शुकसप्ततिŚukasaptati

Śusa, 21

21 of 29 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अन्यस्मिन्दिने प्रभावत्या पुष्टः शुकः प्राह । (१।१)

anyasmindine prabhāvatyā puṣṭaḥ śukaḥ prāha |

1.2१.२

व्रज देवि न दोषो ऽस्ति व्रजतां सर्वकर्मसु । (१।२)

vraja devi na doṣo 'sti vrajatāṃ sarvakarmasu |

1.3१.३

बुद्धिरस्ति यदा येषां मन्दोदर्याः सहायिनी ॥ (१।३)

buddhirasti yadā yeṣāṃ mandodaryāḥ sahāyinī ||

2.1२.१

प्रभावत्याह कथमेतत् । (२।१)

prabhāvatyāha kathametat |

2.2२.२

शुकः अस्ति प्रतिष्ठानं नाम नगरम् । (२।२)

śukaḥ asti pratiṣṭhānaṃ nāma nagaram |

2.3२.३

तत्र हेमप्रभो नाम राजा । (२।३)

tatra hemaprabho nāma rājā |

2.4२.४

श्रुतशीलो मन्त्री । (२।४)

śrutaśīlo mantrī |

2.5२.५

श्रेष्ठी यशोधरः । (२।५)

śreṣṭhī yaśodharaḥ |

2.6२.६

मोहिनी भार्या । (२।६)

mohinī bhāryā |

2.7२.७

तयोस्तनया मन्दोदरी । (२।७)

tayostanayā mandodarī |

2.8२.८

सा श्रीवत्साय वणिजे कान्तिपुरीसमागताय दत्ता । (२।८)

sā śrīvatsāya vaṇije kāntipurīsamāgatāya dattā |

2.9२.९

तन्मिथुनमतीव स्नेहलम्पटम् । (२।९)

tanmithunamatīva snehalampaṭam |

2.10२.१०

सा च प्रातिवेश्मिकया पितृभार्यया कुट्टिन्या दंष्ट्राकरालया योजितमन्यं राजपुत्रम् उपभुङ्क्ते । (२।१०)

sā ca prātiveśmikayā pitṛbhāryayā kuṭṭinyā daṃṣṭrākarālayā yojitamanyaṃ rājaputram upabhuṅkte |

2.11२.११

सापन्नसत्त्वा भूता गर्भसंभवात्संजाते दोहदे राजवल्लभं मयूरं मारयित्वा भक्षितवती । (२।११)

sāpannasattvā bhūtā garbhasaṃbhavātsaṃjāte dohade rājavallabhaṃ mayūraṃ mārayitvā bhakṣitavatī |

2.12२.१२

राजा तु तस्मिन्मयूरे समागते भुङ्क्ते इति स्थितिः । (२।१२)

rājā tu tasminmayūre samāgate bhuṅkte iti sthitiḥ |

2.13२.१३

तस्मिन्दिवसे तु भोजनवेलायां न लब्धः । (२।१३)

tasmindivase tu bhojanavelāyāṃ na labdhaḥ |

2.14२.१४

डिण्डिमघोषणे कृते कुट्टिन्या पटहः स्पृष्टः । (२।१४)

ḍiṇḍimaghoṣaṇe kṛte kuṭṭinyā paṭahaḥ spṛṣṭaḥ |

2.15२.१५

तया च ज्ञातं यत्कयाचिदापन्नसत्त्वया मयूरो दोहदाद्भक्षितः । (२।१५)

tayā ca jñātaṃ yatkayācidāpannasattvayā mayūro dohadādbhakṣitaḥ |

2.16२.१६

ततः सा गर्भवती पृष्टा तया कुट्टिनी गृहमागता संमानिता । (२।१६)

tataḥ sā garbhavatī pṛṣṭā tayā kuṭṭinī gṛhamāgatā saṃmānitā |

2.17२.१७

उक्तं च । (२।१७)

uktaṃ ca |

2.18२.१८

माधुर्यं प्रमदाजने सुललितं दाक्षिण्यमार्ये जने शौर्यं शत्रुषु मार्दवं गुरुजने धर्मिष्ठता साधुषु । (२।१८)

mādhuryaṃ pramadājane sulalitaṃ dākṣiṇyamārye jane śauryaṃ śatruṣu mārdavaṃ gurujane dharmiṣṭhatā sādhuṣu |

2.19२.१९

मर्मज्ञेष्वनुवर्तनं बहुविधं मानं जने गर्विते शाठ्यं पापजने नरस्य कथिताः पर्यन्तमष्टौ गुणाः ॥ (२।१९)

marmajñeṣvanuvartanaṃ bahuvidhaṃ mānaṃ jane garvite śāṭhyaṃ pāpajane narasya kathitāḥ paryantamaṣṭau guṇāḥ ||

3.1३.१

तया च सर्वो ऽपि मयूरवृत्तान्तो निवेदितः । (३।१)

tayā ca sarvo 'pi mayūravṛttānto niveditaḥ |

3.2३.२

सा च कुट्टिनी विश्वासघातिका । (३।२)

sā ca kuṭṭinī viśvāsaghātikā |

3.3३.३

उक्तं च । (३।३)

uktaṃ ca |

3.4३.४

न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते ऽपि न विश्वसेत् । (३।४)

na viśvasedaviśvaste viśvaste 'pi na viśvaset |

3.5३.५

विश्वासाद् भयमुत्पन्नं मूलादपि निकृन्तति ॥ (३।५)

viśvāsād bhayamutpannaṃ mūlādapi nikṛntati ||

4.1४.१

दारेषु गोप्यं पुरुषस्य किंचिद्गोप्यं वयस्येषु सुतेषु किंचित् । (४।१)

dāreṣu gopyaṃ puruṣasya kiṃcidgopyaṃ vayasyeṣu suteṣu kiṃcit |

4.2४.२

युक्तं न युक्तं मनसा विचिन्त्य वदेद्विपश्चिन्महतो ऽनुरोधात् ॥ (४।२)

yuktaṃ na yuktaṃ manasā vicintya vadedvipaścinmahato 'nurodhāt ||

5.1५.१

किञ्च । (५।१)

kiñca |

5.2५.२

सोपचाराणि वाक्यानि शत्रूणामिह लक्षयेत् । (५।२)

sopacārāṇi vākyāni śatrūṇāmiha lakṣayet |

5.3५.३

अविचारितगीतार्थां मृगा यान्ति पराभवम् ॥ (५।३)

avicāritagītārthāṃ mṛgā yānti parābhavam ||

6.1६.१

किराते ऽप्युक्तम् । (६।१)

kirāte 'pyuktam |

6.2६.२

व्रजन्ति ते मूढधियः पराभवं भवन्ति मायाविषु ये न मायिनः । (६।२)

vrajanti te mūḍhadhiyaḥ parābhavaṃ bhavanti māyāviṣu ye na māyinaḥ |

6.3६.३

प्रविश्य हि घ्नन्ति शठास्तथाविधान् असंवृताङ्गान् निशिता इवेषवः ॥ (६।३)

praviśya hi ghnanti śaṭhāstathāvidhān asaṃvṛtāṅgān niśitā iveṣavaḥ ||

7.1७.१

कुट्टिन्या तत्सर्वं ज्ञात्वा मन्त्रिणे निवेदितम् । (७।१)

kuṭṭinyā tatsarvaṃ jñātvā mantriṇe niveditam |

7.2७.२

मन्त्रिणापि राज्ञे । (७।२)

mantriṇāpi rājñe |

7.3७.३

राजा प्राह । (७।३)

rājā prāha |

8.1८.१

मा भव सुखग्राही मा प्रत्येहि यन्न दृष्टं प्रत्यक्षम् । (८।१)

mā bhava sukhagrāhī mā pratyehi yanna dṛṣṭaṃ pratyakṣam |

8.2८.२

प्रत्यक्षे ऽपि दृष्टे युक्तायुक्तं विजानीहि ॥ (८।२)

pratyakṣe 'pi dṛṣṭe yuktāyuktaṃ vijānīhi ||

9.1९.१

तद्वणिजो नगरप्रधानस्य वध्वा नैतन्निष्पद्यते । (९।१)

tadvaṇijo nagarapradhānasya vadhvā naitanniṣpadyate |

9.2९.२

यावदात्मना न दृष्टं तावदसौ न विडम्ब्यः । (९।२)

yāvadātmanā na dṛṣṭaṃ tāvadasau na viḍambyaḥ |

9.3९.३

तच्च कुट्टिन्या अग्रे मन्त्रिणा निवेदितम् । (९।३)

tacca kuṭṭinyā agre mantriṇā niveditam |

9.4९.४

कुट्टिनी च मन्त्रिणं पेटायां निक्षिप्य तद्गृहे न्यासव्याजेन मुमोच । (९।४)

kuṭṭinī ca mantriṇaṃ peṭāyāṃ nikṣipya tadgṛhe nyāsavyājena mumoca |

9.5९.५

स्वयं च तत्र गत्वा तामभाषत मुग्धे यन्मयूरभक्षणं कृतं तत्त्वं मे श्लाघ्या । (९।५)

svayaṃ ca tatra gatvā tāmabhāṣata mugdhe yanmayūrabhakṣaṇaṃ kṛtaṃ tattvaṃ me ślāghyā |

9.6९.६

उक्तं च । (९।६)

uktaṃ ca |

9.7९.७

एणः कुरङ्गो हरिमस् तित्तिरिर्लाव एव च । (९।७)

eṇaḥ kuraṅgo harimas tittirirlāva eva ca |

9.8९.८

मयूरचर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्वपि ॥ (९।८)

mayūracarmikūrmāśca śreṣṭhā māṃsagaṇeṣvapi ||

10.1१०.१

पुनरपि समग्रो वृत्तान्तः पृष्टः । (१०।१)

punarapi samagro vṛttāntaḥ pṛṣṭaḥ |

10.2१०.२

कथ्यमानश्च पेटाहननकृतसंज्ञेन मन्त्रिणा श्रुतः । (१०।२)

kathyamānaśca peṭāhananakṛtasaṃjñena mantriṇā śrutaḥ |

10.3१०.३

तत्कथं सा श्रेष्ठिवधूस्तत्पिता श्वशुरश्च मुच्यन्ताम् । (१०।३)

tatkathaṃ sā śreṣṭhivadhūstatpitā śvaśuraśca mucyantām |

10.4१०.४

उक्तं च । (१०।४)

uktaṃ ca |

10.5१०.५

न नीचजनसंसर्गान्नरो भद्राणि पश्यति । (१०।५)

na nīcajanasaṃsargānnaro bhadrāṇi paśyati |

10.6१०.६

दर्शयत्येव विकृतिं सुप्रिये ऽपि खलो यतः ॥ (१०।६)

darśayatyeva vikṛtiṃ supriye 'pi khalo yataḥ ||

11.1११.१

नाशयितुमेव नीचः परकार्यं वेत्ति न प्रसाधयितुम् । (११।१)

nāśayitumeva nīcaḥ parakāryaṃ vetti na prasādhayitum |

11.2११.२

पाटयितुमेव शक्तिर्नखोरुद्धर्तुमन्नपिटम् ॥ (११।२)

pāṭayitumeva śaktirnakhoruddhartumannapiṭam ||

13.1१३.१

दुर्जनजनानां संगे कायत्यागो ऽपि भवति विबुधानाम् । (१३।१)

durjanajanānāṃ saṃge kāyatyāgo 'pi bhavati vibudhānām |

13.2१३.२

प्रेक्षस्व तिलानामपि खलसङ्गे पीडनं यतः ॥ (१३।२)

prekṣasva tilānāmapi khalasaṅge pīḍanaṃ yataḥ ||

14.1१४.१

यावत्सा कुट्टिनी पेटां हस्तेन हन्ति तावत्सा वणिक्पुत्री सवितर्कमवादीत् । (१४।१)

yāvatsā kuṭṭinī peṭāṃ hastena hanti tāvatsā vaṇikputrī savitarkamavādīt |

14.2१४.२

विभाता रजनी तावद्यावदेवं कृतं मया । (१४।२)

vibhātā rajanī tāvadyāvadevaṃ kṛtaṃ mayā |

14.3१४.३

प्रबुद्धं च तदा मातर्नाग्रे किंचिद्विदृश्यते ॥ (१४।३)

prabuddhaṃ ca tadā mātarnāgre kiṃcidvidṛśyate ||

15.1१५.१

मार्तमया एवंविधः स्वप्नो दृष्टः । (१५।१)

mārtamayā evaṃvidhaḥ svapno dṛṣṭaḥ |

15.2१५.२

यः कश्चिदर्थप्रमाणो मे भवति स कथ्यताम् । (१५।२)

yaḥ kaścidarthapramāṇo me bhavati sa kathyatām |

15.3१५.३

एवं श्रुत्वा मन्त्री द्वारमाहत्य बहिर्निर्गतः । (१५।३)

evaṃ śrutvā mantrī dvāramāhatya bahirnirgataḥ |

15.4१५.४

ततः संमानिता वणिग्वधूः सा तु कुट्टिनीति निर्वासिता । (१५।४)

tataḥ saṃmānitā vaṇigvadhūḥ sā tu kuṭṭinīti nirvāsitā |

15.5१५.५

इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता ॥ (१५।५)

iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Śusa, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit