अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 1, 2

2 of 32 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

गाङ्कुटादिभ्यो ऽञ्णिन् ङित् ॥ (१।०)

gāṅkuṭādibhyo 'ñṇin ṅit ||

2.0२.०

विज इट् ॥ (२।०)

vija iṭ ||

3.0३.०

विभाषोर्णोः ॥ (३।०)

vibhāṣorṇoḥ ||

4.0४.०

सार्वधातुकम् अपित् ॥ (४।०)

sārvadhātukam apit ||

5.0५.०

असंयोगाल् लिट् कित् ॥ (५।०)

asaṃyogāl liṭ kit ||

6.0६.०

इन्धिभवतिभ्यां च ॥ (६।०)

indhibhavatibhyāṃ ca ||

7.0७.०

मृडमृदगुधकुषक्लिशवदवसः क्त्वा ॥ (७।०)

mṛḍamṛdagudhakuṣakliśavadavasaḥ ktvā ||

8.0८.०

रुदविदमुषग्रहिस्वपिप्रच्छः संश् च ॥ (८।०)

rudavidamuṣagrahisvapipracchaḥ saṃś ca ||

9.0९.०

इको झल् ॥ (९।०)

iko jhal ||

10.0१०.०

हलन्ताच् च ॥ (१०।०)

halantāc ca ||

11.0११.०

लिङ्सिचौ आत्मनेपदेषु ॥ (११।०)

liṅsicau ātmanepadeṣu ||

12.0१२.०

उश् च ॥ (१२।०)

uś ca ||

13.0१३.०

वा गमः ॥ (१३।०)

vā gamaḥ ||

14.0१४.०

हनः सिच् ॥ (१४।०)

hanaḥ sic ||

15.0१५.०

यमो गन्धने ॥ (१५।०)

yamo gandhane ||

16.0१६.०

विभाषोपयमने ॥ (१६।०)

vibhāṣopayamane ||

17.0१७.०

स्थाघ्वोर् इच्च ॥ (१७।०)

sthāghvor icca ||

18.0१८.०

न क्त्वा सेट् ॥ (१८।०)

na ktvā seṭ ||

19.0१९.०

निष्ठा शीङ्स्विदिमिदिक्ष्विदिधृषः ॥ (१९।०)

niṣṭhā śīṅsvidimidikṣvididhṛṣaḥ ||

20.0२०.०

मृषस् तितिक्षायाम् ॥ (२०।०)

mṛṣas titikṣāyām ||

21.0२१.०

उदुपधाद् भावादिकर्मणोर् अन्यतरस्याम् ॥ (२१।०)

udupadhād bhāvādikarmaṇor anyatarasyām ||

22.0२२.०

पूङः क्त्वा च ॥ (२२।०)

pūṅaḥ ktvā ca ||

23.0२३.०

नोपधात् थफान्ताद् वा ॥ (२३।०)

nopadhāt thaphāntād vā ||

24.0२४.०

वञ्चिलुञ्च्यृतश् च ॥ (२४।०)

vañciluñcyṛtaś ca ||

25.0२५.०

तृषिमृषिकृशेः काश्यपस्य ॥ (२५।०)

tṛṣimṛṣikṛśeḥ kāśyapasya ||

26.0२६.०

रलो व्युपधाद्धलादेः संश् च ॥ (२६।०)

ralo vyupadhāddhalādeḥ saṃś ca ||

27.0२७.०

ऊकालो ऽज्झ्रस्वदीर्घप्लुतः ॥ (२७।०)

ūkālo 'jjhrasvadīrghaplutaḥ ||

28.0२८.०

अचश् च ॥ (२८।०)

acaś ca ||

29.0२९.०

उच्चैर् उदात्तः ॥ (२९।०)

uccair udāttaḥ ||

30.0३०.०

नीचैर् अनुदात्तः ॥ (३०।०)

nīcair anudāttaḥ ||

31.0३१.०

समाहारः स्वरितः ॥ (३१।०)

samāhāraḥ svaritaḥ ||

32.0३२.०

तस्यादित उदात्तम् अर्धह्रस्वम् ॥ (३२।०)

tasyādita udāttam ardhahrasvam ||

33.0३३.०

एकश्रुति दूरात् सम्बुद्धौ ॥ (३३।०)

ekaśruti dūrāt sambuddhau ||

34.0३४.०

यज्ञकर्मण्य् अजपन्यूङ्खसामसु ॥ (३४।०)

yajñakarmaṇy ajapanyūṅkhasāmasu ||

35.0३५.०

उच्चैस्तरां वा वषट्कारः ॥ (३५।०)

uccaistarāṃ vā vaṣaṭkāraḥ ||

36.0३६.०

विभाषा छन्दसि ॥ (३६।०)

vibhāṣā chandasi ||

37.0३७.०

न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तु उदात्तः ॥ (३७।०)

na subrahmaṇyāyāṃ svaritasya tu udāttaḥ ||

38.0३८.०

देवब्रह्मणोर् अनुदात्तः ॥ (३८।०)

devabrahmaṇor anudāttaḥ ||

39.0३९.०

स्वरितात् संहितायाम् अनुदात्तानाम् ॥ (३९।०)

svaritāt saṃhitāyām anudāttānām ||

40.0४०.०

उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः ॥ (४०।०)

udāttasvaritaparasya sannataraḥ ||

41.0४१.०

अपृक्त एकाल् प्रत्ययः ॥ (४१।०)

apṛkta ekāl pratyayaḥ ||

42.0४२.०

तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः ॥ (४२।०)

tatpuruṣaḥ samānādhikaraṇaḥ karmadhārayaḥ ||

43.0४३.०

प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम् ॥ (४३।०)

prathamānirdiṣṭaṃ samāsa upasarjanam ||

44.0४४.०

एकविभक्ति च अपूर्वनिपाते ॥ (४४।०)

ekavibhakti ca apūrvanipāte ||

45.0४५.०

अर्थवद् अधातुर् अप्रत्ययः प्रातिपदिकम् ॥ (४५।०)

arthavad adhātur apratyayaḥ prātipadikam ||

46.0४६.०

कृत्तद्धितसमासाश् च ॥ (४६।०)

kṛttaddhitasamāsāś ca ||

47.0४७.०

ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य ॥ (४७।०)

hrasvo napuṃsake prātipadikasya ||

48.0४८.०

गोस्त्रियोर् उपसर्जनस्य ॥ (४८।०)

gostriyor upasarjanasya ||

49.0४९.०

लुक् तद्धितलुकि ॥ (४९।०)

luk taddhitaluki ||

50.0५०.०

इद् गोण्याः ॥ (५०।०)

id goṇyāḥ ||

51.0५१.०

लुपि युक्तवद् व्यक्तिवचने ॥ (५१।०)

lupi yuktavad vyaktivacane ||

52.0५२.०

विशेषणानां च अजातेः ॥ (५२।०)

viśeṣaṇānāṃ ca ajāteḥ ||

53.0५३.०

तद् अशिष्यं सञ्ज्ञाप्रमाणत्वात् ॥ (५३।०)

tad aśiṣyaṃ sañjñāpramāṇatvāt ||

54.0५४.०

लुब् योगाप्रख्यानात् ॥ (५४।०)

lub yogāprakhyānāt ||

55.0५५.०

योगप्रमाणे च तदभावे ऽदर्शनम् स्यात् ॥ (५५।०)

yogapramāṇe ca tadabhāve 'darśanam syāt ||

56.0५६.०

प्रधानप्रत्ययार्थवचनम् अर्थस्य अन्यप्रमाणत्वात् ॥ (५६।०)

pradhānapratyayārthavacanam arthasya anyapramāṇatvāt ||

57.0५७.०

कालोपसर्जने च तुल्यम् ॥ (५७।०)

kālopasarjane ca tulyam ||

58.0५८.०

जात्याख्यायाम् एकस्मिन् बहुवचनम् अन्यतरस्याम् ॥ (५८।०)

jātyākhyāyām ekasmin bahuvacanam anyatarasyām ||

59.0५९.०

अस्मदो द्वयोश् च ॥ (५९।०)

asmado dvayoś ca ||

60.0६०.०

फल्गुनीप्रोष्ठपदानां च नक्षत्रे ॥ (६०।०)

phalgunīproṣṭhapadānāṃ ca nakṣatre ||

61.0६१.०

छन्दसि पुनर्वस्वोरेकवचनम् ॥ (६१।०)

chandasi punarvasvorekavacanam ||

62.0६२.०

विशाखयोश् च ॥ (६२।०)

viśākhayoś ca ||

63.0६३.०

तिष्यपुनर्वस्वोर् नक्षत्रद्वन्द्वे बहुवचनस्य द्विवचनं नित्यम् ॥ (६३।०)

tiṣyapunarvasvor nakṣatradvandve bahuvacanasya dvivacanaṃ nityam ||

64.0६४.०

सरूपाणाम् एकशेष एकविभक्तौ ॥ (६४।०)

sarūpāṇām ekaśeṣa ekavibhaktau ||

65.0६५.०

वृद्धो यूना तल्लक्षणश् चेदेव विशेषः ॥ (६५।०)

vṛddho yūnā tallakṣaṇaś cedeva viśeṣaḥ ||

66.0६६.०

स्त्री पुंवच्च ॥ (६६।०)

strī puṃvacca ||

67.0६७.०

पुमान् स्त्रिया ॥ (६७।०)

pumān striyā ||

68.0६८.०

भ्रातृपुत्रौ स्वसृदुहितृभ्याम् ॥ (६८।०)

bhrātṛputrau svasṛduhitṛbhyām ||

69.0६९.०

नपुंसकम् अनपुंसकेनैकवच् चास्यान्यतरस्याम् ॥ (६९।०)

napuṃsakam anapuṃsakenaikavac cāsyānyatarasyām ||

70.0७०.०

पिता मात्रा ॥ (७०।०)

pitā mātrā ||

71.0७१.०

श्वशुरः श्वश्र्वा ॥ (७१।०)

śvaśuraḥ śvaśrvā ||

72.0७२.०

त्यदादीनि सर्वैर् नित्यम् ॥ (७२।०)

tyadādīni sarvair nityam ||

73.0७३.०

ग्राम्यपशुसङ्घेष्व् अतरुणेषु स्त्री ॥ (७३।०)

grāmyapaśusaṅgheṣv ataruṇeṣu strī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 1, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit