रसरत्नसमुच्चयटीकाRasaratnasamuccayaṭīkā
RRSṬīkā zu RRS, 8, 41.2
Select a line for its word-by-word analysis.
समभागनीलाञ्जनसंयुतं तीक्ष्णलोहं समभागेन टङ्कणं दत्त्वान्धमूषायां दृढं ध्मातं सद्यदा नागापेक्षयाप्यतिमृदु कृष्णवर्णं शीघ्रद्रावं च भवेत्तदैतद् वरनागम् उच्यते ॥ (२।०)
samabhāganīlāñjanasaṃyutaṃ tīkṣṇalohaṃ samabhāgena ṭaṅkaṇaṃ dattvāndhamūṣāyāṃ dṛḍhaṃ dhmātaṃ sadyadā nāgāpekṣayāpyatimṛdu kṛṣṇavarṇaṃ śīghradrāvaṃ ca bhavettadaitad varanāgam ucyate ||
तद्वस्त्रगालितं ग्राह्यं स्वच्छतोयं तदातपे ॥ (४।०)
tadvastragālitaṃ grāhyaṃ svacchatoyaṃ tadātape ||
मृदुकृष्टं द्रुतद्रावमिति पाठे ध्मात्वा मूषातः कृष्टं बहिराकृष्टं शीतं सदपि संजातमार्दवम् अग्नियोगेन शीघ्रद्रावं च भवेदित्यर्थः ॥ (५।०)
mṛdukṛṣṭaṃ drutadrāvamiti pāṭhe dhmātvā mūṣātaḥ kṛṣṭaṃ bahirākṛṣṭaṃ śītaṃ sadapi saṃjātamārdavam agniyogena śīghradrāvaṃ ca bhavedityarthaḥ ||
उत्तरपदस्य पूर्वनिपातेन सिद्धोऽयं शब्दः ॥ (७।०)
uttarapadasya pūrvanipātena siddho'yaṃ śabdaḥ ||
अस्योपयोगं त्वस्थिराणां खर्परादिसत्त्वानां स्थिरीकरणार्थं पूज्यपादा उदाजह्रू रससारे ॥ (८।०)
asyopayogaṃ tvasthirāṇāṃ kharparādisattvānāṃ sthirīkaraṇārthaṃ pūjyapādā udājahrū rasasāre ||
तत्प्रकारस्तु द्वितीयाध्यायेऽत्र रसकसत्त्वविधिव्याख्यायां प्रकाशित एव ॥ (९।०)
tatprakārastu dvitīyādhyāye'tra rasakasattvavidhivyākhyāyāṃ prakāśita eva ||
नागं नीलाञ्जनोपेतमिति पाठस्तु प्रामादिक एव ॥ (१०।०)
nāgaṃ nīlāñjanopetamiti pāṭhastu prāmādika eva ||
सत्त्वानां हि स्थिरीकरणे नागस्यानुपयोगादिति बोध्यम् ॥ (११।०)
sattvānāṃ hi sthirīkaraṇe nāgasyānupayogāditi bodhyam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.