Śusa, 14
Select a line for its word-by-word analysis.
शुकेनोक्तम् युक्तमेव विशालाक्षि परं रन्तुं यदृच्छया । (१।२)
śukenoktam yuktameva viśālākṣi paraṃ rantuṃ yadṛcchayā |
तस्य भार्या प्राणेभ्यो ऽपि प्रिया धनश्रीर्नाम । (२।४)
tasya bhāryā prāṇebhyo 'pi priyā dhanaśrīrnāma |
तच्च मिथुनं परस्परं स्नेहनिर्भरं क्रीडति । (२।५)
tacca mithunaṃ parasparaṃ snehanirbharaṃ krīḍati |
अन्यदा तु वणिग्द्रव्यसारमादाय तामापृच्छ्य देशान्तरं जगाम । (२।६)
anyadā tu vaṇigdravyasāramādāya tāmāpṛcchya deśāntaraṃ jagāma |
न स्नाति न च सा भुङ्क्ते न जल्पति सखीसमम् । (२।८)
na snāti na ca sā bhuṅkte na jalpati sakhīsamam |
मनो ऽपि विक्रियां यस्मिन्याति संयमिनां किल ॥ (४।२)
mano 'pi vikriyāṃ yasminyāti saṃyamināṃ kila ||
तस्मिन्वसन्तोत्सवे गृहोपरि स्थिता नगरीरामणीयकमालोक्य यौवनं रूपं च निनिन्द । (५।१)
tasminvasantotsave gṛhopari sthitā nagarīrāmaṇīyakamālokya yauvanaṃ rūpaṃ ca nininda |
सखी च तदिङ्गितज्ञा जगाद भामिनि रूपं वयश्च मा व्यर्थं विधेहि । (५।२)
sakhī ca tadiṅgitajñā jagāda bhāmini rūpaṃ vayaśca mā vyarthaṃ vidhehi |
यतः वाद्यते शृणु रम्भोरु कोकिलारावडिण्डिमः । (५।३)
yataḥ vādyate śṛṇu rambhoru kokilārāvaḍiṇḍimaḥ |
मुञ्चन्तु मानिनः सर्वे मानं सेवन्तु वल्लभाः । (६।१)
muñcantu māninaḥ sarve mānaṃ sevantu vallabhāḥ |
ततस्त्वमपि कुरु वयःसाफल्यमित्युक्ते धनश्रीर्जगाद नाहं विलम्बितुं सहामि । (७।१)
tatastvamapi kuru vayaḥsāphalyamityukte dhanaśrīrjagāda nāhaṃ vilambituṃ sahāmi |
यदा च सा तेनात्मासक्ता ज्ञाता तदा तदीयशिरोवेणी छिन्ना । (७।४)
yadā ca sā tenātmāsaktā jñātā tadā tadīyaśiroveṇī chinnā |
शुकः प्राह यदा च पतिर्गृहद्वारमाययौ तदा तयोत्तरं विचिन्त्योक्तम् नाथ त्वया तावद्गृहद्वारि स्थीयतां यावत्सर्वं सज्जं विधीयते । (७।७)
śukaḥ prāha yadā ca patirgṛhadvāramāyayau tadā tayottaraṃ vicintyoktam nātha tvayā tāvadgṛhadvāri sthīyatāṃ yāvatsarvaṃ sajjaṃ vidhīyate |
तेन चैवं प्रतिपन्ने सा मध्ये गत्वा भट्टारिकां पूजयित्वा पुरतो वेणीं स्थापयामास । (७।८)
tena caivaṃ pratipanne sā madhye gatvā bhaṭṭārikāṃ pūjayitvā purato veṇīṃ sthāpayāmāsa |
एवं कृत्वा बहिर्निर्गत्य चरणमण्डकैः पतिं गृहान्तर्देवीपुरतो नीत्वा जगाद नाथ पूजय गृहाधिदेवताम् । (७।९)
evaṃ kṛtvā bahirnirgatya caraṇamaṇḍakaiḥ patiṃ gṛhāntardevīpurato nītvā jagāda nātha pūjaya gṛhādhidevatām |
तेन पूजयता वेणीं दृष्ट्वा उक्तं किमिदमिति । (७।१०)
tena pūjayatā veṇīṃ dṛṣṭvā uktaṃ kimidamiti |
यदा मे पतिः समेष्यति तदा स्वामिन्यहं तवाग्रे वेणीं छेत्स्यामि । (७।१२)
yadā me patiḥ sameṣyati tadā svāminyahaṃ tavāgre veṇīṃ chetsyāmi |
स च मुग्धो देवीं नमस्कृत्य तां बहु मानयामास । (७।१४)
sa ca mugdho devīṃ namaskṛtya tāṃ bahu mānayāmāsa |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.