शुकसप्ततिŚukasaptati

Śusa, 4

4 of 29 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथान्यदा प्रभावती शुकं पृच्छति । (१।१)

athānyadā prabhāvatī śukaṃ pṛcchati |

1.2१.२

शुकः मां कृतावज्ञं कृत्वा मा गच्छ । (१।२)

śukaḥ māṃ kṛtāvajñaṃ kṛtvā mā gaccha |

1.3१.३

यतो बालकादपि हितं वाक्यं ग्राह्यम् । (१।३)

yato bālakādapi hitaṃ vākyaṃ grāhyam |

1.4१.४

कृतावज्ञः पुरा देवि वृद्धवाक्यपराङ्मुखः । (१।४)

kṛtāvajñaḥ purā devi vṛddhavākyaparāṅmukhaḥ |

1.5१.५

पतितो ब्राह्मणो ऽनर्थे विषकन्याविवाहने ॥ (१।५)

patito brāhmaṇo 'narthe viṣakanyāvivāhane ||

2.1२.१

प्रभावती पृच्छति कथमेतत् । (२।१)

prabhāvatī pṛcchati kathametat |

2.2२.२

शुकः अस्ति सोमप्रभं नाम द्विजस्थानम् । (२।२)

śukaḥ asti somaprabhaṃ nāma dvijasthānam |

2.3२.३

तत्र विद्वान्धार्मिकः सोमशर्मा नाम विप्रः । (२।३)

tatra vidvāndhārmikaḥ somaśarmā nāma vipraḥ |

2.4२.४

तत्पुत्री रूपौदार्यगुणोपेता विषकन्येति विज्ञाताभूत् । (२।४)

tatputrī rūpaudāryaguṇopetā viṣakanyeti vijñātābhūt |

2.5२.५

तेन तां भयेन कोऽपि न विवाहयति । (२।५)

tena tāṃ bhayena ko'pi na vivāhayati |

2.6२.६

ततः सोमशर्मा वरार्थं भुवं पर्यटन् सम्प्राप्तो द्विजस्थानं जनस्थानं नाम । (२।६)

tataḥ somaśarmā varārthaṃ bhuvaṃ paryaṭan samprāpto dvijasthānaṃ janasthānaṃ nāma |

2.7२.७

तत्र गोविन्दनामा ब्राह्मणो जडो निर्धनश्च । (२।७)

tatra govindanāmā brāhmaṇo jaḍo nirdhanaśca |

2.8२.८

तस्मै कन्या प्रदत्ता । (२।८)

tasmai kanyā pradattā |

2.9२.९

तेन सुहृदां निवारयतामपि कृतावज्ञेनोढा सर्वरूपलावण्यगुणोपेता मोहिनी विषकन्या । (२।९)

tena suhṛdāṃ nivārayatāmapi kṛtāvajñenoḍhā sarvarūpalāvaṇyaguṇopetā mohinī viṣakanyā |

2.10२.१०

सा विदग्धा गोविन्दस्तु मूर्खः लघुवयाश्च । (२।१०)

sā vidagdhā govindastu mūrkhaḥ laghuvayāśca |

2.11२.११

ततश्च सा आत्मनो रूपलावण्ययौवनं शुशोच । (२।११)

tataśca sā ātmano rūpalāvaṇyayauvanaṃ śuśoca |

2.12२.१२

अविदग्धः पतिः स्त्रीणां प्रौढानां नायको ऽगुणी । (२।१२)

avidagdhaḥ patiḥ strīṇāṃ prauḍhānāṃ nāyako 'guṇī |

2.13२.१३

गुणिनां त्यागिनां स्तोको विभवश्चेति दुःखकृत् ॥ (२।१३)

guṇināṃ tyāgināṃ stoko vibhavaśceti duḥkhakṛt ||

5.1५.१

सान्यदा गोविन्दं पतिमित्यब्रवीत् मम पितुर्गेहात्समागताया बहूनि दिनानि संजातानि । (५।१)

sānyadā govindaṃ patimityabravīt mama piturgehātsamāgatāyā bahūni dināni saṃjātāni |

5.2५.२

ततो ऽहं त्वयैव सह गमिष्ये नान्यथा । (५।२)

tato 'haṃ tvayaiva saha gamiṣye nānyathā |

5.3५.३

ततः शकटं मार्गयित्वा सभार्यकः स चलितः । (५।३)

tataḥ śakaṭaṃ mārgayitvā sabhāryakaḥ sa calitaḥ |

5.4५.४

यावत्प्रयाति तावत्पथि एको युवा वाग्मी सुरूपः शूरश्च विष्णुनामा ब्राह्मणो मिलितः । (५।४)

yāvatprayāti tāvatpathi eko yuvā vāgmī surūpaḥ śūraśca viṣṇunāmā brāhmaṇo militaḥ |

5.5५.५

तस्य ब्राह्मणस्य तस्याश् चान्योन्यमनुरागः संजातः । (५।५)

tasya brāhmaṇasya tasyāś cānyonyamanurāgaḥ saṃjātaḥ |

5.6५.६

उक्तं च प्रीतिः स्याद्दर्शनाद्यैः प्रथममथ मनःसङ्गसङ्कल्पभावो निद्राछेदस्तनुत्वं वपुषि कलुषता चेन्द्रियाणां निवृत्तिः । (५।६)

uktaṃ ca prītiḥ syāddarśanādyaiḥ prathamamatha manaḥsaṅgasaṅkalpabhāvo nidrāchedastanutvaṃ vapuṣi kaluṣatā cendriyāṇāṃ nivṛttiḥ |

5.7५.७

ह्रीनाशोन्मादमूर्च्छामरणमिति जगद्यात्यवस्था देशैताः लग्नैर्यत्पुष्पबाणैः स जयति मदनः संनिरस्तान्यधन्वी ॥ (५।७)

hrīnāśonmādamūrcchāmaraṇamiti jagadyātyavasthā deśaitāḥ lagnairyatpuṣpabāṇaiḥ sa jayati madanaḥ saṃnirastānyadhanvī ||

6.1६.१

स पथिको दम्पत्योः पूगपत्रोच्चयं ददाति । (६।१)

sa pathiko dampatyoḥ pūgapatroccayaṃ dadāti |

6.2६.२

इत्येवं ग्राम्यब्राह्मणोरोहविष्णोर् विश्वस्तः आत्मनो निरोधसङ्गभयादुत्तीर्य तं गन्त्रीवाहमारोहयति । (६।२)

ityevaṃ grāmyabrāhmaṇorohaviṣṇor viśvastaḥ ātmano nirodhasaṅgabhayāduttīrya taṃ gantrīvāhamārohayati |

6.3६.३

विष्णुना च पत्यौ वृक्षान्तरगते सा मोहिनी भुक्ता आत्मवशीकृता । (६।३)

viṣṇunā ca patyau vṛkṣāntaragate sā mohinī bhuktā ātmavaśīkṛtā |

6.4६.४

तया चात्मीयं नाम गोत्रं कुलक्रमं चाज्ञापितः । (६।४)

tayā cātmīyaṃ nāma gotraṃ kulakramaṃ cājñāpitaḥ |

6.5६.५

पत्युश्च समागतस्य त्वं चोरो ऽसीति गन्त्र्यारोहणं कुवतो निषेधः कृतः । (६।५)

patyuśca samāgatasya tvaṃ coro 'sīti gantryārohaṇaṃ kuvato niṣedhaḥ kṛtaḥ |

6.6६.६

विष्णुरपि तां गृहीत्वा गोविन्दं धर्षितवान् । (६।६)

viṣṇurapi tāṃ gṛhītvā govindaṃ dharṣitavān |

6.7६.७

ततस्तयोः केशाकेशि संवृत्तम् । (६।७)

tatastayoḥ keśākeśi saṃvṛttam |

6.8६.८

गोविन्दस्तु विष्णुना विषकन्याप्रभावेण निर्जितः । (६।८)

govindastu viṣṇunā viṣakanyāprabhāveṇa nirjitaḥ |

6.9६.९

ततस्तां गृहीत्वा विष्णुः स्वगृहं प्रतिचलितः । (६।९)

tatastāṃ gṛhītvā viṣṇuḥ svagṛhaṃ praticalitaḥ |

6.10६.१०

गोविन्दः पृष्ठस्थो मार्गासन्ने ग्रामे गत्वा फूत्कृतवान् यदनेन चौरेण मम भार्या गृहीता । (६।१०)

govindaḥ pṛṣṭhastho mārgāsanne grāme gatvā phūtkṛtavān yadanena caureṇa mama bhāryā gṛhītā |

6.11६.११

त्रायतां ताम् । (६।११)

trāyatāṃ tām |

6.12६.१२

मम शरणं भो जनाः । (६।१२)

mama śaraṇaṃ bho janāḥ |

6.13६.१३

अथ ग्रामाधिपेन विष्णुर्मोहिनीयुतो धृतः । (६।१३)

atha grāmādhipena viṣṇurmohinīyuto dhṛtaḥ |

6.14६.१४

पृष्टेनोत्तरं दत्तं विष्णुना यथेयं मया परिणीता । (६।१४)

pṛṣṭenottaraṃ dattaṃ viṣṇunā yatheyaṃ mayā pariṇītā |

6.15६.१५

मदीयां च भार्यामेष पथिको मार्गे दृष्ट्वा ग्रहिलो बभूव । (६।१५)

madīyāṃ ca bhāryāmeṣa pathiko mārge dṛṣṭvā grahilo babhūva |

6.16६.१६

गोविन्देनापि पृष्टेन इदमेवोत्तरितम् । (६।१६)

govindenāpi pṛṣṭena idamevottaritam |

6.17६.१७

ततो मन्त्री तयोरेकमेवोत्तरं श्रुत्वा जात्यादिकं पृष्टवान् । (६।१७)

tato mantrī tayorekamevottaraṃ śrutvā jātyādikaṃ pṛṣṭavān |

6.18६.१८

त्रयमपि तु संवदति ततः कथं निश्चयः । (६।१८)

trayamapi tu saṃvadati tataḥ kathaṃ niścayaḥ |

6.19६.१९

इति शुकप्रश्नः । (६।१९)

iti śukapraśnaḥ |

6.20६.२०

ततस्तया पृष्टः शुक आह मन्त्रिणोक्तम् कियन्ति दिनानि सङ्गमस्य युष्माकं प्रयाणे । (६।२०)

tatastayā pṛṣṭaḥ śuka āha mantriṇoktam kiyanti dināni saṅgamasya yuṣmākaṃ prayāṇe |

6.21६.२१

तैरुक्तम् कल्ये भोजनान्तरं संवृत्तः समागमः । (६।२१)

tairuktam kalye bhojanāntaraṃ saṃvṛttaḥ samāgamaḥ |

6.22६.२२

ततो मन्त्रिणा ब्राह्मणौ पृथक्पृथक्पृष्टौ किमनया कल्ये भोजनवेलायां भुक्तम् । (६।२२)

tato mantriṇā brāhmaṇau pṛthakpṛthakpṛṣṭau kimanayā kalye bhojanavelāyāṃ bhuktam |

6.23६.२३

यच्च तया भुक्तं तद्गोविन्दो जानाति इतरस्तु न । (६।२३)

yacca tayā bhuktaṃ tadgovindo jānāti itarastu na |

6.24६.२४

ततः स विडम्बितः सचिवेन । (६।२४)

tataḥ sa viḍambitaḥ sacivena |

6.25६.२५

गोविन्दः शिक्षितः । (६।२५)

govindaḥ śikṣitaḥ |

6.26६.२६

धिगिमां ब्राह्मणीं परत्रेह च दुःखदां मुञ्च शीघ्रम् । (६।२६)

dhigimāṃ brāhmaṇīṃ paratreha ca duḥkhadāṃ muñca śīghram |

6.27६.२७

उक्तं च । (६।२७)

uktaṃ ca |

6.28६.२८

वैद्यं पानरतं नटं कुपठितं मूर्खं परिव्राजकं योधं कापुरुषं विटं विवयसं स्वाध्यायहीनं द्विजम् । (६।२८)

vaidyaṃ pānarataṃ naṭaṃ kupaṭhitaṃ mūrkhaṃ parivrājakaṃ yodhaṃ kāpuruṣaṃ viṭaṃ vivayasaṃ svādhyāyahīnaṃ dvijam |

6.29६.२९

राज्यं बालनरेन्द्रमन्त्रिरहितं मित्रं छलान्वेषि च भार्यां यौवनगर्वितां पररतां मुञ्चन्ति ये पण्डिताः ॥ (६।२९)

rājyaṃ bālanarendramantrirahitaṃ mitraṃ chalānveṣi ca bhāryāṃ yauvanagarvitāṃ pararatāṃ muñcanti ye paṇḍitāḥ ||

7.1७.१

तथापि कामिनीलुब्धो धिक्कृतः साधुभिस्तदा । (७।१)

tathāpi kāminīlubdho dhikkṛtaḥ sādhubhistadā |

7.2७.२

तामेवादाय चलितस्तत्कृते निहतः पथि ॥ (७।२)

tāmevādāya calitastatkṛte nihataḥ pathi ||

8.1८.१

तद्देवि यः करोत्येवमवज्ञां वृद्धशिक्षितः । (८।१)

taddevi yaḥ karotyevamavajñāṃ vṛddhaśikṣitaḥ |

8.2८.२

स पराभवमाप्नोति गोविन्दो ब्राह्मणो यथा ॥ (८।२)

sa parābhavamāpnoti govindo brāhmaṇo yathā ||

9.1९.१

इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता ॥ (९।१)

iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Śusa, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit