रसरत्नसमुच्चयटीकाRasaratnasamuccayaṭīkā
RRSṬīkā zu RRS, 9, 73.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अत्र यथोक्तमानं लौहं पात्रं विधाय तत्कण्ठाधो द्व्यङ्गुले देशे जलाधारं लघुपात्रविशेषं निहितं कुर्यात् ॥ (२।०)
atra yathoktamānaṃ lauhaṃ pātraṃ vidhāya tatkaṇṭhādho dvyaṅgule deśe jalādhāraṃ laghupātraviśeṣaṃ nihitaṃ kuryāt ||
जडद्रव्यस्य धारणार्थम् आश्रयभूतं पात्रं जलाधारशब्दवाच्यम् ॥ (३।०)
jaḍadravyasya dhāraṇārtham āśrayabhūtaṃ pātraṃ jalādhāraśabdavācyam ||
तत्र लोहशलाकास्तिर्यङ्निधाय तत्र स्वर्णपत्राणि विन्यसेत् स्थापयेत् ॥ (४।०)
tatra lohaśalākāstiryaṅnidhāya tatra svarṇapatrāṇi vinyaset sthāpayet ||
तेषामधोभागे वक्ष्यमाणं धूमद्रव्यं निक्षिपेत् ॥ (५।०)
teṣāmadhobhāge vakṣyamāṇaṃ dhūmadravyaṃ nikṣipet ||
ततो यन्त्रपात्रम् अपरेण न्युब्जपात्रेण छादयेत् ॥ (६।०)
tato yantrapātram apareṇa nyubjapātreṇa chādayet ||
मृदा संधिलेपं कृत्वा यन्त्रस्याधस्ताद्वह्निं कुर्यात् ॥ (७।०)
mṛdā saṃdhilepaṃ kṛtvā yantrasyādhastādvahniṃ kuryāt ||
उक्तविधानेन हतानि पत्राणि कृष्णानि भवन्ति ॥ (८।०)
uktavidhānena hatāni patrāṇi kṛṣṇāni bhavanti ||
ततस्तानि सरसे तप्तखल्वे यथाविधि मर्दनेन पारदो भक्षयति ॥ (९।०)
tatastāni sarase taptakhalve yathāvidhi mardanena pārado bhakṣayati ||
भक्षितानि च तानि पारदोदरे शीघ्रं द्रवन्ति ॥ (१०।०)
bhakṣitāni ca tāni pāradodare śīghraṃ dravanti ||
पारदेन साकं गन्धकहरितालमनःशिलानाम् अन्यतमस्य समस्तानां वा कृतायाः कज्जल्या धूपनं तया कज्जल्या भस्मीकृतनागेन धूपनं वा स्वर्णपत्राणां धूपनसंस्कारार्थं मुख्यं धूपनद्रव्यम् उदाहृतम् ॥ (१२।०)
pāradena sākaṃ gandhakaharitālamanaḥśilānām anyatamasya samastānāṃ vā kṛtāyāḥ kajjalyā dhūpanaṃ tayā kajjalyā bhasmīkṛtanāgena dhūpanaṃ vā svarṇapatrāṇāṃ dhūpanasaṃskārārthaṃ mukhyaṃ dhūpanadravyam udāhṛtam ||
तदाह तारपत्राण्युक्तकज्जल्या मृतेन वङ्गेन धूपयेत् ॥ (१४।०)
tadāha tārapatrāṇyuktakajjalyā mṛtena vaṅgena dhūpayet ||
यथायोग्यैर् मारणयोग्यैर् उपरसैर् हिङ्गूलरसकमाक्षिकादिभिर् अपि धूपयेत् ॥ (१५।०)
yathāyogyair māraṇayogyair uparasair hiṅgūlarasakamākṣikādibhir api dhūpayet ||
जारणाद्रवसाधनं पत्राणां जारणोपयोगिपारदगर्भद्रवसाधनम् इत्यर्थः ॥ (१६।०)
jāraṇādravasādhanaṃ patrāṇāṃ jāraṇopayogipāradagarbhadravasādhanam ityarthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.