Śusa, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
अन्यदा सा हसन्ती नरान्तरगमनाय शुकं पृच्छति । (१।१)
anyadā sā hasantī narāntaragamanāya śukaṃ pṛcchati |
दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् । (१।४)
dṛṣṭipūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet |
मनोऽनुकूलं कुर्वन्तु तन्वि ते दुःखमागतम् । (२।१)
mano'nukūlaṃ kurvantu tanvi te duḥkhamāgatam |
सोढुं शक्तास्तथा वक्तुं गुणाढ्यो ब्राह्मणो यथा ॥ (२।२)
soḍhuṃ śaktāstathā vaktuṃ guṇāḍhyo brāhmaṇo yathā ||
तत्पुत्रः पित्रा सर्वामपि क्रमाद्विद्यां ग्राहितः । (३।५)
tatputraḥ pitrā sarvāmapi kramādvidyāṃ grāhitaḥ |
जयन्त्यां च नगर्यां बुद्धिजीवनं व्यचिन्तयत् । (३।८)
jayantyāṃ ca nagaryāṃ buddhijīvanaṃ vyacintayat |
अन्यदा सबन्धनं षण्डं विधाय वणिजारकवेषधारी मदनाया वेश्यायाः कुट्टिनीं जगाद अस्मदीया बलीवर्दाः सवस्तुका प्रातरेष्यन्ति । (३।११)
anyadā sabandhanaṃ ṣaṇḍaṃ vidhāya vaṇijārakaveṣadhārī madanāyā veśyāyāḥ kuṭṭinīṃ jagāda asmadīyā balīvardāḥ savastukā prātareṣyanti |
तद्यत्र अस्मदीयस्य बलीवर्दस्य स्थानं भवति तत्राहं स्वपिमि । (३।१३)
tadyatra asmadīyasya balīvardasya sthānaṃ bhavati tatrāhaṃ svapimi |
इत्युक्ते सा कुट्टिनी बलीवर्दधनैषिणी तं स्थापयामास । (३।१४)
ityukte sā kuṭṭinī balīvardadhanaiṣiṇī taṃ sthāpayāmāsa |
सो ऽपि तं षण्डं बद्ध्वा विलासिनीपार्श्वे ययौ । (३।१५)
so 'pi taṃ ṣaṇḍaṃ baddhvā vilāsinīpārśve yayau |
तया च स्नापितो भोजितश्च गुणाढ्यो रजन्यां शृङ्गारितः तत्सकाशे स्थितः । (३।१६)
tayā ca snāpito bhojitaśca guṇāḍhyo rajanyāṃ śṛṅgāritaḥ tatsakāśe sthitaḥ |
सो ऽपि च प्रभातायां निशि प्रथममेवोत्थाय स्वर्णशृङ्खला गृहीत्वा जगाम । (३।१७)
so 'pi ca prabhātāyāṃ niśi prathamamevotthāya svarṇaśṛṅkhalā gṛhītvā jagāma |
गते च तस्मिन् एका चेटी उत्थिता षण्डमदृष्ट्वा कुट्टिनीं प्रत्याह आउए किमिदम् । (३।१८)
gate ca tasmin ekā ceṭī utthitā ṣaṇḍamadṛṣṭvā kuṭṭinīṃ pratyāha āue kimidam |
ततस्तं विलासिनीपार्श्वाद्गतं ज्ञात्वा मौनं विधाय स्थिता । (३।१९)
tatastaṃ vilāsinīpārśvādgataṃ jñātvā maunaṃ vidhāya sthitā |
अन्यदा गुणाढ्यो द्यूतनिर्जितः खटिकाहस्तो वेश्यया धृतः । (४।१)
anyadā guṇāḍhyo dyūtanirjitaḥ khaṭikāhasto veśyayā dhṛtaḥ |
ततस्तस्यां चलितायां पृष्ठलग्न एव शम्बलीति वदन् गच्छति । (४।४)
tatastasyāṃ calitāyāṃ pṛṣṭhalagna eva śambalīti vadan gacchati |
ततस्तया विजने नीत्वा हस्तात्प्रसाद्य स्वर्णाभरणं दत्तम् । (४।५)
tatastayā vijane nītvā hastātprasādya svarṇābharaṇaṃ dattam |
सोढुं त्यक्तुं च यः शक्तो मनसा कृतमन्यथा । (४।६)
soḍhuṃ tyaktuṃ ca yaḥ śakto manasā kṛtamanyathā |
मनोऽनुकूलतां कुर्वन्न स निन्द्यः सदा सताम् ॥ (४।७)
mano'nukūlatāṃ kurvanna sa nindyaḥ sadā satām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.