अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 8, 2

30 of 32 · 108 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

पूर्वत्र असिद्धम् ॥ (१।०)

pūrvatra asiddham ||

2.0२.०

नलोपः सुप्स्वरसञ्ज्ञातुग्विधिषु कृति ॥ (२।०)

nalopaḥ supsvarasañjñātugvidhiṣu kṛti ||

3.0३.०

न मु ने ॥ (३।०)

na mu ne ||

4.0४.०

उदात्तस्वरितयोर् यणः स्वरितो ऽनुदात्तस्य ॥ (४।०)

udāttasvaritayor yaṇaḥ svarito 'nudāttasya ||

5.0५.०

एकादेश उदात्तेनोदात्तः ॥ (५।०)

ekādeśa udāttenodāttaḥ ||

6.0६.०

स्वरितो वा ऽनुदात्ते पदादौ ॥ (६।०)

svarito vā 'nudātte padādau ||

7.0७.०

नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य ॥ (७।०)

nalopaḥ prātipadikāntasya ||

8.0८.०

न ङिसम्बुद्ध्योः ॥ (८।०)

na ṅisambuddhyoḥ ||

9.0९.०

मादुपधायाश् च मतोर् वो ऽयवादिभ्यः ॥ (९।०)

mādupadhāyāś ca mator vo 'yavādibhyaḥ ||

10.0१०.०

झयः ॥ (१०।०)

jhayaḥ ||

11.0११.०

सञ्ज्ञायाम् ॥ (११।०)

sañjñāyām ||

12.0१२.०

आसन्दीवदष्ठीवच्चक्रीवत्कक्षीवद्रुमण्वच्चर्मण्वती ॥ (१२।०)

āsandīvadaṣṭhīvaccakrīvatkakṣīvadrumaṇvaccarmaṇvatī ||

13.0१३.०

उदन्वन् उदधौ च ॥ (१३।०)

udanvan udadhau ca ||

14.0१४.०

राजन्वान् सौराज्ये ॥ (१४।०)

rājanvān saurājye ||

15.0१५.०

छन्दसि इरः ॥ (१५।०)

chandasi iraḥ ||

16.0१६.०

अनो नुट् ॥ (१६।०)

ano nuṭ ||

17.0१७.०

नाद् घस्य ॥ (१७।०)

nād ghasya ||

18.0१८.०

कृपो रो लः ॥ (१८।०)

kṛpo ro laḥ ||

19.0१९.०

उपसर्गस्य अयतौ ॥ (१९।०)

upasargasya ayatau ||

20.0२०.०

ग्रो यङि ॥ (२०।०)

gro yaṅi ||

21.0२१.०

अचि विभाषा ॥ (२१।०)

aci vibhāṣā ||

22.0२२.०

परेश् च घाङ्कयोः ॥ (२२।०)

pareś ca ghāṅkayoḥ ||

23.0२३.०

संयोगान्तस्य लोपः ॥ (२३।०)

saṃyogāntasya lopaḥ ||

24.0२४.०

रात् सस्य ॥ (२४।०)

rāt sasya ||

25.0२५.०

धि च ॥ (२५।०)

dhi ca ||

26.0२६.०

झलो झलि ॥ (२६।०)

jhalo jhali ||

27.0२७.०

ह्रस्वाद् अङ्गात् ॥ (२७।०)

hrasvād aṅgāt ||

28.0२८.०

इट ईटि ॥ (२८।०)

iṭa īṭi ||

29.0२९.०

स्कोः संयोगाद्योर् अन्ते च ॥ (२९।०)

skoḥ saṃyogādyor ante ca ||

30.0३०.०

चोः कुः ॥ (३०।०)

coḥ kuḥ ||

31.0३१.०

हो ढः ॥ (३१।०)

ho ḍhaḥ ||

32.0३२.०

दादेर् धातोर् घः ॥ (३२।०)

dāder dhātor ghaḥ ||

33.0३३.०

वा द्रुहमुहष्णुहष्णिहाम् ॥ (३३।०)

vā druhamuhaṣṇuhaṣṇihām ||

34.0३४.०

नहो धः ॥ (३४।०)

naho dhaḥ ||

35.0३५.०

आहस्थः ॥ (३५।०)

āhasthaḥ ||

36.0३६.०

व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः ॥ (३६।०)

vraścabhrasjasṛjamṛjayajarājabhrājacchaśāṃ ṣaḥ ||

37.0३७.०

एकाचो बशो भष् झषन्तस्य स्ध्वोः ॥ (३७।०)

ekāco baśo bhaṣ jhaṣantasya sdhvoḥ ||

38.0३८.०

दधस् तथोश् च ॥ (३८।०)

dadhas tathoś ca ||

39.0३९.०

झलां जशो ऽन्ते ॥ (३९।०)

jhalāṃ jaśo 'nte ||

40.0४०.०

झषस् तथोर् धो ऽधः ॥ (४०।०)

jhaṣas tathor dho 'dhaḥ ||

41.0४१.०

षढोः कः सि ॥ (४१।०)

ṣaḍhoḥ kaḥ si ||

42.0४२.०

रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः ॥ (४२।०)

radābhyāṃ niṣṭhāto naḥ pūrvasya ca daḥ ||

43.0४३.०

संयोगादेर् आतो धातोर् यण्वतः ॥ (४३।०)

saṃyogāder āto dhātor yaṇvataḥ ||

44.0४४.०

ल्वादिभ्यः ॥ (४४।०)

lvādibhyaḥ ||

45.0४५.०

ओदितश् च ॥ (४५।०)

oditaś ca ||

46.0४६.०

क्षियो दीर्घात् ॥ (४६।०)

kṣiyo dīrghāt ||

47.0४७.०

श्यो ऽस्पर्शे ॥ (४७।०)

śyo 'sparśe ||

48.0४८.०

अञ्चो ऽनपादाने ॥ (४८।०)

añco 'napādāne ||

49.0४९.०

दिवो ऽविजिगीषायाम् ॥ (४९।०)

divo 'vijigīṣāyām ||

50.0५०.०

निर्वाणो ऽवाते ॥ (५०।०)

nirvāṇo 'vāte ||

51.0५१.०

शुषः कः ॥ (५१।०)

śuṣaḥ kaḥ ||

52.0५२.०

पचो वः ॥ (५२।०)

paco vaḥ ||

53.0५३.०

क्षायो मः ॥ (५३।०)

kṣāyo maḥ ||

54.0५४.०

प्रस्त्यो ऽन्यतरस्याम् ॥ (५४।०)

prastyo 'nyatarasyām ||

55.0५५.०

अनुपसर्गात् फुल्लक्षीबकृशोल्लाघाः ॥ (५५।०)

anupasargāt phullakṣībakṛśollāghāḥ ||

56.0५६.०

नुदविदोन्दत्राघ्राह्रीभ्यो ऽन्यतरस्याम् ॥ (५६।०)

nudavidondatrāghrāhrībhyo 'nyatarasyām ||

57.0५७.०

न ध्याख्यापॄमूर्च्छिमदाम् ॥ (५७।०)

na dhyākhyāpṝmūrcchimadām ||

58.0५८.०

वित्तो भोगप्रत्यययोः ॥ (५८।०)

vitto bhogapratyayayoḥ ||

59.0५९.०

भित्तं शकलम् ॥ (५९।०)

bhittaṃ śakalam ||

60.0६०.०

ऋणम् आधमर्ण्ये ॥ (६०।०)

ṛṇam ādhamarṇye ||

61.0६१.०

नसत्तनिषत्तानुत्तप्रतूर्तसूर्तगूर्तानि छन्दसि ॥ (६१।०)

nasattaniṣattānuttapratūrtasūrtagūrtāni chandasi ||

62.0६२.०

क्विन्प्रत्ययस्य कुः ॥ (६२।०)

kvinpratyayasya kuḥ ||

63.0६३.०

नशेर् वा ॥ (६३।०)

naśer vā ||

64.0६४.०

मो नो धातोः ॥ (६४।०)

mo no dhātoḥ ||

65.0६५.०

म्वोश् च ॥ (६५।०)

mvoś ca ||

66.0६६.०

ससजुषो रुः ॥ (६६।०)

sasajuṣo ruḥ ||

67.0६७.०

अवयाः श्वेतवाः पुरोडाश् च ॥ (६७।०)

avayāḥ śvetavāḥ puroḍāś ca ||

68.0६८.०

अहन् ॥ (६८।०)

ahan ||

69.0६९.०

रो ऽसुपि ॥ (६९।०)

ro 'supi ||

70.0७०.०

अम्नरूधरवर् इत्य् उभयथा छन्दसि ॥ (७०।०)

amnarūdharavar ity ubhayathā chandasi ||

71.0७१.०

भुवश् च महाव्याहृतेः ॥ (७१।०)

bhuvaś ca mahāvyāhṛteḥ ||

72.0७२.०

वसुस्रंसुध्वंस्वनडुहां दः ॥ (७२।०)

vasusraṃsudhvaṃsvanaḍuhāṃ daḥ ||

73.0७३.०

तिप्य् अनस्तेः ॥ (७३।०)

tipy anasteḥ ||

74.0७४.०

सिपि धातो रुर्वा ॥ (७४।०)

sipi dhāto rurvā ||

75.0७५.०

दश् च ॥ (७५।०)

daś ca ||

76.0७६.०

र्वोर् उपधाया दीर्घ इकः ॥ (७६।०)

rvor upadhāyā dīrgha ikaḥ ||

77.0७७.०

हलि च ॥ (७७।०)

hali ca ||

78.0७८.०

उपधायां च ॥ (७८।०)

upadhāyāṃ ca ||

79.0७९.०

न भकुर्छुराम् ॥ (७९।०)

na bhakurchurām ||

80.0८०.०

अदसो ऽसेर् दाद् उ दो मः ॥ (८०।०)

adaso 'ser dād u do maḥ ||

81.0८१.०

एत ईद् बहुवचने ॥ (८१।०)

eta īd bahuvacane ||

82.0८२.०

वाक्यस्य टेः प्लुत उदात्तः ॥ (८२।०)

vākyasya ṭeḥ pluta udāttaḥ ||

83.0८३.०

प्रत्यभिवादे ऽशूद्रे ॥ (८३।०)

pratyabhivāde 'śūdre ||

84.0८४.०

दूराद्धूते च ॥ (८४।०)

dūrāddhūte ca ||

85.0८५.०

हैहेप्रयोगे हैहयोः ॥ (८५।०)

haiheprayoge haihayoḥ ||

86.0८६.०

गुरोर् अनृतो ऽनन्त्यस्य अप्य् एकैकस्य प्राचाम् ॥ (८६।०)

guror anṛto 'nantyasya apy ekaikasya prācām ||

87.0८७.०

ओम् अभ्यादाने ॥ (८७।०)

om abhyādāne ||

88.0८८.०

ये यज्ञकर्मणि ॥ (८८।०)

ye yajñakarmaṇi ||

89.0८९.०

प्रणवष् टेः ॥ (८९।०)

praṇavaṣ ṭeḥ ||

90.0९०.०

याज्यान्तः ॥ (९०।०)

yājyāntaḥ ||

91.0९१.०

ब्रूहिप्रेष्यश्रौषड्वौषडावहानाम् आदेः ॥ (९१।०)

brūhipreṣyaśrauṣaḍvauṣaḍāvahānām ādeḥ ||

92.0९२.०

अग्नीत्प्रेषणे परस्य च ॥ (९२।०)

agnītpreṣaṇe parasya ca ||

93.0९३.०

विभाषा पृष्टप्रतिवचने हेः ॥ (९३।०)

vibhāṣā pṛṣṭaprativacane heḥ ||

94.0९४.०

निगृह्यानुयोगे च ॥ (९४।०)

nigṛhyānuyoge ca ||

95.0९५.०

आम्रेडितं भर्त्सने ॥ (९५।०)

āmreḍitaṃ bhartsane ||

96.0९६.०

अङ्गयुक्तं तिङ् आकाङ्क्षम् ॥ (९६।०)

aṅgayuktaṃ tiṅ ākāṅkṣam ||

97.0९७.०

विचार्यमाणानाम् ॥ (९७।०)

vicāryamāṇānām ||

98.0९८.०

पूर्वं तु भाषायाम् ॥ (९८।०)

pūrvaṃ tu bhāṣāyām ||

99.0९९.०

प्रतिश्रवणे च ॥ (९९।०)

pratiśravaṇe ca ||

100.0१००.०

अनुदात्तं प्रश्नान्ताभिपूजितयोः ॥ (१००।०)

anudāttaṃ praśnāntābhipūjitayoḥ ||

101.0१०१.०

चिद् इति उपमार्थे प्रयुज्यमाने ॥ (१०१।०)

cid iti upamārthe prayujyamāne ||

102.0१०२.०

उपरिस्विद् आसीद् इति च ॥ (१०२।०)

uparisvid āsīd iti ca ||

103.0१०३.०

स्वरितम् आम्रेडिते ऽसूयासम्मतिकोपकुत्सनेषु ॥ (१०३।०)

svaritam āmreḍite 'sūyāsammatikopakutsaneṣu ||

104.0१०४.०

क्षियाशीःप्रैषेषु तिङ् आकाङ्क्षम् ॥ (१०४।०)

kṣiyāśīḥpraiṣeṣu tiṅ ākāṅkṣam ||

105.0१०५.०

अनन्त्यस्य अपि प्रश्नाख्यानयोः ॥ (१०५।०)

anantyasya api praśnākhyānayoḥ ||

106.0१०६.०

प्लुताव् ऐच इदुतौ ॥ (१०६।०)

plutāv aica idutau ||

107.0१०७.०

एचो ऽप्रगृह्यस्य अदूराद्धूते पूर्वस्य अर्धस्य आद् उत्तरस्य इदुतौ ॥ (१०७।०)

eco 'pragṛhyasya adūrāddhūte pūrvasya ardhasya ād uttarasya idutau ||

108.0१०८.०

तयोर् य्वाव् अचि संहितायाम् ॥ (१०८।०)

tayor yvāv aci saṃhitāyām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 8, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit