Śusa, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
वेत्सि यथा श्रियादेव्या नूपुरे ऽपहृते कृतम् ॥ (१।३)
vetsi yathā śriyādevyā nūpure 'pahṛte kṛtam ||
ततो लोकापवादे ऽपि संजाते ऽनुरक्तस्तदीयः पतिर्न किमपि कर्णे करोति । (२।७)
tato lokāpavāde 'pi saṃjāte 'nuraktastadīyaḥ patirna kimapi karṇe karoti |
रक्ताः पृच्छन्ति गुणान् दोषान् पृच्छन्ति ये विरक्ताः । (३।१)
raktāḥ pṛcchanti guṇān doṣān pṛcchanti ye viraktāḥ |
मध्यस्थाः पुनः पुरुषा दोषानपि गुणानपि पृच्छन्ति ॥ (३।२)
madhyasthāḥ punaḥ puruṣā doṣānapi guṇānapi pṛcchanti ||
महिलारक्ताः पुरुषाश्छेका अपि न संभरन्ति आत्मनाम् । (५।१)
mahilāraktāḥ puruṣāśchekā api na saṃbharanti ātmanām |
इतरे पुनस्तरुणीनां पुरुषाः सलिलमेव हस्तगतम् ॥ (५।२)
itare punastaruṇīnāṃ puruṣāḥ salilameva hastagatam ||
अन्यदा सा श्वशुरेण नरान्तरसहिता सुप्ता दृष्टा । (६।१)
anyadā sā śvaśureṇa narāntarasahitā suptā dṛṣṭā |
ततश्चरणान्नूपुरं श्वशुरेण चोत्तारितं तया च ज्ञातम् । (६।२)
tataścaraṇānnūpuraṃ śvaśureṇa cottāritaṃ tayā ca jñātam |
ततः सा तं जारं प्रस्थाप्य भर्तारं तत्रानीय तेन सह सुप्ता । (६।३)
tataḥ sā taṃ jāraṃ prasthāpya bhartāraṃ tatrānīya tena saha suptā |
निद्रान्तरे च पतिरुत्थापितः कथितं च त्वदीयेन पित्रा नूपुरमस्मत्पादाद् अवतार्य गृहीतम् । (६।४)
nidrāntare ca patirutthāpitaḥ kathitaṃ ca tvadīyena pitrā nūpuramasmatpādād avatārya gṛhītam |
एवंविधं च पातकं क्वापि न दृष्टं यद्वधूपादात् श्वशुरो नूपुरं गृह्णाति । (६।५)
evaṃvidhaṃ ca pātakaṃ kvāpi na dṛṣṭaṃ yadvadhūpādāt śvaśuro nūpuraṃ gṛhṇāti |
तेनोक्तम् प्रातः पितुः सकाशात्स्वयमर्पयिष्यामि । (६।६)
tenoktam prātaḥ pituḥ sakāśātsvayamarpayiṣyāmi |
तेन च गुणाकरेण पितरं निर्भर्त्स्य तत्सकाशान्नूपुरं याचितम् । (६।७)
tena ca guṇākareṇa pitaraṃ nirbhartsya tatsakāśānnūpuraṃ yācitam |
पित्रा चोक्तं यदियं परपुरुषेण सह सुप्ता दृष्टा अतो मया नूपुरं गृहीतम् । (६।८)
pitrā coktaṃ yadiyaṃ parapuruṣeṇa saha suptā dṛṣṭā ato mayā nūpuraṃ gṛhītam |
अत्रैव ग्रामे उत्तरस्यां दिशि यक्षो ऽस्ति । (६।११)
atraiva grāme uttarasyāṃ diśi yakṣo 'sti |
यः कश्चित्सत्यो भवति स जङ्घयोरन्तरान् निष्क्राम्यतीति प्रसिद्धम् । (६।१३)
yaḥ kaścitsatyo bhavati sa jaṅghayorantarān niṣkrāmyatīti prasiddham |
एवं श्वशुरेण चाङ्गीकृते सा कुलटा सति दिने जारस्य गृहे गत्वा तमुवाच भो कान्त प्रातरहं दिव्यार्थं यक्षस्य जङ्घान्तरान्निर्गमिष्यामि । (६।१४)
evaṃ śvaśureṇa cāṅgīkṛte sā kulaṭā sati dine jārasya gṛhe gatvā tamuvāca bho kānta prātarahaṃ divyārthaṃ yakṣasya jaṅghāntarānnirgamiṣyāmi |
त्वया तत्र समागत्य वातूलत्वमाश्रित्य मम कण्ठग्रहो विधेयः । (६।१५)
tvayā tatra samāgatya vātūlatvamāśritya mama kaṇṭhagraho vidheyaḥ |
अथ प्रापः समस्तमहाजनं मलयित्वा पुष्पाक्षतादिकम् आदाय यक्षायतने गत्वा समीपसरसि स्नानं कृत्वा यक्षपूजार्थं समागच्छन्त्यास्तस्याः पूर्वसंकेतितो जारो ग्रहिलीभूतस्तत्कण्ठे निजबाहुद्वयं योजयामास । (६।१७)
atha prāpaḥ samastamahājanaṃ malayitvā puṣpākṣatādikam ādāya yakṣāyatane gatvā samīpasarasi snānaṃ kṛtvā yakṣapūjārthaṃ samāgacchantyāstasyāḥ pūrvasaṃketito jāro grahilībhūtastatkaṇṭhe nijabāhudvayaṃ yojayāmāsa |
तत आः किमेतदित्यभिधाय सा पुनः स्नानार्थं ययौ । (६।१८)
tata āḥ kimetadityabhidhāya sā punaḥ snānārthaṃ yayau |
सो ऽपि ग्रहिलो लोकैः कण्ठे गृहीत्वा तस्मात्प्रदेशाद्दूरीकृतः । (६।१९)
so 'pi grahilo lokaiḥ kaṇṭhe gṛhītvā tasmātpradeśāddūrīkṛtaḥ |
सापि स्नानं कृत्वा यक्षसमीपमागत्य पुष्पगन्धाद्यैरभ्यर्च्य सर्वलोकानां शृण्वतामुवाच भो भगवन्यक्ष निजभर्तारमेनं च ग्रहिलं विना यद्यन्यपुरुषः स्पृशति कदाचन मां तदा तव जङ्घाभ्यां सकाशान्मम निष्क्रमणं मा भवत्वित्यभिधाय सर्वलोकसमक्षमेव जङ्घयोर्मध्ये प्रविश्य निष्क्रान्ता । (६।२०)
sāpi snānaṃ kṛtvā yakṣasamīpamāgatya puṣpagandhādyairabhyarcya sarvalokānāṃ śṛṇvatāmuvāca bho bhagavanyakṣa nijabhartāramenaṃ ca grahilaṃ vinā yadyanyapuruṣaḥ spṛśati kadācana māṃ tadā tava jaṅghābhyāṃ sakāśānmama niṣkramaṇaṃ mā bhavatvityabhidhāya sarvalokasamakṣameva jaṅghayormadhye praviśya niṣkrāntā |
यक्षो ऽपि तद्बुद्धि मनसि श्लाघमान एव स्थितः । (६।२१)
yakṣo 'pi tadbuddhi manasi ślāghamāna eva sthitaḥ |
सापि सतीति समस्तलोकैः पूजिता स्वभवनं जगाम । (६।२२)
sāpi satīti samastalokaiḥ pūjitā svabhavanaṃ jagāma |
एवं चेत् श्रियादेवीवत्कर्तुं जानासि तदा व्रज । (६।२३)
evaṃ cet śriyādevīvatkartuṃ jānāsi tadā vraja |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.