अन्यदा सख्यस्तां पुरुषान्तराभिसरणायैवमूचुः । (१।१)

यत्र स्वेदलवैरलं विलुलितैर्व्यालुप्यते चन्दनं सच्छेदैर्मणितैश्च यत्र रणितं न श्रूयते नूपुरम् । (१।२)

यत्रायान्त्यचिरेण सर्वविषयाः कामं तदेकाग्रतः सख्यस्तत्सुरतं भणामि रतये शेषा च लोकस्थितिः ॥ (१।३)

तथा च । (२।१)

संशयतुलायां न यः आरोहति तस्य न जीवितं धन्यम् । (३।१)

आगते परा या लभ्यते तदेव भण्यते प्रेम ॥ (३।२)

आरोग्यं परमानन्दः सुखमुत्साह एव च । (४।१)

ऐश्वर्यं प्रियसम्भोगं विना सर्वं निरर्थकम् ॥ (४।२)

उक्तं च । (५।१)

आत्मानमालोक्य च शोभमानमादर्शबिम्बे स्तिमितायताक्षी । (५।२)

हरोपयाने त्वरिता बभूव स्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेषः ॥ (५।३)

शुकः प्राह । (६।१)

सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः । (६।२)

अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ (६।३)

ततः किं बहुनोक्तेन त्वं चैताः कृत्यकोविदाः । (७।१)

कुट्टिनीचरितं श्रुत्वा तद्विचार्यं त्वरान्विताः ॥ (७।२)

प्रभावत्याह कथमेतत् । (८।१)

शुको ऽब्रवीत् अस्ति पद्मावती पुरी । (८।२)

यत्र मणिकुट्टिममार्गेषु शोभते रविविस्तरः । (८।३)

शेषफणमणिरागो वसुधामिवोपागतः ॥ (८।४)

तत्र सुदर्शनो नाम राजा । (९।१)

शशिना हरिणा चैव बलिना कुशभूभुजा । (९।२)

कुशशक्तिच्छलत्यागसम्पद्यस्य न खण्ड्यते ॥ (९।३)

किं तस्य वर्ण्यते राज्ञः प्रजापालनशालिनः । (१०।१)

यस्मिंल्लोके न दृष्टा हि दोषा रविकरैरिव ॥ (१०।२)

तस्य शृङ्गारसुन्दरी नाम भार्या । (११।१)

तस्य नृपतेस्तया सह क्रीडतो ग्रीष्मकालो ऽवातरत् । (११।२)

यत्र सूरः खरो घस्रो यत्र दीर्घो ऽतिदुःसहः । (११।३)

खरश्च पवनो भीरु ग्रीष्मे सर्वमिदं खरम् ॥ (११।४)

चन्दनं शुचिवस्त्रं च पानीयं शुचि शीतलम् । (१२।१)

सेव्यमानो ऽपि मधुरः शुचिर्जयति नान्यथा ॥ (१२।२)

मध्याह्ने चन्दनं येषां सायं मज्जनसेवनम् । (१३।१)

रात्रौ व्यजनवातश्च तेषां ग्रीष्मो ऽपि किङ्करः ॥ (१३।२)

एवंविधे ग्रीष्मे च चन्द्रनामा वणिक् प्रभावतीभार्यासमेतो गृहोपरिभूमिकायाम् आरूढः । (१४।१)

करैर्युक्तो ऽपि निरालम्बः आदित्यः पश्चिमाभ्योनिधितटं गतः । (१४।२)

उक्तं च । (१४।३)

प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ विफलत्वमेति बहु साधनता । (१४।४)

अवलम्बनाय दिनभर्तुरभून्न पतिष्यतः करसहस्रमपि ॥ (१४।५)

तत्रस्थः स तथा भानू रागशेषो गतांशुकः । (१५।१)

भातीव विद्रुमघटः स्रस्तः संध्यावधूकरात् ॥ (१५।२)

अत्रान्तरे विशालाक्षि चन्द्रो हन्तुं तमोरिपुम् । (१६।१)

उदयाद्रिशिरः स्थातुमुद्यतो ऽंशुभटैर्वृतः ॥ (१६।२)

प्राचीमुखे विभातीन्दुरुदयाद्रिशिरःस्थितः । (१७।१)

दीपस्त्रिभुवनस्येव प्रच्छन्नस्य तमिस्रया ॥ (१७।२)

उदयाचलम् आरूढो भाति चन्द्रो निशामुखे । (१८।१)

यामिनीवनितोत्सङ्ग शुल्कः कृष्णशिरःस्थितः ॥ (१८।२)

एवंविधे निशामुखे स वणिक् विक्रीडितया तया सार्धं क्रीडितः । (१९।१)

अस्य रामनामा सुतः संजातः । (१९।२)

तस्मै पित्रा विद्याश्चाशेषा ग्राहिताः । (१९।३)

तस्य मातान्यदा चन्द्रं प्राह मम एक एव पुत्रः । (१९।४)

ततो ऽहमतिशयेन दुःखार्ता । (१९।५)

चन्द्रः प्राह एको ऽपि त्वदीयः सुतः श्लाघ्यः । (१९।६)

उक्तं च । (१९।७)

चतुरो मधुरस्त्यागी गम्भीरश्च कलालयः । (१९।८)

गुणग्राही तथा चैवं एको ऽपीदृग्वरः सुतः ॥ (१९।९)

तथा च । (२०।१)

किं जातैर्बहुभिः पुत्रैः शोकसन्तापकारकैः । (२०।२)

वरमेकः कुलालम्बी यत्र विश्रूयते कुलम् ॥ (२०।३)

इत्युक्त्वा धूर्तमायां कुट्टिनीमाकार्येदमब्रवीत् तव कनकसहस्रं दास्ये । (२१।१)

मम पुत्रं स्त्रीमायावञ्चनदक्षं कुरु । (२१।२)

तथेति तया प्रतिज्ञाते पुत्रं समाक्षिकं तस्यै दत्त्वा यद्यस्मत्पुत्रः क्वापि वेश्यायाः कपटेन जितो भवति तदाहं द्विगुणं कनकं ग्रहीष्ये । (२१।३)

तयोक्तम् एवमस्त्विति । (२१।४)

लेखयित्वा पुत्रं तद्गृहे प्रेषयामास । (२१।५)

स च तत्रस्थो वेश्याजनोद्भवान्विकारान् गृह्णाति । (२१।६)

तद्यथा । (२१।७)

वैशिकीं कृत्रिमां वाणीं व्यलीकान् शपथांस्तथा । (२१।८)

कौटिल्यं कृत्रिमं भावं कृत्रिमं रुदितं तथा ॥ (२१।९)

हास्यं च कृत्रिमं दुःखं सुखं चैवमपार्थकम् । (२२।१)

याचनं विनयोपेतं स्नेहभावो निरीहता ॥ (२२।२)

समत्वं सुखदुःखेषु धर्माधर्मसमक्रिया । (२३।१)

भुजङ्गपुरतश्चैव कौटिल्यक्रमदर्शनम् ॥ (२३।२)

तथा च । (२४।१)

अधरः करः कपोलः स्तनयुगलं नाभिमण्डलं रमणम् । (२४।४)

स्त्रीजनसामान्यं हृदयं यद् यस्यास् तत् तस्याः ॥ (२४।५)

इत्येवमादि समग्रं वेश्यानुगं चरितं शिक्षितम् । (२५।१)

ततः स पुत्रः प्रतिज्ञापूर्वं वणिजे समर्पितः । (२५।२)

पितुर्वाक्येन च सुवर्णद्वीपे वाणिज्याय प्रेषितः । (२५।३)

तत्र च कलावती वेश्या । (२५।४)

तया सह वर्षमेकं स्थितः । (२५।५)

तां वैशिकानि कुर्वन्तीं स प्राह विशेषं वद । (२५।६)

एव ममानुजापि वदति । (२५।७)

ततो बहुभिरपि वैशिकैर्न तत्सर्वस्वं गृहीतुं शक्नोति । (२५।८)

ततस्तया सर्वमपि मातुर्निवेदितम् । (२५।९)

मातापि प्राह निश्चितमेष वेश्यासुतः । (२५।१०)

नेदृशैर्गृह्यते । (२५।११)

प्रपञ्चेनैव ग्राह्यः । (२५।१२)

ततो यदायं स्वदेशं गन्तुकामस्त्वाम् उत्कलापयति तदा त्वया वाच्यम् अहमपि तत्र यास्यामि । (२५।१३)

यदि न नयसि तदा मरिष्यामीत्युक्त्वा कूपे झम्पा देया । (२५।१४)

ततो ऽसौ प्रीतस्त्वां प्रति सर्वं दास्यति । (२५।१५)

तयोक्तम् मातर्मां विना तद्द्रव्येण किम् । (२५।१६)

उक्तं च । (२५।१७)

अतिक्लेशेन ये ह्यर्था धर्मस्यातिक्रमेण च । (२५।१८)

शत्रूणां प्रणिपातेन मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ (२५।१९)

माता आह भीरु मा मैवं वद । (२६।१)

मृत्युदो ऽर्थः प्राणदश्च । (२६।२)

उक्तं च । (२६।३)

नासाहसं समालम्ब्य नरो भद्राणि पश्यति । (२६।४)

साहसी सर्वकार्येषु लक्ष्मीभाजनमुत्तमम् ॥ (२६।५)

नाभित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दुष्करम् । (२७।१)

नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ (२७।२)

कालः समविषमकरः परिभवसन्मानकारकः कालः । (२८।१)

कालः करोति पुरुषं दातारं याचितारं च ॥ (२८।२)

अहं च तत्राधो जालं विरचयिष्ये । (२९।१)

इति कुट्टिनीवचनम् आकर्ण्य तया तथा कृतत् । (२९।२)

तथा च कृते तेन सर्वस्वं दत्तम् । (२९।३)

कोटिसंख्यं च द्रव्यं गृहीत्वा मानरहितो निष्कासितः । (२९।४)

उक्तं च । (२९।५)

वेश्या अपि रमन्ते जनं प्रियमपि वञ्चयन्ति अर्थलोभेन । (२९।८)

ताभ्यो नमो वेश्याभ्यः आत्मापि न वल्लभो यासाम् ॥ (२९।९)

स च तथा धनमानपरिभवं प्रापितः परपोतमारुह्य स्वगृहमागमत् । (३०।१)

एकाकिनं सुतं धनपरिजनवर्जितं दृष्ट्वा पिता सबाष्पं धनक्षयकारणं पृच्छति । (३०।२)

सो ऽपि स्वयं लज्जन् गृहमन्त्रिमुखेन निवेदितवान् । (३०।३)

पित्रोक्तं वत्स मा विषादं विधेहि । (३०।४)

विपदः सम्पदो ऽपि पुंसः सम्पद्यन्ते । (३०।५)

उक्तं च । (३०।६)

चिन्तामिमां वहसि किं गजयूथनाथ यूथाद्वियोगविनिमीलितनेत्रयुग्म । (३०।७)

पिण्डं गृहाण पिष वारि यथोपनीतं दैवाद्भवन्ति विपदः किल सम्पदो वा ॥ (३०।८)

किमनेन धनेनापि सत्वरेण मनस्विनाम् । (३१।१)

गतेन जायते खेदो दर्पश् चैवागतेन च ॥ (३१।२)

एवं सुतं समाश्वास्य धूर्तमायामाकार्य इदमब्रवीत् शृणु यदत्र कौतुकं संवृत्तम् । (३२।१)

त्वय्यध्युषितो ऽपि सुतो गतसर्वस्वः समाययौ । (३२।२)

साह स्त्रीभिः को न खण्डितः । (३२।३)

उक्तं च । (३२।४)

को ऽर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदो ऽस्तं गताः स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राज्ञां प्रियः । (३२।५)

कः कालस्य न गोचरान्तरगतः को ऽर्थी गतो गौरवं को वा दुर्जनवागुरासु पतितः क्षेमेण यातः पुमान् ॥ (३२।६)

रमणशिखिनो ऽन्तराले बहुलतरे रोलराजितरुगहने । (३४।१)

हरिहरनरगोविन्दाः विडम्बिता मदनचोरेण ॥ (३४।२)

तत्त्वं पुनः पोतं भृतं कृत्वा मां पुत्रान्वितां तत्र प्रेषय । (३५।१)

कृते प्रतिकृतं कुर्या हिंसिते प्रतिहिंसितम् । (३५।३)

त्वया लुञ्चापिताः पक्षा मया लुञ्चापितं शिरः ॥ (३५।४)

मयाप्युक्तं यदि त्वदीयपुत्रः क्वापि स्त्रिया वञ्च्यते तदा मम दूषणम् । (३६।१)

दिग्गजकूर्मकुलाचलफणिपतिविधृतापि चलति वसुधेयम् । (३६।३)

प्रतिपन्नममलमनसां न चलति पुंसां युगान्ते ऽपि ॥ (३६।४)

तथा च । (३७।१)

अचलाश्चलन्ति प्रलये मर्यादां सागरा विलङ्घन्ते । (३८।१)

गुरुका अपि तथा विकाले प्रतिपन्नसाधनं न शिथिलयन्ति ॥ (३८।२)

धीरा जानन्ति प्रमाणं जेमनस्य तथापि कथनस्य च । (४०।१)

अपि भुक्तं जल्पितं पश्चाद् वत्से न तप्यन्ति ॥ (४०।२)

ततः श्रेष्ठी तं पुत्रं प्रेषयामासाशु तया समं सुवर्णद्वीपे । (४१।१)

ततस्तस्मिन्सर्वो ऽपि पौरजनः प्रीतो बभूव । (४१।२)

सा च कलावती सानुकूला तं विनयेनाजुहाव । (४१।३)

तथा च स तयावर्जितो यथासौ आत्मायत्तः कृतः । (४१।४)

द्रव्यं च सर्वं गृहीतम् । (४१।५)

ततः सा धूर्तमाया कुट्टिनी किं करोतु इति प्रश्नः । (४१।६)

सा प्राह शुक न जाने । (४१।७)

त्वं वद । (४१।८)

शुकः यद्यद्य न यासि तदा कथयामि । (४१।९)

सा आह न यास्यामि । (४१।१०)

शुकः यदा तस्य सर्वं गृहीतम् तस्मिन्समये कैश्चिद्दिनैश्चाग्रे ऽपि चाण्डालरूपधारिणी धूर्तमाया नित्यं नित्यं गवेषमाणैव किंचित् । (४१।११)

अन्यदा स कलावत्या सहितः खट्वायामुपविष्टस्तया दृष्टः । (४१।१२)

ता द्वारि दृष्ट्वा सहसोत्थाय नाशयितुमुद्यतः पूर्वमेव संकेतितम् । (४१।१३)

तमुत्तिष्ठन्तमनु कलावत्यप्युत्थिता । (४१।१४)

उक्तं च किमिदमिति । (४१।१५)

रामस्तामुवाच भद्रे इयं मम जननी । (४१।१६)

अहं च हृतार्थको बहुदिनेभ्यो न तया दृष्टः । (४१।१७)

धूर्तमायापि तं संकेतस्थं द्वारस्थैव सशङ्का हस्तसंज्ञया आजुहाव । (४१।१८)

जागदेति चिराल्लब्धो वेश्यागृहगतो भवान् । (४१।१९)

म्लेच्छीभूता इयं वेश्या सर्वस्वं मे त्वया हृतम् ॥ (४१।२०)

यावदेवं गृहाङ्गणगता शपति तावत्स वणिक् चाण्डालरूपी समागत्य तत्पादयोः पतितः । (४२।१)

एतच्च दृष्ट्वा कलावती कुट्टिनीसहिता ताम् गृहमध्ये नीत्वा पृच्छति स्म अम्ब को ऽयम् किं जातीयः त्वं का तयोक्तम् पद्मावतीपुरीनाथस्य राज्ञः सुदर्शनस्य मातङ्गी गायिनी अहम् । (४२।२)

अयं च मदीयं द्रव्यं हृत्वा इहागतः । (४२।३)

तच्च त्वयाप्तम् । (४२।४)

तन्मया ज्ञातम् परमधुना स समागच्छतु । (४२।५)

ततः कुट्टिनी कलावतासहिता तत्पादयोर्लग्ना उवाच गृहाणेदं द्रव्यम् । (४२।६)

धूर्तमाया प्राह नाहं गृहकोणे ग्रहीष्ये । (४२।७)

राजविदितं ग्रहीष्यामि । (४२।८)

ततो वेश्यामातापि अतिशयेन भीता मातङ्गीं प्रतिजगाद इमां मत्सुतां रक्ष रक्ष । (४२।९)

पारम्पर्यागतं द्रव्यं गृहाण सर्वस्वम् परं मां मैवं विडम्बय । (४२।१०)

धूर्तमाया प्राह ग्रहीष्ये । (४२।११)

ततः सा वेश्यया कुट्टिन्या सह हस्तपादौ गृहीत्वा संमानिता । (४२।१२)

धूर्तमायापि निजं तदीयं द्रव्यं सर्वस्वं च गृहीत्वा रामेण सह पोतमारुह्य स्वगृहमागत्य महोत्सवमकारयत् । (४२।१३)

इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता ॥ (४२।१४)