रसरत्नसमुच्चयटीकाRasaratnasamuccayaṭīkā
RRSṬīkā zu RRS, 9, 35.3
Select a line for its word-by-word analysis.
सुरसां ग्रन्थिकोटररेखाद्यभावेन सुलक्षणां ॥ (२।०)
surasāṃ granthikoṭararekhādyabhāvena sulakṣaṇāṃ ||
गूढवक्त्राम् अकरालमुखाम् अद्रिमृत्कर्पटादिना त्रिवारं सप्तवारं वा कृतेनाङ्गुलस्थूलेन वेष्टिताम् आतपे संशोषितां काचघटीम् उदरस्य भागचतुष्टयं परिकल्प्य त्रिषु भागेषु पूरयेत् ॥ (३।०)
gūḍhavaktrām akarālamukhām adrimṛtkarpaṭādinā trivāraṃ saptavāraṃ vā kṛtenāṅgulasthūlena veṣṭitām ātape saṃśoṣitāṃ kācaghaṭīm udarasya bhāgacatuṣṭayaṃ parikalpya triṣu bhāgeṣu pūrayet ||
तस्या गर्भे भागत्रयं कज्जल्यादिना भेषजेन पूरयेत् ॥ (४।०)
tasyā garbhe bhāgatrayaṃ kajjalyādinā bheṣajena pūrayet ||
एवं सम्पूरितां तां वितस्तिगम्भीरे भाण्डे मृन्मये विशालखर्परे पूरितवालुकामध्ये स्थापितां कुर्यात् ॥ (५।०)
evaṃ sampūritāṃ tāṃ vitastigambhīre bhāṇḍe mṛnmaye viśālakharpare pūritavālukāmadhye sthāpitāṃ kuryāt ||
पूरणीयवालुकाया मानमप्याह तद्भाण्डं पूरयेदिति ॥ (६।०)
pūraṇīyavālukāyā mānamapyāha tadbhāṇḍaṃ pūrayediti ||
भाण्डोदरस्यापि भागचतुष्टयं परिकल्प्य तद्भाण्डं वालुकया त्रिभिर्भागैर्मितया त्रिभागपूरणपर्याप्तया पूरयेत्संभरेत् ॥ (७।०)
bhāṇḍodarasyāpi bhāgacatuṣṭayaṃ parikalpya tadbhāṇḍaṃ vālukayā tribhirbhāgairmitayā tribhāgapūraṇaparyāptayā pūrayetsaṃbharet ||
अन्याभिर् अवशिष्टैकभागमिताभिर् वालुकाभिः काचकलशीम् अभितः प्रक्षेपेणावगुण्ठयेत् ॥ (८।०)
anyābhir avaśiṣṭaikabhāgamitābhir vālukābhiḥ kācakalaśīm abhitaḥ prakṣepeṇāvaguṇṭhayet ||
भाण्डमुखं च मणिकया विशालन्युब्जमृत्पात्रेणाच्छाद्य संधिलेपादि कृत्वा चुल्ल्यां पचेत् ॥ (१०।०)
bhāṇḍamukhaṃ ca maṇikayā viśālanyubjamṛtpātreṇācchādya saṃdhilepādi kṛtvā cullyāṃ pacet ||
मणिकापृष्ठे प्रक्षिप्ततृणदाहपर्यन्तं पचेत् ॥ (१२।०)
maṇikāpṛṣṭhe prakṣiptatṛṇadāhaparyantaṃ pacet ||
सिन्दूररसादौ रक्तवर्णोत्पत्तिपर्यन्तमपि पाकस्यावश्यकत्वात् ॥ (१४।०)
sindūrarasādau raktavarṇotpattiparyantamapi pākasyāvaśyakatvāt ||
कूपीमुखाद् उद्गतरक्तवर्णबाष्पदर्शनेनेति बोध्यम् ॥ (१६।०)
kūpīmukhād udgataraktavarṇabāṣpadarśaneneti bodhyam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.