devyā vāsavadattayā |

130.2१३०.२

सपुत्रानुगृहीता अस्मि भक्ताच्छादनरक्षणैः ॥ (१३०।२)

saputrānugṛhītā asmi bhaktācchādanarakṣaṇaiḥ ||

131.1१३१.१

तेन देवेन यत् पृष्टं कुतस् ते बालका इति । (१३१।१)

tena devena yat pṛṣṭaṃ kutas te bālakā iti |

131.2१३१.२

एवम् एते मया लब्धास् तुष्टान् नारायणाद् इति ॥ (१३१।२)

evam ete mayā labdhās tuṣṭān nārāyaṇād iti ||

132.1१३२.१

इति हृष्टमतिर् निशाम्य तस्याश् चरितं पुत्रसमूहलाभहेतुम् । (१३२।१)

iti hṛṣṭamatir niśāmya tasyāś caritaṃ putrasamūhalābhahetum |

132.2१३२.२

सचिवैः सहितश् चकार राजा सुतसंप्राप्तिफलं क्रियाविचारम् ॥ (१३२।२)

sacivaiḥ sahitaś cakāra rājā sutasaṃprāptiphalaṃ kriyāvicāram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Bṛhatkathāślokasaṃgraha, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit