प्रणम्य शारदां देवीं दिव्यविज्ञानशालिनीम् । (१।१)

वच्मि चेतोविनोदार्थमुद्धारं कीरसम्मतेः ॥ (१।२)

अस्ति चन्द्रपुरं नाम नगरम् । (२।१)

तत्र विक्रमसेनो नाम राजा बभूव । (२।२)

तस्मिन्नगरे हरिदत्तो नाम श्रेष्ठी तस्य भार्या शृङ्गारसुन्दरीनाम्नी । (२।३)

तत्पुत्रो मदनविनोदनामा बभूव । (२।४)

तस्य पत्नी प्रभावती । (२।५)

सा सोमदत्तश्रेष्ठिनः कन्या । (२।६)

मदनविनोदस्तु अतीवविषयासक्तः कुपुत्रः पितुः शिक्षां न शृणोति । (२।७)

तस्य द्यूतमृगयावेश्यामद्यादिषु अतीव आसक्तिः । (२।८)

कुमार्गचारिणं तं कुपुत्रं दृष्ट्वा तत्पिता हरिदत्तः सपत्नीकः अतीव दुःखितः संजातः । (२।९)

तं हरिदत्तं कुपुत्रदुःखेन पीडितं दृष्ट्वा तस्य सखा त्रिविक्रमनामा द्विजः स्वगृहतो नीतिनिपुणं शुकं सारिकां च गृहीत्वा तद्गृहे गत्वा प्राह सखे हरिदत्त एनं शुकं सपत्नीकं पुत्रवत्त्वं परिपालय । (२।१०)

एतत्संरक्षणेन तव दुःखं दूरीभविष्यति । (२।११)

हरिदत्तस्तु तं शुकं गृहीत्वा पुत्राय समर्पयामास । (२।१२)

मदनविनोदेन शयनमन्दिरे स्वर्णपञ्जरस्थः स्थापितः परिपोषितश्च । (२।१३)

अथैकदा रहसि शुको मदनं प्राह । (२।१४)

हे सखे । (२।१५)

पित्रोस्ते दुःखिनोर्दुःखात्पतत्यश्रुचयो भुवि । (२।१६)

तेन पापेन ते वत्स पतनं देवशर्मवत् ॥ (२।१७)

स प्राह कथमेतत् शुक आह अस्ति पञ्चपुरं नाम नगरम् । (३।१)

तत्र सत्यशर्मा ब्राह्मणः । (३।२)

तद्भार्या धर्मशीलानाम्नी पुत्रस्तु देवशर्मा । (३।३)

स च अधीतविद्यः पितृप्रच्छन्नवृत्त्या देशान्तरं गत्वा भागीरथीतीरे तपः कृतवान् । (३।४)

एकदा स तपस्वी गङ्गातीरे जपार्थमुपविष्टः । (३।५)

तस्मिन्काले कयाचित् बलाकया उड्डीयमानया तदङ्गोपरि पुरीषोत्सर्गः कृतः । (३।६)

स च तपस्वी क्रोधाकुलितनेत्रः यावदूर्ध्वं पश्यति तावत्तत्क्रोधाग्निना भस्मीभूतां बलाकां भूमौ पतितां दृष्ट्वा बलाकां दग्ध्वा नारायणद्विजगृहे भिक्षार्थं ययौ । (३।७)

स्वभर्तृशुश्रूषापरया तत्पत्न्या कोपाभिविष्टो निर्भर्त्सितः सत्पक्षिहायम् उक्तश्च नाहं बलाकेव त्वत्कोपस्थानम् । (३।८)

स च प्रच्छन्नपातकज्ञानाद्भीतो विस्मितश्च प्रेषितश्च तया धर्मव्याधपार्श्व वाराणसीं नगरीं ययौ । (३।९)

तत्र रक्ताक्तहस्तं यमप्रतिभं मांसविक्रयं विदधानं तं दृष्ट्वा दृशामन्तःस्थितः । (३।१०)

व्याधेन स्वागतप्रश्नपूर्वकं स्वगृहं नीत्वा निजपितरौ सभक्तिकं भोजयित्वा पश्चात्तस्य भोजनं दत्तम् । (३।११)

तदनन्तरं स च व्याधं ज्ञानकारणं पप्रच्छ कथं सती ज्ञानवती कथं च त्वं ज्ञानवान् । (३।१२)

तेन व्याधेनोक्तम् । (३।१३)

निजान्वयप्रणीतं यः सम्यग्धर्मं निषेवते । (३।१४)

उत्तमाधममध्येषु विकारेषु पराङ्मुखः ॥ (३।१५)

स गृही स मुनिः साधुः स च योगी स धार्मिकः । (४।१)

पितृशुश्रूषको नित्यं जन्तुः साधारणश्च यः ॥ (४।२)

अहं सापि च एवं ज्ञानिनौ त्वं च निजपितरौ परित्यज्य भ्रमन्मादृशां न सम्भाषणार्हः । (५।१)

परमतिथिं मत्वा जल्पितः । (५।२)

एवमुक्तः स ब्राह्मणो विनयपरं व्याधं पप्रच्छ । (५।३)

तेनोक्तम् । (५।४)

न पूजयन्ति ये पूज्यान्मान्यान्न मानयन्ति ये । (५।५)

जीवन्ति निन्द्यमानास्ते मृताः स्वर्गं न यान्ति च ॥ (५।६)

व्याधेन बोधितस्तेन स ययौ गृहमात्मनः । (६।१)

अभवत्कीर्तिमांल्लोके परतः कीर्तिभाजनम् ॥ (६।२)

तस्माद्वणिग्धर्मं स्वकुलोद्भवं स्मर पित्रोश्च विनयपरो भव । (७।१)

एवमुक्तः स मदनः पितरौ नमस्कृत्य तदनुज्ञातो भार्यां चापृच्छ्य प्रवहणम् अधिरूढवान् गतो देशान्तरम् । (७।२)

पश्चात्तत्पत्नी कतिचिद्दिनानि शोकयुक्ता निर्वाह्य स्वैरिणीभिः सखीभिः प्रतिबोधिता पुरुषान्तराभिलाषुकाभवत् । (७।३)

यतस्ताभिरेवमुक्तम् । (७।४)

तावत्पिता तथा बन्धुर्यावज्जीवति मानवः । (७।५)

मृतो मृत इति ज्ञात्वा क्षणात्स्नेहो निवर्तते ॥ (७।६)

अतस्त्वं स्वपतिम् अप्राप्यमाणा निजशरीरस्य कतिचिद्दिनस्थायियौवनस्य पुरुषान्तररमणाद् गृहाण फलम् । (८।१)

ततस्तासां वचनेन पुरुषान्तरस्य गुणचन्द्रसंज्ञस्य रमणाय शृङ्गारं विधाय यावत्प्रचलिता तावत्सारिकया मा गच्छेत्यादिवचनैर्निर्भर्त्सिता । (८।२)

ततो यावत्सा तां सारिकां गलमोटनपूर्वं विनाशयति तावदुड्डीय ययौ । (८।३)

ततः क्षणं स्थित्वा स्वेष्टदेवतां हृदि स्मृत्वा ताम्बूलं प्रगृह्य यावच्चलिता तावत् शुकः प्राह सिद्धिरस्तु । (८।४)

क्व गन्तव्यम् इत्यादिवाक्यैः पृष्टा । (८।५)

सा च शुकवचनं शकुनमिति कृत्वा प्रहस्य तमाह हे शुकराज नरान्तरास्वादं विज्ञातुं प्रचलितास्मि । (८।६)

शुक उवाच युक्तमिदं कर्तव्यमेव परं दुष्करं निन्दितं च कुलस्त्रीणाम् । (८।७)

किञ्च तदा गम्यता यदि विपरीते समायाते सति तव बुद्धिरस्ति । (८।८)

यदि नास्ति तदा पराभवपदं भविष्यसि । (८।९)

यतः । (८।१०)

कौतुकान्वेषिणो नित्यं दुर्जना व्यसनागमे । (८।११)

मासोपवासिनी यद्वद् वणिक्पुत्रकचग्रहे ॥ (८।१२)

पप्रच्छ सा तदा सार्धं पुंश्चलीभिः कृतादरा । (९।१)

ससम्भ्रमा जगादेदं किमिदं भाषितं शुकः ॥ (९।२)

यदि ते कौतुकं सुभ्रु परार्थं गच्छ सुन्दरि । (१०।१)

स्थिरीभूय त्वया पश्चात् श्राव्येयं महती कथा ॥ (१०।२)

एवं शुकोक्तं श्रुत्वा यदा सा कौतुकाकुलचेतसा निजगृह आसीनास्ति तदा शुकः कथां प्राह अस्ति चन्द्रावती पुरः । (११।१)

तस्यां भीमनामा नृपः । (११।२)

तत्र सुधनो नाम मोहनश्रेष्ठिसुतः तन्नगरवासिनो हरिदत्तस्य कलत्रं लक्ष्मीं रन्तुमीहते । (११।३)

तद्वत्सा न मन्यते । (११।४)

ततो मासोपवासिनीं पूर्णाभिधानां गत्वा पूर्णधनावर्जितां कृत्वा हरिदत्ते नगराद्बहिर्गते तद्गृहे दूतीत्वेन प्रेषयामास । (११।५)

सापि चाटूक्तिभिर्लक्ष्मीं प्रसादयामास । (११।६)

प्रसन्नया च तयेत्युक्तम् यत्त्वं याचसे तत्करोमि । (११।७)

पूर्णयोक्तम् तर्हि मन्मतं नरं भज । (११।८)

तयोक्तम् कुलस्त्रीणां नैतद्युज्यते परं यत्तवाग्रे प्रतिपन्नं तत्करोमि । (११।९)

उक्तं च । (११।१०)

शीर्ष छिद्यताम् अथ भवतु बन्धनं चलतु सवथा लक्ष्मीः । (११।१३)

प्रतिपन्नपालने सुपुरुषाणां यद् भवतु तद् भवतु ॥ (११।१४)

तथा च । (१२।१)

दृढलोहशृङ्खलानां भवतु विवधपाशबन्धनम् । (१२।४)

ताभ्यामपि अधिकतरो वाचाबन्धः सुपुरुषस्य ॥ (१२।५)

अद्यापि नोझति हरः किल कालकूटं कूर्मो बिभर्ति धरणीं खलु चात्मपृष्ठे । (१३।१)

अम्भोनिधिर्वहति दुःसहवाडवाग्निमङ्गीकृतं सुकृतिनः परिपालयन्ति ॥ (१३।२)

तच्छ्रुत्वा हृष्टा पूर्णा । (१४।१)

एवमेवैतत् । (१४।२)

ततस्तां लक्ष्मीं प्रतिविधाय गुणमोहनार्थे प्रदोषे स्वगृहे निनाय । (१४।३)

ततः स मोहनः कथितवेलोपरि नागतः किंचित् कार्यादिवैयग्र्येण । (१४।४)

ततो लक्ष्म्या सकामयोक्तम् यत्कमपि नरं समानय । (१४।५)

ततः पूर्णया मूढया तत्पतिरेव समानीतः । (१४।६)

स्वभर्तरि समायाते सा कथं भवत्विति कथं गृहं यात्विति त्वं सख्यस्तव वा कथयन्तु । (१४।७)

ता आहुः न जानीमः । (१४।८)

त्वमेव कथय । (१४।९)

शुक आह यदि न यासि तदा कथयामि । (१४।१०)

तयोक्तम् न यास्यामि । (१४।११)

शुकः सा आगच्छन्नेव स्वपतिरिति ज्ञात्वा तं कचग्रहं प्रगृह्यैवमुवाच हे शठ सर्वदा त्वमिति ममाग्रे जल्पसि यन्मे त्वां विना नान्या वल्लभा अस्ति । (१४।१२)

अधुना तु मया परीक्षितो ज्ञातश्चेति कोपं चक्रे । (१४।१३)

स च तां कष्टेन सुकोमलवचनैरनुनीय स्वगृहं निन्ये । (१४।१४)

कथां श्रुत्वा शुकेनोक्तां भयविस्मयकारिणीम् । (१४।१५)

पुंश्चलीवृन्दसंयुक्ता सुप्ता रात्रौ वणिक्प्रिया ॥ (१४।१६)