शुकसप्ततिŚukasaptati

Śusa, 7

7 of 29 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अन्यस्मिन्दिने प्रभावती शुकं पप्रच्छ कीर पुनस्तन्मत्स्यहास्यकारणं राज्ञा ज्ञातं श्रुतं न वा । (१।१)

anyasmindine prabhāvatī śukaṃ papraccha kīra punastanmatsyahāsyakāraṇaṃ rājñā jñātaṃ śrutaṃ na vā |

1.2१.२

शुकः प्राह प्रातः पुनर्बालपण्डिताम् आकारयित्वा राजा प्राह किं तन्मत्स्यहास्यकारणम् ब्रूहि शीघ्रं बालिके सा चाह । (१।२)

śukaḥ prāha prātaḥ punarbālapaṇḍitām ākārayitvā rājā prāha kiṃ tanmatsyahāsyakāraṇam brūhi śīghraṃ bālike sā cāha |

1.3१.३

देवाग्रहो न कर्तव्यः पश्चात्तापो भविष्यति । (१।३)

devāgraho na kartavyaḥ paścāttāpo bhaviṣyati |

1.4१.४

स्थगिकासक्तचित्तस्य विप्रस्याभूत्पुरा यथा ॥ (१।४)

sthagikāsaktacittasya viprasyābhūtpurā yathā ||

2.1२.१

अस्ति धरणीतले वत्सोननाम पट्टनम् । (२।१)

asti dharaṇītale vatsonanāma paṭṭanam |

2.2२.२

तत्र वीराख्यो राजा तत्र च केशवो नाम ब्राह्मणः । (२।२)

tatra vīrākhyo rājā tatra ca keśavo nāma brāhmaṇaḥ |

2.3२.३

तेन कदाचिदिति चिन्तितं यदहं पितृधनं न भोक्ष्ये । (२।३)

tena kadāciditi cintitaṃ yadahaṃ pitṛdhanaṃ na bhokṣye |

2.4२.४

उक्तं च । (२।४)

uktaṃ ca |

2.5२.५

उत्तमाः स्वगुणैः ख्याता मध्यमाश्च पितुर्गुणैः । (२।५)

uttamāḥ svaguṇaiḥ khyātā madhyamāśca piturguṇaiḥ |

2.6२.६

अधमा मातुलैः ख्याताः श्वशुरैश्चाधमाधमाः ॥ (२।६)

adhamā mātulaiḥ khyātāḥ śvaśuraiścādhamādhamāḥ ||

3.1३.१

किञ्च । (३।१)

kiñca |

4.1४.१

पित्रर्जितं द्रव्यं भोगिनं कं न करोति । (४।१)

pitrarjitaṃ dravyaṃ bhoginaṃ kaṃ na karoti |

4.2४.२

स्वयमर्जयति स्वयं भुङ्क्ते विरला जननी जनयति ॥ (४।२)

svayamarjayati svayaṃ bhuṅkte viralā jananī janayati ||

5.1५.१

इत्यवधार्य स मेदिन्यां बभ्राम देवतीर्थश्मशाननगरेषु धनार्थम् । (५।१)

ityavadhārya sa medinyāṃ babhrāma devatīrthaśmaśānanagareṣu dhanārtham |

5.2५.२

अन्यदा स निर्जने प्रदेशे प्रसिद्धे शिवचत्वरे करालायाः श्मशाने च परिभ्रम्य परिश्रान्तः कपिलकमठम् अपश्यत् । (५।२)

anyadā sa nirjane pradeśe prasiddhe śivacatvare karālāyāḥ śmaśāne ca paribhramya pariśrāntaḥ kapilakamaṭham apaśyat |

5.3५.३

तत्र च पर्यङ्कासनस्थं तापसं ददर्श स च विप्रस्तस्याग्रे कृताञ्जलिपुटस्तस्थौ । (५।३)

tatra ca paryaṅkāsanasthaṃ tāpasaṃ dadarśa sa ca viprastasyāgre kṛtāñjalipuṭastasthau |

5.4५.४

तापसो ध्यानं शनैर्मुक्त्वा एवमुक्तवान् । (५।४)

tāpaso dhyānaṃ śanairmuktvā evamuktavān |

5.5५.५

किं कस्मै दीयते लोके त्रायते को भवार्णवात् । (५।५)

kiṃ kasmai dīyate loke trāyate ko bhavārṇavāt |

5.6५.६

असाध्यं साध्यते कस्य काले ऽस्मिन् अतिथेरहो ॥ (५।६)

asādhyaṃ sādhyate kasya kāle 'smin atitheraho ||

6.1६.१

ततः स ब्राह्मण ऊर्ध्वबाहुर्जगाद तवाहम् अतिथिर्धनार्थी । (६।१)

tataḥ sa brāhmaṇa ūrdhvabāhurjagāda tavāham atithirdhanārthī |

6.2६.२

तापसो ऽपि तं विप्रम् अल्पयाचकं दृष्ट्वा मनसि दुःखीबभूव । (६।२)

tāpaso 'pi taṃ vipram alpayācakaṃ dṛṣṭvā manasi duḥkhībabhūva |

6.3६.३

उक्तं च । (६।३)

uktaṃ ca |

6.4६.४

स्तोकार्थप्रार्थनान्दीनान्दृष्ट्वोदारान्हि याचकान् । (६।४)

stokārthaprārthanāndīnāndṛṣṭvodārānhi yācakān |

6.5६.५

खिद्यन्ते ऽतीव मनसि अपि प्राणप्रदायिनः ॥ (६।५)

khidyante 'tīva manasi api prāṇapradāyinaḥ ||

7.1७.१

किञ्च । (७।१)

kiñca |

8.1८.१

अभिभूतो ऽपि विपदा करोति सुजनः परस्य उपकारम् । (८।१)

abhibhūto 'pi vipadā karoti sujanaḥ parasya upakāram |

8.2८.२

अपनयत्यन्यतापं चन्दनतरुकः सहस्रकण्डो ऽपि ॥ (८।२)

apanayatyanyatāpaṃ candanatarukaḥ sahasrakaṇḍo 'pi ||

9.1९.१

ततो योगीन्द्रो यदा त्वमेतत्स्पर्शनं करिष्यसि तदा हेम्नः पञ्चशतानि नित्यं दास्यतीत्युक्त्वा विप्राय पर्यङ्कीकृतं सिन्दूरमर्पयामास । (९।१)

tato yogīndro yadā tvametatsparśanaṃ kariṣyasi tadā hemnaḥ pañcaśatāni nityaṃ dāsyatītyuktvā viprāya paryaṅkīkṛtaṃ sindūramarpayāmāsa |

9.2९.२

उक्तश्च एतत्त्वयान्यस्मै न दातव्यं न कथनीयं च । (९।२)

uktaśca etattvayānyasmai na dātavyaṃ na kathanīyaṃ ca |

9.3९.३

अन्यथा मम समीपे व्यावृत्य समेष्यति । (९।३)

anyathā mama samīpe vyāvṛtya sameṣyati |

9.4९.४

तदर्पितं यदा स द्विजः प्रातः स्पृशति तदा सुवर्णशतपञ्चकं ददाति । (९।४)

tadarpitaṃ yadā sa dvijaḥ prātaḥ spṛśati tadā suvarṇaśatapañcakaṃ dadāti |

9.5९.५

स च रत्नावतीं पुरीं गतः । (९।५)

sa ca ratnāvatīṃ purīṃ gataḥ |

9.6९.६

तत्र स्थगिकां नाम वेश्यां नित्यं कामयते । (९।६)

tatra sthagikāṃ nāma veśyāṃ nityaṃ kāmayate |

9.7९.७

सा च तद्द्रव्यागमनं न जानाति । (९।७)

sā ca taddravyāgamanaṃ na jānāti |

9.8९.८

कुट्टिनी पृच्छति हले एष विप्रः किमपि व्यवसायादिकं न विधत्ते । (९।८)

kuṭṭinī pṛcchati hale eṣa vipraḥ kimapi vyavasāyādikaṃ na vidhatte |

9.9९.९

परं द्रव्यं कुतो ऽस्माकं वितरति कस्माद्विलसतीति । (९।९)

paraṃ dravyaṃ kuto 'smākaṃ vitarati kasmādvilasatīti |

9.10९.१०

ततो वेश्या तं पृच्छति । (९।१०)

tato veśyā taṃ pṛcchati |

9.11९.११

स विप्रः सर्वथा न कथयति । (९।११)

sa vipraḥ sarvathā na kathayati |

9.12९.१२

ततो वेश्यया स्वकलया भक्त्या चाराधितः । (९।१२)

tato veśyayā svakalayā bhaktyā cārādhitaḥ |

9.13९.१३

ततः पृष्टः सन्कथयामास यत्सिन्दूराद्द्रव्यागमः । (९।१३)

tataḥ pṛṣṭaḥ sankathayāmāsa yatsindūrāddravyāgamaḥ |

9.14९.१४

तया च सुप्तस्य सिन्दूरं गृहीतम् । (९।१४)

tayā ca suptasya sindūraṃ gṛhītam |

9.15९.१५

ततो द्रव्याभावे कुट्टिन्या गृहान्निष्कासितः । (९।१५)

tato dravyābhāve kuṭṭinyā gṛhānniṣkāsitaḥ |

9.16९.१६

उक्तं च । (९।१६)

uktaṃ ca |

9.17९.१७

विश्वासप्रतिपन्नानां वञ्चने का विदग्धता । (९।१७)

viśvāsapratipannānāṃ vañcane kā vidagdhatā |

9.18९.१८

अङ्कमारुह्य सुप्तं हि हन्तुं किं नाम पौरुषम् ॥ (९।१८)

aṅkamāruhya suptaṃ hi hantuṃ kiṃ nāma pauruṣam ||

10.1१०.१

स विप्रस्तत्सिन्दूरमपश्यन्फूत्कुर्वन्राजद्वारं ययौ मुषितो ऽहमिति वदन् । (१०।१)

sa viprastatsindūramapaśyanphūtkurvanrājadvāraṃ yayau muṣito 'hamiti vadan |

10.2१०.२

ततो विवादः संजातः । (१०।२)

tato vivādaḥ saṃjātaḥ |

10.3१०.३

कुट्टिन्याह । (१०।३)

kuṭṭinyāha |

10.4१०.४

धूर्तो ऽसौ मत्सुतालुब्धो धनहीनो भवत्यसौ । (१०।४)

dhūrto 'sau matsutālubdho dhanahīno bhavatyasau |

10.5१०.५

मनोभवग्रहग्रस्तो ऽसमञ्जसमीदृशम् ॥ (१०।५)

manobhavagrahagrasto 'samañjasamīdṛśam ||

11.1११.१

जनैर्गुणैर् असंभाव्यं राज्ञा कथं संभाव्यते । (११।१)

janairguṇair asaṃbhāvyaṃ rājñā kathaṃ saṃbhāvyate |

11.2११.२

परं सत्यमिदं जातं सिन्दूरं धनदं यतः ॥ (११।२)

paraṃ satyamidaṃ jātaṃ sindūraṃ dhanadaṃ yataḥ ||

12.1१२.१

स च जनैर्वैदेशिको ऽयमिति ज्ञात्वा निर्वासितः । (१२।१)

sa ca janairvaideśiko 'yamiti jñātvā nirvāsitaḥ |

12.2१२.२

तच्च सिन्दूरं योगीन्द्रमेव ययौ । (१२।२)

tacca sindūraṃ yogīndrameva yayau |

12.3१२.३

ततो राजन्विक्रमादित्य स्थगिकाप्रीतिनिबन्धनात्तेनाख्याते च सिन्दूरे स्थगिका नैव विप्रस्य बभूव न च सिन्दूरम् । (१२।३)

tato rājanvikramāditya sthagikāprītinibandhanāttenākhyāte ca sindūre sthagikā naiva viprasya babhūva na ca sindūram |

12.4१२.४

एवं तवापि राजन् रतिः प्रीतिश्च न भविष्यति । (१२।४)

evaṃ tavāpi rājan ratiḥ prītiśca na bhaviṣyati |

12.5१२.५

एवमुक्त्वा बालपण्डिता गृहं जगाम । (१२।५)

evamuktvā bālapaṇḍitā gṛhaṃ jagāma |

12.6१२.६

इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता ॥ (१२।६)

iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Śusa, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit