Śusa, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
शुक उत्तरं ददौ देवि बालपण्डिता द्वितीये ऽह्नि संयाते राजानं प्राह देव नाग्रहः कर्तुं युज्यते । (१।२)
śuka uttaraṃ dadau devi bālapaṇḍitā dvitīye 'hni saṃyāte rājānaṃ prāha deva nāgrahaḥ kartuṃ yujyate |
राज्ञा नैवाग्रहः कार्यः शुभे वाशुभकर्मणि । (१।४)
rājñā naivāgrahaḥ kāryaḥ śubhe vāśubhakarmaṇi |
न बहिर्न गृहं राजंस्तथा ते ऽपि भविष्यति ॥ (२।२)
na bahirna gṛhaṃ rājaṃstathā te 'pi bhaviṣyati ||
राजा पृच्छति कथमेतत् बालपण्डिता प्राह अस्ति पृथ्वीतले त्रिपुरं नाम स्थानम् । (३।१)
rājā pṛcchati kathametat bālapaṇḍitā prāha asti pṛthvītale tripuraṃ nāma sthānam |
सा च भर्त्रा गृहान्निर्यान्ती प्रयत्नेन नियन्त्रिता । (३।५)
sā ca bhartrā gṛhānniryāntī prayatnena niyantritā |
तां च नियन्त्रणात् पूर्वमेको वणिग्यक्षगृहे स्थितः सकामामभजत् । (३।६)
tāṃ ca niyantraṇāt pūrvameko vaṇigyakṣagṛhe sthitaḥ sakāmāmabhajat |
यदा च बहिर्निर्गच्छन्ती पतिना निवारिता तदा सखीं प्राह सखि अद्य त्वया स मानवो यक्षायतन आकारणीयः यथाहं तत्र गत्वा तं रमे । (३।७)
yadā ca bahirnirgacchantī patinā nivāritā tadā sakhīṃ prāha sakhi adya tvayā sa mānavo yakṣāyatana ākāraṇīyaḥ yathāhaṃ tatra gatvā taṃ rame |
त्वया च मयि गतायां पश्चादस्मद्गृहं ज्वालनीयं यथा गृहकार्यासक्तो जनो मां गतां न जानाति । (३।८)
tvayā ca mayi gatāyāṃ paścādasmadgṛhaṃ jvālanīyaṃ yathā gṛhakāryāsakto jano māṃ gatāṃ na jānāti |
अत्रान्तरे ऽहं तं स्वेच्छया भुक्त्वा समुपागच्छामि । (३।९)
atrāntare 'haṃ taṃ svecchayā bhuktvā samupāgacchāmi |
तदा च गतायां तस्यां सा सखी तद्गृहं प्रज्वालितवती । (३।१२)
tadā ca gatāyāṃ tasyāṃ sā sakhī tadgṛhaṃ prajvālitavatī |
स पुमान्प्रज्वलने कुतूहली यक्षायतनं मुक्त्वा तत्रावलोकनाय गतः । (३।१३)
sa pumānprajvalane kutūhalī yakṣāyatanaṃ muktvā tatrāvalokanāya gataḥ |
सा च तत्र स्थिता समाप्तात्मप्रयोजना यावता गृहमागता तावता गृहं दग्धम् । (३।१४)
sā ca tatra sthitā samāptātmaprayojanā yāvatā gṛhamāgatā tāvatā gṛhaṃ dagdham |
न गृहं न बहिर्भूप वणिग्वध्वा यथाभवत् । (३।१५)
na gṛhaṃ na bahirbhūpa vaṇigvadhvā yathābhavat |
अथ चेत् ज्ञातेन श्लोकार्थेन प्रयोजनं तदा कल्ये स्वयमेव ज्ञापयिष्यामि । (४।१)
atha cet jñātena ślokārthena prayojanaṃ tadā kalye svayameva jñāpayiṣyāmi |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.