रसरत्नसमुच्चयटीकाRasaratnasamuccayaṭīkā
RRSṬīkā zu RRS, 8, 87.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अतोऽभ्रपत्त्रजारणोत्तरं रागसंस्कारं लक्षयति सुसिद्धबीजेति ॥ (१।०)
ato'bhrapattrajāraṇottaraṃ rāgasaṃskāraṃ lakṣayati susiddhabījeti ||
सुसिद्धं यथाविधि साधितं यद् बीजम् अभ्रकसत्त्वधात्वादिचूर्णं तज्जारणेन पारदस्य या बीजधात्वाद्यनुरूपा वर्णोत्पत्तिस् तद् रञ्जनम् ॥ (२।०)
susiddhaṃ yathāvidhi sādhitaṃ yad bījam abhrakasattvadhātvādicūrṇaṃ tajjāraṇena pāradasya yā bījadhātvādyanurūpā varṇotpattis tad rañjanam ||
तत्र बीजसाधनविधिस्तु सिद्धबीजलक्षणव्याख्यायां प्रागुक्त एव ॥ (३।०)
tatra bījasādhanavidhistu siddhabījalakṣaṇavyākhyāyāṃ prāgukta eva ||
जारणाविधिस्तु त्रिंशत्तमेऽध्याये स्फुटीभविष्यति ॥ (४।०)
jāraṇāvidhistu triṃśattame'dhyāye sphuṭībhaviṣyati ||
जीर्णाभ्रको रसेन्द्रो दर्शयति घनानुरूपिणीं छायाम् । (७।२)
jīrṇābhrako rasendro darśayati ghanānurūpiṇīṃ chāyām |
कृष्णां रक्तां पीतां सीतां तथा संकरैर्मिश्राम् ॥ (७।३)
kṛṣṇāṃ raktāṃ pītāṃ sītāṃ tathā saṃkarairmiśrām ||
क्रामति तीक्ष्णेन रसस्तीक्ष्णेन च जीर्यते क्षणाद्ग्रासः । (८।२)
krāmati tīkṣṇena rasastīkṣṇena ca jīryate kṣaṇādgrāsaḥ |
हेम्नो योनिस्तीक्ष्णं रागान् गृह्णाति तीक्ष्णेन ॥ (८।३)
hemno yonistīkṣṇaṃ rāgān gṛhṇāti tīkṣṇena ||
तदपि च दरदेन हतं हत्वा वा माक्षिकेण रविसहितम् । (९।१)
tadapi ca daradena hataṃ hatvā vā mākṣikeṇa ravisahitam |
वासितमपि वासनया घनवच्चार्यं च जार्यं च । (९।२)
vāsitamapi vāsanayā ghanavaccāryaṃ ca jāryaṃ ca |
वासनया वासनौषधेन वासितं भावितमित्यर्थः ॥ (९।३)
vāsanayā vāsanauṣadhena vāsitaṃ bhāvitamityarthaḥ ||
कान्तं वा तीक्ष्णं वा काञ्चीं वा वज्रसस्यकादीनाम् । (१०।२)
kāntaṃ vā tīkṣṇaṃ vā kāñcīṃ vā vajrasasyakādīnām |
एकतमं सर्वं वा रसरञ्जने संकरोऽपीष्टः ॥ (१०।३)
ekatamaṃ sarvaṃ vā rasarañjane saṃkaro'pīṣṭaḥ ||
आदिशब्देन हीरकचपलादय उपधातवश्चैकत्र मिलिता अपीष्टाः ॥ (१२।०)
ādiśabdena hīrakacapalādaya upadhātavaścaikatra militā apīṣṭāḥ ||
कुटिले बलमधिकं रागस्तीक्ष्णे तु पन्नगे स्नेहः ॥ (१३।०)
kuṭile balamadhikaṃ rāgastīkṣṇe tu pannage snehaḥ ||
रागस्नेहबलानि तु कमले शंसन्ति धातुविदः ॥ (१४।०)
rāgasnehabalāni tu kamale śaṃsanti dhātuvidaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.