रसरत्नसमुच्चयटीकाRasaratnasamuccayaṭīkā
RRSṬīkā zu RRS, 9, 16.3
Select a line for its word-by-word analysis.
अधश्छिद्र उपकण्ठं कृते छिद्रे जलगर्भितं स्वादुशीतजलगर्भितम् ॥ (२।०)
adhaśchidra upakaṇṭhaṃ kṛte chidre jalagarbhitaṃ svāduśītajalagarbhitam ||
युक्तद्रव्यैः शुद्धियोग्यैः काञ्जिकादिभिः पातनोपयोगिद्रवैश्च सह संयुक्तो रसो घटे सच्छिद्रोपकण्ठे वह्निस्थिते मृन्मयघटे पूर्वं विनिक्षिप्तः कार्यः ॥ (३।०)
yuktadravyaiḥ śuddhiyogyaiḥ kāñjikādibhiḥ pātanopayogidravaiśca saha saṃyukto raso ghaṭe sacchidropakaṇṭhe vahnisthite mṛnmayaghaṭe pūrvaṃ vinikṣiptaḥ kāryaḥ ||
भाजनं सम्पुटघटकम् अधोभाजनम् उष्णं यावद्भवेद् घटे तावदग्निः कार्य इत्यर्थः ॥ (४।०)
bhājanaṃ sampuṭaghaṭakam adhobhājanam uṣṇaṃ yāvadbhaved ghaṭe tāvadagniḥ kārya ityarthaḥ ||
रससंधानं पारदस्य सम्यगाधानं स्थापनमित्यर्थः ॥ (५।०)
rasasaṃdhānaṃ pāradasya samyagādhānaṃ sthāpanamityarthaḥ ||
एतद्यन्त्रसमं देगयन्त्रं रससारेऽभिहितम् । (६।१)
etadyantrasamaṃ degayantraṃ rasasāre'bhihitam |
बृहद्भाण्डं समादाय कुक्षौ च छिद्रसंयुतम् । (६।२)
bṛhadbhāṇḍaṃ samādāya kukṣau ca chidrasaṃyutam |
भाण्डे काचघटीं क्षिप्त्वा मुखं छिद्रे नियोजयेत् ॥ (६।३)
bhāṇḍe kācaghaṭīṃ kṣiptvā mukhaṃ chidre niyojayet ||
रुद्ध्वा तदा तयोः संधिमर्धं च नालकं दिहेत् ॥ (७।२)
ruddhvā tadā tayoḥ saṃdhimardhaṃ ca nālakaṃ dihet ||
भाण्डं वालुकयापूर्य तस्य द्वारं निरुध्य च । (८।१)
bhāṇḍaṃ vālukayāpūrya tasya dvāraṃ nirudhya ca |
वह्नेः प्रज्वालनं तावद्यावत्तन्नालकं द्रवेत् ॥ (८।२)
vahneḥ prajvālanaṃ tāvadyāvattannālakaṃ dravet ||
शीतं यन्त्रं समुत्तार्य घटीं प्रक्षालयेत्ततः । (९।१)
śītaṃ yantraṃ samuttārya ghaṭīṃ prakṣālayettataḥ |
द्रावं क्षिप्त्वा पुनर्दद्यात्पुनः पाको विधीयते ॥ (९।२)
drāvaṃ kṣiptvā punardadyātpunaḥ pāko vidhīyate ||
एवं रङ्गद्रुतिः प्रोक्ता देगयन्त्रेऽतिशोभना । (१०।१)
evaṃ raṅgadrutiḥ proktā degayantre'tiśobhanā |
तालो नागः शिलाचौरः शुल्वो हंसश्च गन्धकः ॥ (१०।२)
tālo nāgaḥ śilācauraḥ śulvo haṃsaśca gandhakaḥ ||
एते रङ्गं विमुञ्चन्ति विद्रुमं गैरिकं तथा । (११।१)
ete raṅgaṃ vimuñcanti vidrumaṃ gairikaṃ tathā |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.