शुकसप्ततिŚukasaptati

Śusa, 11

11 of 29 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्रदोषसमये ऽन्यस्मिन्कामिनी काममोहिता । (१।१)

pradoṣasamaye 'nyasminkāminī kāmamohitā |

1.2१.२

विनयेन शुकं प्राह गच्छामि यदि मन्यसे ॥ (१।२)

vinayena śukaṃ prāha gacchāmi yadi manyase ||

2.1२.१

शुकः प्राह । (२।१)

śukaḥ prāha |

2.2२.२

अवश्यमेव गन्तव्यं त्वयेत्थं मम निश्चयः । (२।२)

avaśyameva gantavyaṃ tvayetthaṃ mama niścayaḥ |

2.3२.३

मनोऽभीष्टे पयो निम्ने गच्छत्कः प्रतिवारयेत् ॥ (२।३)

mano'bhīṣṭe payo nimne gacchatkaḥ prativārayet ||

3.1३.१

गतयापि त्वया तत्र कर्तव्यं किंचिदद्भुतम् । (३।१)

gatayāpi tvayā tatra kartavyaṃ kiṃcidadbhutam |

3.2३.२

यथा रम्भिकया पूर्वं ब्राह्मणार्थे ऽद्भुतं कृतम् ॥ (३।२)

yathā rambhikayā pūrvaṃ brāhmaṇārthe 'dbhutaṃ kṛtam ||

4.1४.१

प्रभावत्याह कथमेतत् शुक आह अस्ति दाभिलाख्यो ग्रामः । (४।१)

prabhāvatyāha kathametat śuka āha asti dābhilākhyo grāmaḥ |

4.2४.२

तत्र विलोचनो ग्रामणीः । (४।२)

tatra vilocano grāmaṇīḥ |

4.3४.३

तद्भार्या रम्भिकाभिधा परनरप्रिया । (४।३)

tadbhāryā rambhikābhidhā paranarapriyā |

4.4४.४

तां च तद्भर्तृभयान्न को ऽपि कामयते । (४।४)

tāṃ ca tadbhartṛbhayānna ko 'pi kāmayate |

4.5४.५

ततः सा जलव्याजात् घटमादाय वापीं ययौ । (४।५)

tataḥ sā jalavyājāt ghaṭamādāya vāpīṃ yayau |

4.6४.६

दृष्ट्वा च तत्र सुरूपं पथिकं भट्टपुत्रं क्रीडार्थं दृष्टिसंज्ञया बभाण । (४।६)

dṛṣṭvā ca tatra surūpaṃ pathikaṃ bhaṭṭaputraṃ krīḍārthaṃ dṛṣṭisaṃjñayā babhāṇa |

4.7४.७

सो ऽपि कामिनीदृष्टिसञ्चारचतुरो विवेद तदाकूतम् । (४।७)

so 'pi kāminīdṛṣṭisañcāracaturo viveda tadākūtam |

4.8४.८

उक्तं च । (४।८)

uktaṃ ca |

4.9४.९

उदीरितो ऽर्थः पशुनापि गृह्यते हयाश्च नागाश्च वहन्ति नोदिताः । (४।९)

udīrito 'rthaḥ paśunāpi gṛhyate hayāśca nāgāśca vahanti noditāḥ |

4.10४.१०

अनुक्तमप्यूहति पण्डितो जनः परेङ्गितज्ञानफला हि बुद्धयः ॥ (४।१०)

anuktamapyūhati paṇḍito janaḥ pareṅgitajñānaphalā hi buddhayaḥ ||

5.1५.१

किञ्च । (५।१)

kiñca |

6.1६.१

नाभ्यन्तरं घूर्णयन्त्या हृदयमनोरामदृष्ट्या । (६।१)

nābhyantaraṃ ghūrṇayantyā hṛdayamanorāmadṛṣṭyā |

6.2६.२

पुनरुत्प्रेक्षमाणया बालक किं किं न भणितो ऽसि ॥ (६।२)

punarutprekṣamāṇayā bālaka kiṃ kiṃ na bhaṇito 'si ||

8.1८.१

अक्षिभ्यां चिरभणितं हृदयस्थं यो जनो न लक्षयति । (८।१)

akṣibhyāṃ cirabhaṇitaṃ hṛdayasthaṃ yo jano na lakṣayati |

8.2८.२

तेन प्रतिबोधितेन च किं क्रियते नु खलु अज्ञेन ॥ (८।२)

tena pratibodhitena ca kiṃ kriyate nu khalu ajñena ||

9.1९.१

ततः स तदन्तिकमागत्य जगाद भद्रे किं विधेयम् साह त्वया मम पृष्ठलग्नेन अस्मद्गृहं समागन्तव्यं मम पत्युश्च नमस्कारो विधेयः । (९।१)

tataḥ sa tadantikamāgatya jagāda bhadre kiṃ vidheyam sāha tvayā mama pṛṣṭhalagnena asmadgṛhaṃ samāgantavyaṃ mama patyuśca namaskāro vidheyaḥ |

9.2९.२

सर्वमन्यदहं करिष्ये । (९।२)

sarvamanyadahaṃ kariṣye |

9.3९.३

त्वया तथैवेति वाच्यम् । (९।३)

tvayā tathaiveti vācyam |

9.4९.४

एवमुक्त्वा सा गृहं प्रविष्टा । (९।४)

evamuktvā sā gṛhaṃ praviṣṭā |

9.5९.५

सो ऽपि गृहं प्रविष्टस्तत्पत्युरग्रे तस्थौ । (९।५)

so 'pi gṛhaṃ praviṣṭastatpatyuragre tasthau |

9.6९.६

पतिरपि विस्मितः । (९।६)

patirapi vismitaḥ |

9.7९.७

ततः सा कुम्भं मुक्त्वा पत्युः सकाशमागत्याब्रवीत् नाथ उपलक्षस्व एनम् । (९।७)

tataḥ sā kumbhaṃ muktvā patyuḥ sakāśamāgatyābravīt nātha upalakṣasva enam |

9.8९.८

स आह ने वेद्मीति । (९।८)

sa āha ne vedmīti |

9.9९.९

ततः सा प्राह अयं मातृस्वसुः सुतो यो मया शिशुत्वे मुक्तः । (९।९)

tataḥ sā prāha ayaṃ mātṛsvasuḥ suto yo mayā śiśutve muktaḥ |

9.10९.१०

स धवलो नाम मम मिलनार्थं समागमत् । (९।१०)

sa dhavalo nāma mama milanārthaṃ samāgamat |

9.11९.११

ततो मया आलिङ्ग्य सर्वापि स्वजनवार्ता पृष्टा । (९।११)

tato mayā āliṅgya sarvāpi svajanavārtā pṛṣṭā |

9.12९.१२

स च ब्राह्मण एवमिति जल्पति । (९।१२)

sa ca brāhmaṇa evamiti jalpati |

9.13९.१३

ततः पतिना सानुज्ञाता तं महानसं नीत्वा भोजनाच्छादनसंस्कारैस्तोषयामास । (९।१३)

tataḥ patinā sānujñātā taṃ mahānasaṃ nītvā bhojanācchādanasaṃskāraistoṣayāmāsa |

9.14९.१४

पतिरपि तुष्टः प्राह भद्र त्वया निजबान्धवस्य महती भक्तिः कार्येत्युक्त्वा सुप्तः । (९।१४)

patirapi tuṣṭaḥ prāha bhadra tvayā nijabāndhavasya mahatī bhaktiḥ kāryetyuktvā suptaḥ |

9.15९.१५

तदा च रम्भिका ब्राह्मणखट्टवायामुपावशत् । (९।१५)

tadā ca rambhikā brāhmaṇakhaṭṭavāyāmupāvaśat |

9.16९.१६

ततस्तेनोक्तम् त्वया पत्युग्रे इत्युक्तं यन्मदीयो भ्राता समागतः । (९।१६)

tatastenoktam tvayā patyugre ityuktaṃ yanmadīyo bhrātā samāgataḥ |

9.17९.१७

तत्त्वं मे प्रतिपन्ना भगिनी प्रतिपन्नं च निर्वाह्यते । (९।१७)

tattvaṃ me pratipannā bhaginī pratipannaṃ ca nirvāhyate |

9.18९.१८

उक्तं च । (९।१८)

uktaṃ ca |

10.1१०.१

छिद्यतां शीर्षमथ भवतु बन्धनं चलतु सर्वथा लक्ष्मीः । (१०।१)

chidyatāṃ śīrṣamatha bhavatu bandhanaṃ calatu sarvathā lakṣmīḥ |

10.2१०.२

प्रतिपन्नपालने सुपुरुषाणां यद् भवतु तद् भवतु ॥ (१०।२)

pratipannapālane supuruṣāṇāṃ yad bhavatu tad bhavatu ||

12.1१२.१

लज्जते येन मनो मलिनयति निजकुलक्रमो येन । (१२।१)

lajjate yena mano malinayati nijakulakramo yena |

12.2१२.२

कण्ठस्थिते ऽपि जीवे मा सुन्दरि तं करिष्यसि ॥ (१२।२)

kaṇṭhasthite 'pi jīve mā sundari taṃ kariṣyasi ||

13.1१३.१

रम्भिका प्राह मा एवं वद । (१३।१)

rambhikā prāha mā evaṃ vada |

13.2१३.२

यतो ऽतिदुर्लभा रामा पितृमातृपरायणा । (१३।२)

yato 'tidurlabhā rāmā pitṛmātṛparāyaṇā |

13.3१३.३

पितृमातृमयैर्भूत्वा भोक्तव्या कामिनी रैः ॥ (१३।३)

pitṛmātṛmayairbhūtvā bhoktavyā kāminī raiḥ ||

14.1१४.१

उक्तं च । (१४।१)

uktaṃ ca |

14.2१४.२

कामार्तां स्वयमायातां यो न भुङ्क्ते नितम्बिनीम् । (१४।२)

kāmārtāṃ svayamāyātāṃ yo na bhuṅkte nitambinīm |

14.3१४.३

सो ऽवश्यं नरकं याति तन्निःश्वासहतो नरः ॥ (१४।३)

so 'vaśyaṃ narakaṃ yāti tanniḥśvāsahato naraḥ ||

16.1१६.१

स किमेव मन्यते परमहिलां यो विपरीतं जल्पत्येवम् । (१६।१)

sa kimeva manyate paramahilāṃ yo viparītaṃ jalpatyevam |

18.1१८.१

यो विपरीतं मन्यते ॥। स किमिव मन्यते स्त्रियमपराम् । (१८।१)

yo viparītaṃ manyate ... sa kimiva manyate striyamaparām |

19.1१९.१

श्रूयते रुक्मिणी पूर्वं कृष्णेव मदनातुरा । (१९।१)

śrūyate rukmiṇī pūrvaṃ kṛṣṇeva madanāturā |

19.2१९.२

गृहीता भ्रातृजायापि कः काममतिलङ्घयेत् ॥ (१९।२)

gṛhītā bhrātṛjāyāpi kaḥ kāmamatilaṅghayet ||

20.1२०.१

विरञ्चिरपि कामार्तं स्वसुतामभिलाषुकः । (२०।१)

virañcirapi kāmārtaṃ svasutāmabhilāṣukaḥ |

20.2२०.२

दृश्यते ऽद्यापि वियति हारिणीं तनुमाश्रितः ॥ (२०।२)

dṛśyate 'dyāpi viyati hāriṇīṃ tanumāśritaḥ ||

21.1२१.१

विवाहे पार्वती दृष्ट्वा हरस्य हरवल्लभाम् । (२१।१)

vivāhe pārvatī dṛṣṭvā harasya haravallabhām |

21.2२१.२

चस्कन्द रेतस्तस्यापि बालखिल्यास् तदुद्भवाः ॥ (२१।२)

caskanda retastasyāpi bālakhilyās tadudbhavāḥ ||

22.1२२.१

तयैवं बोधितो मूर्खः स यावद्रमते न ताम् । (२२।१)

tayaivaṃ bodhito mūrkhaḥ sa yāvadramate na tām |

22.2२२.२

फूत्कृतं मुषितास्मीति त्रायतां त्रायतामहो ॥ (२२।२)

phūtkṛtaṃ muṣitāsmīti trāyatāṃ trāyatāmaho ||

23.1२३.१

तया च फूत्कृते किमिदमिति कुर्वाणो बान्धवैः सह धावितो भर्ता । (२३।१)

tayā ca phūtkṛte kimidamiti kurvāṇo bāndhavaiḥ saha dhāvito bhartā |

23.2२३.२

स च कथं मुच्यते इति प्रश्नः । (२३।२)

sa ca kathaṃ mucyate iti praśnaḥ |

23.3२३.३

उत्तरम् एवं च स ब्राह्मणः सभयः सन्नतः पादयोः पतितो जगाद स्वामिनि प्राणान् रक्ष । (२३।३)

uttaram evaṃ ca sa brāhmaṇaḥ sabhayaḥ sannataḥ pādayoḥ patito jagāda svāmini prāṇān rakṣa |

23.4२३.४

तवेहितं करिष्यामि । (२३।४)

tavehitaṃ kariṣyāmi |

23.5२३.५

एवं स्थिते सा दुग्धसहितं भक्तमढण्ढोलयत् अन्तिके ज्वलिनमज्वालयत् । (२३।५)

evaṃ sthite sā dugdhasahitaṃ bhaktamaḍhaṇḍholayat antike jvalinamajvālayat |

23.6२३.६

आगतं च पतिं जगाद अस्य विषूचिका उपपन्ना । (२३।६)

āgataṃ ca patiṃ jagāda asya viṣūcikā upapannā |

23.7२३.७

ततो मया फूत्कृतम् । (२३।७)

tato mayā phūtkṛtam |

23.8२३.८

एवमुक्त्वा दुग्धभक्तं प्रदर्शितम् । (२३।८)

evamuktvā dugdhabhaktaṃ pradarśitam |

23.9२३.९

पतिरपि मूर्खो दृष्ट्वा ययौ । (२३।९)

patirapi mūrkho dṛṣṭvā yayau |

23.10२३.१०

ततः सा पत्यौ सुप्ते यदृच्छया सुरतं चकार । (२३।१०)

tataḥ sā patyau supte yadṛcchayā surataṃ cakāra |

23.11२३.११

सो ऽपि च मान्द्यव्याजान्मासमेकं स्थितः पश्चाज्जगाम । (२३।११)

so 'pi ca māndyavyājānmāsamekaṃ sthitaḥ paścājjagāma |

23.12२३.१२

इति श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता ॥ (२३।१२)

iti śrutvā prabhāvatī suptā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Śusa, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit