अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 4, 4

16 of 32 · 144 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

प्राग् वहतेष् ठक् ॥ (१।०)

prāg vahateṣ ṭhak ||

2.0२.०

तेन दीव्यति खनति जयति जितम् ॥ (२।०)

tena dīvyati khanati jayati jitam ||

3.0३.०

संस्कृतम् ॥ (३।०)

saṃskṛtam ||

4.0४.०

कुलत्थकोपधाद् अण् ॥ (४।०)

kulatthakopadhād aṇ ||

5.0५.०

तरति ॥ (५।०)

tarati ||

6.0६.०

गोपुच्छाट् ठञ् ॥ (६।०)

gopucchāṭ ṭhañ ||

7.0७.०

नौद्व्यचष् ठन् ॥ (७।०)

naudvyacaṣ ṭhan ||

8.0८.०

चरति ॥ (८।०)

carati ||

9.0९.०

आकर्षात् ष्ठल् ॥ (९।०)

ākarṣāt ṣṭhal ||

10.0१०.०

पर्पादिभ्यः ष्ठन् ॥ (१०।०)

parpādibhyaḥ ṣṭhan ||

11.0११.०

श्वगणाट् ठञ्च ॥ (११।०)

śvagaṇāṭ ṭhañca ||

12.0१२.०

वेतनादिभ्यो जीवति ॥ (१२।०)

vetanādibhyo jīvati ||

13.0१३.०

वस्नक्रयविक्रयाट् ठन् ॥ (१३।०)

vasnakrayavikrayāṭ ṭhan ||

14.0१४.०

आयुधाच् छ च ॥ (१४।०)

āyudhāc cha ca ||

15.0१५.०

हरत्य् उत्सङ्गादिभ्यः ॥ (१५।०)

haraty utsaṅgādibhyaḥ ||

16.0१६.०

भस्त्रादिभ्यः ष्ठन् ॥ (१६।०)

bhastrādibhyaḥ ṣṭhan ||

17.0१७.०

विभाषा विवधवीवधात् ॥ (१७।०)

vibhāṣā vivadhavīvadhāt ||

18.0१८.०

अण् कुटिलिकायाः ॥ (१८।०)

aṇ kuṭilikāyāḥ ||

19.0१९.०

निर्वृत्ते ऽक्षद्यूतादिभ्यः ॥ (१९।०)

nirvṛtte 'kṣadyūtādibhyaḥ ||

20.0२०.०

क्त्रेर् मम् नित्यम् ॥ (२०।०)

ktrer mam nityam ||

21.0२१.०

अपमित्ययाचिताभ्यां कक्कनौ ॥ (२१।०)

apamityayācitābhyāṃ kakkanau ||

22.0२२.०

संसृष्टे ॥ (२२।०)

saṃsṛṣṭe ||

23.0२३.०

चूर्णादिनिः ॥ (२३।०)

cūrṇādiniḥ ||

24.0२४.०

लवणाल् लुक् ॥ (२४।०)

lavaṇāl luk ||

25.0२५.०

मुद्गाद् अण् ॥ (२५।०)

mudgād aṇ ||

26.0२६.०

व्यञ्जनैर् उपसिक्ते ॥ (२६।०)

vyañjanair upasikte ||

27.0२७.०

ओजःसहोऽम्भसा वर्तते ॥ (२७।०)

ojaḥsaho'mbhasā vartate ||

28.0२८.०

तत् प्रत्यनुपूर्वम् ईपलोमकूलम् ॥ (२८।०)

tat pratyanupūrvam īpalomakūlam ||

29.0२९.०

परिमुखं च ॥ (२९।०)

parimukhaṃ ca ||

30.0३०.०

प्रयच्छति गर्ह्यम् ॥ (३०।०)

prayacchati garhyam ||

31.0३१.०

कुसीददशैकादशात् ष्ठन्ष्ठचौ ॥ (३१।०)

kusīdadaśaikādaśāt ṣṭhanṣṭhacau ||

32.0३२.०

उञ्छति ॥ (३२।०)

uñchati ||

33.0३३.०

रक्षति ॥ (३३।०)

rakṣati ||

34.0३४.०

शब्ददर्दुरं करोति ॥ (३४।०)

śabdadarduraṃ karoti ||

35.0३५.०

पक्षिमत्स्यमृगान् हन्ति ॥ (३५।०)

pakṣimatsyamṛgān hanti ||

36.0३६.०

परिपन्थं च तिष्ठति ॥ (३६।०)

paripanthaṃ ca tiṣṭhati ||

37.0३७.०

माथोत्तरपदपदव्यनुपदं धावति ॥ (३७।०)

māthottarapadapadavyanupadaṃ dhāvati ||

38.0३८.०

आक्रन्दाट् ठञ् च ॥ (३८।०)

ākrandāṭ ṭhañ ca ||

39.0३९.०

पदोत्तरपदं गृह्णाति ॥ (३९।०)

padottarapadaṃ gṛhṇāti ||

40.0४०.०

प्रतिकण्ठार्थललामं च ॥ (४०।०)

pratikaṇṭhārthalalāmaṃ ca ||

41.0४१.०

धर्मं चरति ॥ (४१।०)

dharmaṃ carati ||

42.0४२.०

प्रतिपथम् एति ठंश् च ॥ (४२।०)

pratipatham eti ṭhaṃś ca ||

43.0४३.०

समवायान् समवैति ॥ (४३।०)

samavāyān samavaiti ||

44.0४४.०

परिषदो ण्यः ॥ (४४।०)

pariṣado ṇyaḥ ||

45.0४५.०

सेनाया वा ॥ (४५।०)

senāyā vā ||

46.0४६.०

सञ्ज्ञायां ललाटकुक्कुट्यौ पश्यति ॥ (४६।०)

sañjñāyāṃ lalāṭakukkuṭyau paśyati ||

47.0४७.०

तस्य धर्म्यम् ॥ (४७।०)

tasya dharmyam ||

48.0४८.०

अण् महिष्यादिभ्यः ॥ (४८।०)

aṇ mahiṣyādibhyaḥ ||

49.0४९.०

ऋतो ऽञ् ॥ (४९।०)

ṛto 'ñ ||

50.0५०.०

अवक्रयः ॥ (५०।०)

avakrayaḥ ||

51.0५१.०

तद् अस्य पण्यम् ॥ (५१।०)

tad asya paṇyam ||

52.0५२.०

लवणाट् ठञ् ॥ (५२।०)

lavaṇāṭ ṭhañ ||

53.0५३.०

किशरादिभ्यः ष्ठन् ॥ (५३।०)

kiśarādibhyaḥ ṣṭhan ||

54.0५४.०

शलालुनो ऽन्यतरस्याम् ॥ (५४।०)

śalāluno 'nyatarasyām ||

55.0५५.०

शिल्पम् ॥ (५५।०)

śilpam ||

56.0५६.०

मड्डुकझर्झराद् अण् अन्यतरस्याम् ॥ (५६।०)

maḍḍukajharjharād aṇ anyatarasyām ||

57.0५७.०

प्रहरणम् ॥ (५७।०)

praharaṇam ||

58.0५८.०

परश्वधाट् ठञ् च ॥ (५८।०)

paraśvadhāṭ ṭhañ ca ||

59.0५९.०

शक्तियष्ट्योर् ईकक् ॥ (५९।०)

śaktiyaṣṭyor īkak ||

60.0६०.०

अस्तिनास्तिदिष्टं मतिः ॥ (६०।०)

astināstidiṣṭaṃ matiḥ ||

61.0६१.०

शीलं ॥ (६१।०)

śīlaṃ ||

62.0६२.०

छत्रादिभ्यो णः ॥ (६२।०)

chatrādibhyo ṇaḥ ||

63.0६३.०

कर्माध्ययने वृत्तम् ॥ (६३।०)

karmādhyayane vṛttam ||

64.0६४.०

बह्वच्पूर्वपदाट् ठच् ॥ (६४।०)

bahvacpūrvapadāṭ ṭhac ||

65.0६५.०

हितं भक्षाः ॥ (६५।०)

hitaṃ bhakṣāḥ ||

66.0६६.०

तद् अस्मै दीयते नियुक्तम् ॥ (६६।०)

tad asmai dīyate niyuktam ||

67.0६७.०

श्राणामांसौदनाट् टिठन् ॥ (६७।०)

śrāṇāmāṃsaudanāṭ ṭiṭhan ||

68.0६८.०

भक्ताद् अण् अन्यतरस्याम् ॥ (६८।०)

bhaktād aṇ anyatarasyām ||

69.0६९.०

तत्र नियुक्तः ॥ (६९।०)

tatra niyuktaḥ ||

70.0७०.०

अगारान्ताट् ठन् ॥ (७०।०)

agārāntāṭ ṭhan ||

71.0७१.०

अध्यायिन्य् अदेशकालात् ॥ (७१।०)

adhyāyiny adeśakālāt ||

72.0७२.०

कठिनान्तप्रस्तारसंस्थानेषु व्यवहरति ॥ (७२।०)

kaṭhināntaprastārasaṃsthāneṣu vyavaharati ||

73.0७३.०

निकटे वसति ॥ (७३।०)

nikaṭe vasati ||

74.0७४.०

आवसथात् ष्ठल् ॥ (७४।०)

āvasathāt ṣṭhal ||

75.0७५.०

प्राग्घिताद् यत् ॥ (७५।०)

prāgghitād yat ||

76.0७६.०

तद्वहति रथयुगप्रासङ्गम् ॥ (७६।०)

tadvahati rathayugaprāsaṅgam ||

77.0७७.०

धुरो यड्ढकौ ॥ (७७।०)

dhuro yaḍḍhakau ||

78.0७८.०

खः सर्वधुरात् ॥ (७८।०)

khaḥ sarvadhurāt ||

79.0७९.०

एकधुराल् लुक् च ॥ (७९।०)

ekadhurāl luk ca ||

80.0८०.०

शकटाद् अण् ॥ (८०।०)

śakaṭād aṇ ||

81.0८१.०

हलसीराट् ठक् ॥ (८१।०)

halasīrāṭ ṭhak ||

82.0८२.०

सञ्ज्ञायां जन्याः ॥ (८२।०)

sañjñāyāṃ janyāḥ ||

83.0८३.०

विध्यत्यधनुषा ॥ (८३।०)

vidhyatyadhanuṣā ||

84.0८४.०

धनगणं लब्धा ॥ (८४।०)

dhanagaṇaṃ labdhā ||

85.0८५.०

अन्नाण् णः ॥ (८५।०)

annāṇ ṇaḥ ||

86.0८६.०

वशं गतः ॥ (८६।०)

vaśaṃ gataḥ ||

87.0८७.०

पदम् अस्मिन् दृश्यम् ॥ (८७।०)

padam asmin dṛśyam ||

88.0८८.०

मूलम् अस्य आबर्हि ॥ (८८।०)

mūlam asya ābarhi ||

89.0८९.०

सञ्ज्ञायां धेनुष्या ॥ (८९।०)

sañjñāyāṃ dhenuṣyā ||

90.0९०.०

गृहपतिना संयुक्ते ञ्यः ॥ (९०।०)

gṛhapatinā saṃyukte ñyaḥ ||

91.0९१.०

नौवयोधर्मविषमूलमूलसीतातुलाभ्यस् तार्यतुल्यप्राप्यवध्यानाम्यसमसमितसंमितेषु ॥ (९१।०)

nauvayodharmaviṣamūlamūlasītātulābhyas tāryatulyaprāpyavadhyānāmyasamasamitasaṃmiteṣu ||

92.0९२.०

धर्मपथ्यर्थन्यायाद् अनपेते ॥ (९२।०)

dharmapathyarthanyāyād anapete ||

93.0९३.०

छन्दसो निर्मिते ॥ (९३।०)

chandaso nirmite ||

94.0९४.०

उरसो ऽण् च ॥ (९४।०)

uraso 'ṇ ca ||

95.0९५.०

हृदयस्य प्रियः ॥ (९५।०)

hṛdayasya priyaḥ ||

96.0९६.०

बन्धने चर्षौ ॥ (९६।०)

bandhane carṣau ||

97.0९७.०

मतजनहलात् करणजल्पकर्षेषु ॥ (९७।०)

matajanahalāt karaṇajalpakarṣeṣu ||

98.0९८.०

तत्र साधुः ॥ (९८।०)

tatra sādhuḥ ||

99.0९९.०

प्रतिजनादिभ्यः खञ् ॥ (९९।०)

pratijanādibhyaḥ khañ ||

100.0१००.०

भक्ताण् णः ॥ (१००।०)

bhaktāṇ ṇaḥ ||

101.0१०१.०

परिषदो ण्यः ॥ (१०१।०)

pariṣado ṇyaḥ ||

102.0१०२.०

कथादिभ्यष् ठक् ॥ (१०२।०)

kathādibhyaṣ ṭhak ||

103.0१०३.०

गुडादिभ्यष् ठञ् ॥ (१०३।०)

guḍādibhyaṣ ṭhañ ||

104.0१०४.०

पथ्यतिथिवसतिस्वपतेर् ढञ् ॥ (१०४।०)

pathyatithivasatisvapater ḍhañ ||

105.0१०५.०

सभायाः यः ॥ (१०५।०)

sabhāyāḥ yaḥ ||

106.0१०६.०

ढश् छन्दसि ॥ (१०६।०)

ḍhaś chandasi ||

107.0१०७.०

समानतीर्थे वासी ॥ (१०७।०)

samānatīrthe vāsī ||

108.0१०८.०

समानोदरे शयित ओ चोदात्तः ॥ (१०८।०)

samānodare śayita o codāttaḥ ||

109.0१०९.०

सोदराद् यः ॥ (१०९।०)

sodarād yaḥ ||

110.0११०.०

भवे छन्दसि ॥ (११०।०)

bhave chandasi ||

111.0१११.०

पाथोनदीभ्यां ड्यण् ॥ (१११।०)

pāthonadībhyāṃ ḍyaṇ ||

112.0११२.०

वेशन्तहिमवद्भ्याम् अण् ॥ (११२।०)

veśantahimavadbhyām aṇ ||

113.0११३.०

स्रोतसो विभाषा ड्यड्ड्यौ ॥ (११३।०)

srotaso vibhāṣā ḍyaḍḍyau ||

114.0११४.०

सगर्भसयूथसनुताद् यन् ॥ (११४।०)

sagarbhasayūthasanutād yan ||

115.0११५.०

तुग्राद् घन् ॥ (११५।०)

tugrād ghan ||

116.0११६.०

अग्राद् यत् ॥ (११६।०)

agrād yat ||

117.0११७.०

घच्छौ च ॥ (११७।०)

ghacchau ca ||

118.0११८.०

समुद्राभ्राद् घः ॥ (११८।०)

samudrābhrād ghaḥ ||

119.0११९.०

बर्हिषि दत्तम् ॥ (११९।०)

barhiṣi dattam ||

120.0१२०.०

दूतस्य भागकर्मणी ॥ (१२०।०)

dūtasya bhāgakarmaṇī ||

121.0१२१.०

रक्षोयातूनां हननी ॥ (१२१।०)

rakṣoyātūnāṃ hananī ||

122.0१२२.०

रेवतीजगतीहविष्याभ्यः प्रशस्ये ॥ (१२२।०)

revatījagatīhaviṣyābhyaḥ praśasye ||

123.0१२३.०

असुरस्य स्वम् ॥ (१२३।०)

asurasya svam ||

124.0१२४.०

मायायाम् अण् ॥ (१२४।०)

māyāyām aṇ ||

125.0१२५.०

तद्वान् आसाम् उपधानो मन्त्र इति इष्टकासु लुक् च मतोः ॥ (१२५।०)

tadvān āsām upadhāno mantra iti iṣṭakāsu luk ca matoḥ ||

126.0१२६.०

अश्विमानण् ॥ (१२६।०)

aśvimānaṇ ||

127.0१२७.०

वयस्यासु मूर्ध्नो मतुप् ॥ (१२७।०)

vayasyāsu mūrdhno matup ||

128.0१२८.०

मत्वर्थे मासतन्वोः ॥ (१२८।०)

matvarthe māsatanvoḥ ||

129.0१२९.०

मधोर् ञ च ॥ (१२९।०)

madhor ña ca ||

130.0१३०.०

ओजसो ऽहनि यत्खौ ॥ (१३०।०)

ojaso 'hani yatkhau ||

131.0१३१.०

वेशोयशादेर् भगाद् यल् ॥ (१३१।०)

veśoyaśāder bhagād yal ||

132.0१३२.०

ख च ॥ (१३२।०)

kha ca ||

133.0१३३.०

पूर्वैः कृतम् इनियौ च ॥ (१३३।०)

pūrvaiḥ kṛtam iniyau ca ||

134.0१३४.०

अद्भिः संस्कृतम् ॥ (१३४।०)

adbhiḥ saṃskṛtam ||

135.0१३५.०

सहस्रेण संमितौ घः ॥ (१३५।०)

sahasreṇa saṃmitau ghaḥ ||

136.0१३६.०

मतौ च ॥ (१३६।०)

matau ca ||

137.0१३७.०

सोमम् अर्हति यः ॥ (१३७।०)

somam arhati yaḥ ||

138.0१३८.०

मये च ॥ (१३८।०)

maye ca ||

139.0१३९.०

मधोः ॥ (१३९।०)

madhoḥ ||

140.0१४०.०

वसोः समूहे च ॥ (१४०।०)

vasoḥ samūhe ca ||

141.0१४१.०

नक्षत्राद् घः ॥ (१४१।०)

nakṣatrād ghaḥ ||

142.0१४२.०

सर्वदेवात् तातिल् ॥ (१४२।०)

sarvadevāt tātil ||

143.0१४३.०

शिवशमरिष्टस्य करे ॥ (१४३।०)

śivaśamariṣṭasya kare ||

144.0१४४.०

भावे च ॥ (१४४।०)

bhāve ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 4, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit