Śusa, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
सा तथैव समं ताभिर्द्वितीयो ऽह्नि निशामुखे । (१।१)
sā tathaiva samaṃ tābhirdvitīyo 'hni niśāmukhe |
यथेष्टं गच्छ सुश्रोणि यदि जानासि दुःकृते । (२।१)
yatheṣṭaṃ gaccha suśroṇi yadi jānāsi duḥkṛte |
शुकः यदा कथयामि तदा मयि सुरतविघातेन तव कोपः प्राणनिषूदनः स्यात् । (३।३)
śukaḥ yadā kathayāmi tadā mayi suratavighātena tava kopaḥ prāṇaniṣūdanaḥ syāt |
सा आह सुहृदां साध्वसाध्वपि श्रोतव्यमेव इत्यनुज्ञातः शुकः आह अस्ति नन्दनं नाम नगरम् । (३।४)
sā āha suhṛdāṃ sādhvasādhvapi śrotavyameva ityanujñātaḥ śukaḥ āha asti nandanaṃ nāma nagaram |
तां धनसेनसुतो वीरनामा दृष्ट्वा सकामः सन् ज्वरपीडितो ऽभूत् । (३।८)
tāṃ dhanasenasuto vīranāmā dṛṣṭvā sakāmaḥ san jvarapīḍito 'bhūt |
स च मात्रा यशोदेव्या पृष्टः सन्सगद्गदं कारणमाह सा च राजकन्या दुर्लभा । (३।१०)
sa ca mātrā yaśodevyā pṛṣṭaḥ sansagadgadaṃ kāraṇamāha sā ca rājakanyā durlabhā |
शुकः यदि प्रभावति अद्य न यासि तदा कथयामि इत्युक्ते सा आह कथयेति । (३।१३)
śukaḥ yadi prabhāvati adya na yāsi tadā kathayāmi ityukte sā āha kathayeti |
अथ शुकः सा यशोदेवी एकां शुनीं भोजनाद्यैरावर्जयित्वा आभरणानि परिधायात्मना सार्धं गृहीत्वा शशिप्रभापार्श्वे गत्वा तां विजने सगद्गदा जगादाहं च त्वं च इयं च पूर्वभवे भगिन्यो ऽभूवन् । (३।१४)
atha śukaḥ sā yaśodevī ekāṃ śunīṃ bhojanādyairāvarjayitvā ābharaṇāni paridhāyātmanā sārdhaṃ gṛhītvā śaśiprabhāpārśve gatvā tāṃ vijane sagadgadā jagādāhaṃ ca tvaṃ ca iyaṃ ca pūrvabhave bhaginyo 'bhūvan |
मया निःशङ्कया त्वया तु सशङ्कया परनराभिलाषः पूरितः । (३।१५)
mayā niḥśaṅkayā tvayā tu saśaṅkayā paranarābhilāṣaḥ pūritaḥ |
अतो ऽस्याः शीलप्रभावात्केवलं जातिस्मरणमेव न भोगाः शुनिका च संजाता । (३।१७)
ato 'syāḥ śīlaprabhāvātkevalaṃ jātismaraṇameva na bhogāḥ śunikā ca saṃjātā |
सम्भोगविघ्नाज्जातिस्मरणं च न ते वर्तते । (३।१८)
sambhogavighnājjātismaraṇaṃ ca na te vartate |
मम पुनर्भोगान्निर्विघ्नान्निर्विघ्नजातिस्मरणं च । (३।१९)
mama punarbhogānnirvighnānnirvighnajātismaraṇaṃ ca |
अतो ऽहमनुकम्पया इमां शुनकीं त्वां च दृष्ट्वा कथयितुमागता । (३।२०)
ato 'hamanukampayā imāṃ śunakīṃ tvāṃ ca dṛṣṭvā kathayitumāgatā |
यो दानं कुर्यात्स भवेत्सर्वसम्पदां स्थानम् । (३।२२)
yo dānaṃ kuryātsa bhavetsarvasampadāṃ sthānam |
अर्थिभ्यो दीयतां नित्यमदातुः फलमीदृशम् ॥ (३।२५)
arthibhyo dīyatāṃ nityamadātuḥ phalamīdṛśam ||
ततः शशिप्रभा सकण्ठग्राहं रुदित्वा प्राह मामपि कल्याणि पुरुषान्तरेण योजय । (४।१)
tataḥ śaśiprabhā sakaṇṭhagrāhaṃ ruditvā prāha māmapi kalyāṇi puruṣāntareṇa yojaya |
ततो यशोदेवी तां स्वस्थीकृत्य भर्तृविदितां स्वगृहं नीत्वा स्वपुत्रेण योजयामास । (४।२)
tato yaśodevī tāṃ svasthīkṛtya bhartṛviditāṃ svagṛhaṃ nītvā svaputreṇa yojayāmāsa |
स च राजशेखरो द्रव्यादिदानतोषितः सखीयमिति कृत्वा न निवारयामास । (४।३)
sa ca rājaśekharo dravyādidānatoṣitaḥ sakhīyamiti kṛtvā na nivārayāmāsa |
राजपुत्रं राजपुत्रीं प्रतार्यैवं च भामिनि । (४।४)
rājaputraṃ rājaputrīṃ pratāryaivaṃ ca bhāmini |
यशोदेव्या महद्बुद्ध्या निजकार्यमनुष्ठितम् ॥ (४।५)
yaśodevyā mahadbuddhyā nijakāryamanuṣṭhitam ||
बुद्धिरस्ति यदैषा ते व्रज सुभ्रु परान्तिकम् । (५।१)
buddhirasti yadaiṣā te vraja subhru parāntikam |
भज निद्रां विशालाक्षि मान्यथा स्वं विडम्बय ॥ (५।२)
bhaja nidrāṃ viśālākṣi mānyathā svaṃ viḍambaya ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.