अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 1, 1

1 of 32 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वृद्धिर् आदैच् ॥ (१।१)

vṛddhir ādaic ||

2.1२.१

अदेङ् गुणः ॥ (२।१)

adeṅ guṇaḥ ||

3.1३.१

इको गुणवृद्धी ॥ (३।१)

iko guṇavṛddhī ||

4.1४.१

न धातुलोप आर्धधातुके ॥ (४।१)

na dhātulopa ārdhadhātuke ||

5.1५.१

क्ङिति च ॥ (५।१)

kṅiti ca ||

6.1६.१

दीधीवेवीटाम् ॥ (६।१)

dīdhīvevīṭām ||

7.1७.१

हलो ऽनन्तराः संयोगः ॥ (७।१)

halo 'nantarāḥ saṃyogaḥ ||

8.1८.१

मुखनासिकावचनो ऽनुनासिकः ॥ (८।१)

mukhanāsikāvacano 'nunāsikaḥ ||

9.1९.१

तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् ॥ (९।१)

tulyāsyaprayatnaṃ savarṇam ||

10.1१०.१

नाज्झलौ ॥ (१०।१)

nājjhalau ||

11.1११.१

ईदूदेद्द्विवचनं प्रगृह्यम् ॥ (११।१)

īdūdeddvivacanaṃ pragṛhyam ||

12.1१२.१

अदसो मात् ॥ (१२।१)

adaso māt ||

13.1१३.१

शे ॥ (१३।१)

śe ||

14.1१४.१

निपात एकाज् अनाङ् ॥ (१४।१)

nipāta ekāj anāṅ ||

15.1१५.१

ओत् ॥ (१५।१)

ot ||

16.1१६.१

संबुद्धौ शाकल्यस्येताव् अनार्षे ॥ (१६।१)

saṃbuddhau śākalyasyetāv anārṣe ||

17.1१७.१

उञः ॥ (१७।१)

uñaḥ ||

18.1१८.१

ऊं ॥ (१८।१)

ūṃ ||

19.1१९.१

ईदूतौ च सप्तम्यर्थे ॥ (१९।१)

īdūtau ca saptamyarthe ||

20.1२०.१

दाधा घ्वदाप् ॥ (२०।१)

dādhā ghvadāp ||

21.1२१.१

आद्यन्तवद् एकस्मिन् ॥ (२१।१)

ādyantavad ekasmin ||

22.1२२.१

तरप्तमपौ घः ॥ (२२।१)

taraptamapau ghaḥ ||

23.1२३.१

बहुगणवतुडति संख्या ॥ (२३।१)

bahugaṇavatuḍati saṃkhyā ||

24.1२४.१

ष्णान्ता षट् ॥ (२४।१)

ṣṇāntā ṣaṭ ||

25.1२५.१

डति च ॥ (२५।१)

ḍati ca ||

26.1२६.१

क्तक्तवतू निष्ठा ॥ (२६।१)

ktaktavatū niṣṭhā ||

27.1२७.१

सर्वादीनि सर्वनामानि ॥ (२७।१)

sarvādīni sarvanāmāni ||

28.1२८.१

विभाषा दिक्समासे बहुव्रीहौ ॥ (२८।१)

vibhāṣā diksamāse bahuvrīhau ||

29.1२९.१

न बहुव्रीहौ ॥ (२९।१)

na bahuvrīhau ||

30.1३०.१

तृतीयासमासे ॥ (३०।१)

tṛtīyāsamāse ||

31.1३१.१

द्वन्द्वे च ॥ (३१।१)

dvandve ca ||

32.1३२.१

विभाषा जसि ॥ (३२।१)

vibhāṣā jasi ||

33.1३३.१

प्रथमचरमतयाल्पार्धकतिपयनेमाश् च ॥ (३३।१)

prathamacaramatayālpārdhakatipayanemāś ca ||

34.1३४.१

पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि व्यवस्थायाम् असंज्ञायाम् ॥ (३४।१)

pūrvaparāvaradakṣiṇottarāparādharāṇi vyavasthāyām asaṃjñāyām ||

35.1३५.१

स्वम् अज्ञातिधनाख्यायाम् ॥ (३५।१)

svam ajñātidhanākhyāyām ||

36.1३६.१

अन्तरं बहिर्योगोपसंव्यानयोः ॥ (३६।१)

antaraṃ bahiryogopasaṃvyānayoḥ ||

37.1३७.१

स्वरादिनिपातम् अव्ययम् ॥ (३७।१)

svarādinipātam avyayam ||

38.1३८.१

तद्धितश् च असर्वविभक्तिः ॥ (३८।१)

taddhitaś ca asarvavibhaktiḥ ||

39.1३९.१

कृन्मेजन्तः ॥ (३९।१)

kṛnmejantaḥ ||

40.1४०.१

क्त्वातोसुन्कसुनः ॥ (४०।१)

ktvātosunkasunaḥ ||

41.1४१.१

अव्ययीभावश् च ॥ (४१।१)

avyayībhāvaś ca ||

42.1४२.१

शि सर्वनामस्थानम् ॥ (४२।१)

śi sarvanāmasthānam ||

43.1४३.१

सुड् अनपुंसकस्य ॥ (४३।१)

suḍ anapuṃsakasya ||

44.1४४.१

न वेति विभाषा ॥ (४४।१)

na veti vibhāṣā ||

45.0४५.०

इग् यणः सम्प्रसारणम् ॥ (४५।०)

ig yaṇaḥ samprasāraṇam ||

46.0४६.०

आद्यन्तौ टकितौ ॥ (४६।०)

ādyantau ṭakitau ||

47.0४७.०

मिदचो ऽन्त्यात्परः ॥ (४७।०)

midaco 'ntyātparaḥ ||

48.0४८.०

एच इग्घ्रस्वादेशे ॥ (४८।०)

eca igghrasvādeśe ||

49.0४९.०

षष्ठी स्थानेयोगा ॥ (४९।०)

ṣaṣṭhī sthāneyogā ||

50.0५०.०

स्थाने ऽन्तरतमः ॥ (५०।०)

sthāne 'ntaratamaḥ ||

51.0५१.०

उर् अण् रपरः ॥ (५१।०)

ur aṇ raparaḥ ||

52.0५२.०

अलो ऽन्त्यस्य ॥ (५२।०)

alo 'ntyasya ||

53.0५३.०

ङिच्च ॥ (५३।०)

ṅicca ||

54.0५४.०

आदेः परस्य ॥ (५४।०)

ādeḥ parasya ||

55.0५५.०

अनेकाल्शित् सर्वस्य ॥ (५५।०)

anekālśit sarvasya ||

56.0५६.०

स्थानिवद् आदेशो ऽनल्विधौ ॥ (५६।०)

sthānivad ādeśo 'nalvidhau ||

57.0५७.०

अचः परस्मिन् पूर्वविधौ ॥ (५७।०)

acaḥ parasmin pūrvavidhau ||

58.0५८.०

न पदान्तद्विर्वचनवरेयलोपस्वरसवर्णानुस्वारदीर्घजश्चर्विधिषु ॥ (५८।०)

na padāntadvirvacanavareyalopasvarasavarṇānusvāradīrghajaścarvidhiṣu ||

59.0५९.०

द्विर्वचने ऽचि ॥ (५९।०)

dvirvacane 'ci ||

60.0६०.०

अदर्शनं लोपः ॥ (६०।०)

adarśanaṃ lopaḥ ||

61.0६१.०

प्रत्ययस्य लुक्श्लुलुपः ॥ (६१।०)

pratyayasya lukślulupaḥ ||

62.0६२.०

प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम् ॥ (६२।०)

pratyayalope pratyayalakṣaṇam ||

63.0६३.०

न लुमताङ्गस्य ॥ (६३।०)

na lumatāṅgasya ||

64.0६४.०

अचो ऽन्त्यादि टि ॥ (६४।०)

aco 'ntyādi ṭi ||

65.0६५.०

अलो ऽन्त्यात्पूर्व उपधा ॥ (६५।०)

alo 'ntyātpūrva upadhā ||

66.0६६.०

तस्मिन् इति निर्दिष्टे पूर्वस्य ॥ (६६।०)

tasmin iti nirdiṣṭe pūrvasya ||

67.0६७.०

तस्माद् इत्युत्तरस्य ॥ (६७।०)

tasmād ityuttarasya ||

68.0६८.०

स्वं रूपं शब्दस्याशब्दसंज्ञा ॥ (६८।०)

svaṃ rūpaṃ śabdasyāśabdasaṃjñā ||

69.0६९.०

अणुदित् सवर्णस्य चाप्रत्ययः ॥ (६९।०)

aṇudit savarṇasya cāpratyayaḥ ||

70.0७०.०

तपरस् तत्कालस्य ॥ (७०।०)

taparas tatkālasya ||

71.0७१.०

आदिर् अन्त्येन सहेता ॥ (७१।०)

ādir antyena sahetā ||

72.0७२.०

येन विधिस् तदन्तस्य ॥ (७२।०)

yena vidhis tadantasya ||

73.0७३.०

वृद्धिर् यस्याचाम् आदिस् तद्वृद्धम् ॥ (७३।०)

vṛddhir yasyācām ādis tadvṛddham ||

74.0७४.०

त्यदादीनि च ॥ (७४।०)

tyadādīni ca ||

75.0७५.०

एङ् प्राचां देशे ॥ (७५।०)

eṅ prācāṃ deśe ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 1, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit