अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 8, 3

31 of 32 · 119 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

मतुवसो रु सम्बुद्धौ छन्दसि ॥ (१।०)

matuvaso ru sambuddhau chandasi ||

2.0२.०

अत्रानुनासिकः पूर्वस्य तु वा ॥ (२।०)

atrānunāsikaḥ pūrvasya tu vā ||

3.0३.०

आतो ऽटि नित्यम् ॥ (३।०)

āto 'ṭi nityam ||

4.0४.०

अनुनासिकात् परो ऽनुस्वारः ॥ (४।०)

anunāsikāt paro 'nusvāraḥ ||

5.0५.०

समः सुटि ॥ (५।०)

samaḥ suṭi ||

6.0६.०

पुमः खय्य् अम्परे ॥ (६।०)

pumaḥ khayy ampare ||

7.0७.०

नश् छव्य् अप्रशान् ॥ (७।०)

naś chavy apraśān ||

8.0८.०

उभयथर्क्षु ॥ (८।०)

ubhayatharkṣu ||

9.0९.०

दीर्घाद् अटि समानपादे ॥ (९।०)

dīrghād aṭi samānapāde ||

10.0१०.०

नॄन् पे ॥ (१०।०)

nṝn pe ||

11.0११.०

स्वतवान् पायौ ॥ (११।०)

svatavān pāyau ||

12.0१२.०

कान् आम्रेडिते ॥ (१२।०)

kān āmreḍite ||

13.0१३.०

ढो ढे लोपः ॥ (१३।०)

ḍho ḍhe lopaḥ ||

14.0१४.०

रो रि ॥ (१४।०)

ro ri ||

15.0१५.०

खरवसानयोर् विसर्जनीयः ॥ (१५।०)

kharavasānayor visarjanīyaḥ ||

16.0१६.०

रोः सुपि ॥ (१६।०)

roḥ supi ||

17.0१७.०

भोभगोअघोअपूर्वस्य यो ऽशि ॥ (१७।०)

bhobhagoaghoapūrvasya yo 'śi ||

18.0१८.०

व्योर् लघुप्रयत्नतरः शाकटायनस्य ॥ (१८।०)

vyor laghuprayatnataraḥ śākaṭāyanasya ||

19.0१९.०

लोपः शाकल्यस्य ॥ (१९।०)

lopaḥ śākalyasya ||

20.0२०.०

ओतो गार्ग्यस्य ॥ (२०।०)

oto gārgyasya ||

21.0२१.०

उञि च पदे ॥ (२१।०)

uñi ca pade ||

22.0२२.०

हलि सर्वेषां ॥ (२२।०)

hali sarveṣāṃ ||

23.0२३.०

मो ऽनुस्वारः ॥ (२३।०)

mo 'nusvāraḥ ||

24.0२४.०

नश् च अपदान्तस्य झलि ॥ (२४।०)

naś ca apadāntasya jhali ||

25.0२५.०

मो राजि समः क्वौ ॥ (२५।०)

mo rāji samaḥ kvau ||

26.0२६.०

हे मपरे वा ॥ (२६।०)

he mapare vā ||

27.0२७.०

नपरे नः ॥ (२७।०)

napare naḥ ||

28.0२८.०

ङ्णोः कुक्टुक् शरि ॥ (२८।०)

ṅṇoḥ kukṭuk śari ||

29.0२९.०

डः सि धुट् ॥ (२९।०)

ḍaḥ si dhuṭ ||

30.0३०.०

नश् च ॥ (३०।०)

naś ca ||

31.0३१.०

शि तुक् ॥ (३१।०)

śi tuk ||

32.0३२.०

ङमो ह्रस्वाद् अचि ङमुण् नित्यम् ॥ (३२।०)

ṅamo hrasvād aci ṅamuṇ nityam ||

33.0३३.०

मय उञो वो वा ॥ (३३।०)

maya uño vo vā ||

34.0३४.०

विसर्जनीयस्य सः ॥ (३४।०)

visarjanīyasya saḥ ||

35.0३५.०

शर्परे विसर्जनीयः ॥ (३५।०)

śarpare visarjanīyaḥ ||

36.0३६.०

वा शरि ॥ (३६।०)

vā śari ||

37.0३७.०

कुप्वोः ःकःपौ च ॥ (३७।०)

kupvoḥ ḥkaḥpau ca ||

38.0३८.०

सो ऽपदादौ ॥ (३८।०)

so 'padādau ||

39.0३९.०

इणः षः ॥ (३९।०)

iṇaḥ ṣaḥ ||

40.0४०.०

नमस्पुरसोर् गत्योः ॥ (४०।०)

namaspurasor gatyoḥ ||

41.0४१.०

इदुदुपधस्य च अप्रत्ययस्य ॥ (४१।०)

idudupadhasya ca apratyayasya ||

42.0४२.०

तिरसो ऽन्यतरस्याम् ॥ (४२।०)

tiraso 'nyatarasyām ||

43.0४३.०

द्विस्त्रिश्चतुर् इति कृत्वो ऽर्थे ॥ (४३।०)

dvistriścatur iti kṛtvo 'rthe ||

44.0४४.०

इसुसोः सामर्थ्ये ॥ (४४।०)

isusoḥ sāmarthye ||

45.0४५.०

नित्यं समासे ऽनुत्तरपदस्थस्य ॥ (४५।०)

nityaṃ samāse 'nuttarapadasthasya ||

46.0४६.०

अतः कृकमिकंसकुम्भपात्रकुशाकर्णीष्व् अनव्ययस्य ॥ (४६।०)

ataḥ kṛkamikaṃsakumbhapātrakuśākarṇīṣv anavyayasya ||

47.0४७.०

अधःशिरसी पदे ॥ (४७।०)

adhaḥśirasī pade ||

48.0४८.०

कस्कादिषु च ॥ (४८।०)

kaskādiṣu ca ||

49.0४९.०

छन्दसि वाप्राम्रेडितयोः ॥ (४९।०)

chandasi vāprāmreḍitayoḥ ||

50.0५०.०

कःकरत्करतिकृधिकृतेष्व् अनदितेः ॥ (५०।०)

kaḥkaratkaratikṛdhikṛteṣv anaditeḥ ||

51.0५१.०

पञ्चम्याः परावध्यर्थे ॥ (५१।०)

pañcamyāḥ parāvadhyarthe ||

52.0५२.०

पातौ च बहुलम् ॥ (५२।०)

pātau ca bahulam ||

53.0५३.०

षष्ठ्याः पतिपुत्रपृष्ठपारपदपयस्पोषेषु ॥ (५३।०)

ṣaṣṭhyāḥ patiputrapṛṣṭhapārapadapayaspoṣeṣu ||

54.0५४.०

इडाया वा ॥ (५४।०)

iḍāyā vā ||

55.0५५.०

अपदान्तस्य मूर्धन्यः ॥ (५५।०)

apadāntasya mūrdhanyaḥ ||

56.0५६.०

सहेः साडः सः ॥ (५६।०)

saheḥ sāḍaḥ saḥ ||

57.0५७.०

इण्कोः ॥ (५७।०)

iṇkoḥ ||

58.0५८.०

नुम्विसर्जनीयशर्व्यवाये ऽपि ॥ (५८।०)

numvisarjanīyaśarvyavāye 'pi ||

59.0५९.०

आदेशप्रत्यययोः ॥ (५९।०)

ādeśapratyayayoḥ ||

60.0६०.०

शासिवसिघसीनां च ॥ (६०।०)

śāsivasighasīnāṃ ca ||

61.0६१.०

स्तौतिण्योर् एव षण्य् अभ्यासात् ॥ (६१।०)

stautiṇyor eva ṣaṇy abhyāsāt ||

62.0६२.०

सः स्विदिस्वदिसहीनां च ॥ (६२।०)

saḥ svidisvadisahīnāṃ ca ||

63.0६३.०

प्राक् सिताद् अड्व्यवाये ऽपि ॥ (६३।०)

prāk sitād aḍvyavāye 'pi ||

64.0६४.०

स्थादिष्व् अभ्यासेन च अभ्यासस्य ॥ (६४।०)

sthādiṣv abhyāsena ca abhyāsasya ||

65.0६५.०

उपसर्गात् सुनोतिसुवतिस्यतिस्तौतिस्तोभतिस्थासेनयसेधसिचसञ्जस्वञ्जाम् ॥ (६५।०)

upasargāt sunotisuvatisyatistautistobhatisthāsenayasedhasicasañjasvañjām ||

66.0६६.०

सदिर् अप्रतेः ॥ (६६।०)

sadir aprateḥ ||

67.0६७.०

स्तन्भेः ॥ (६७।०)

stanbheḥ ||

68.0६८.०

अवाच् च आलम्बनाविदूर्ययोः ॥ (६८।०)

avāc ca ālambanāvidūryayoḥ ||

69.0६९.०

वेश् च स्वनो भोजने ॥ (६९।०)

veś ca svano bhojane ||

70.0७०.०

परिनिविभ्यः सेवसितसयसिवुसहसुट्स्तुस्वञ्जाम् ॥ (७०।०)

parinivibhyaḥ sevasitasayasivusahasuṭstusvañjām ||

71.0७१.०

सिवादीनां वा अड्व्यवाये ऽपि ॥ (७१।०)

sivādīnāṃ vā aḍvyavāye 'pi ||

72.0७२.०

अनुविपर्यभिनिभ्यः स्यन्दतेर् अप्राणिषु ॥ (७२।०)

anuviparyabhinibhyaḥ syandater aprāṇiṣu ||

73.0७३.०

वेः स्कन्देर् अनिष्ठायाम् ॥ (७३।०)

veḥ skander aniṣṭhāyām ||

74.0७४.०

परेश् च ॥ (७४।०)

pareś ca ||

75.0७५.०

परिस्कन्दः प्राच्यभरतेषु ॥ (७५।०)

pariskandaḥ prācyabharateṣu ||

76.0७६.०

स्फुरतिस्फुलत्योर् निर्निविभ्यः ॥ (७६।०)

sphuratisphulatyor nirnivibhyaḥ ||

77.0७७.०

वेः स्कभ्नातेर् नित्यम् ॥ (७७।०)

veḥ skabhnāter nityam ||

78.0७८.०

इणः षीध्वंलुङ्लिटां धो ऽङ्गात् ॥ (७८।०)

iṇaḥ ṣīdhvaṃluṅliṭāṃ dho 'ṅgāt ||

79.0७९.०

विभाषेटः ॥ (७९।०)

vibhāṣeṭaḥ ||

80.0८०.०

समासे ऽङ्गुलेः सङ्गः ॥ (८०।०)

samāse 'ṅguleḥ saṅgaḥ ||

81.0८१.०

भीरोः स्थानम् ॥ (८१।०)

bhīroḥ sthānam ||

82.0८२.०

अग्नेः स्तुत्स्तोमसोमाः ॥ (८२।०)

agneḥ stutstomasomāḥ ||

83.0८३.०

ज्योतिरायुषः स्तोमः ॥ (८३।०)

jyotirāyuṣaḥ stomaḥ ||

84.0८४.०

मातृपितृभ्यां स्वसा ॥ (८४।०)

mātṛpitṛbhyāṃ svasā ||

85.0८५.०

मातुःपितुर्भ्याम् अन्यतरस्याम् ॥ (८५।०)

mātuḥpiturbhyām anyatarasyām ||

86.0८६.०

अभिनिसः स्तनः शब्दसञ्ज्ञायाम् ॥ (८६।०)

abhinisaḥ stanaḥ śabdasañjñāyām ||

87.0८७.०

उपसर्गप्रादुर्भ्याम् अस्तिर् यच्परः ॥ (८७।०)

upasargaprādurbhyām astir yacparaḥ ||

88.0८८.०

सुविनिर्दुर्भ्यः सुपिसूतिसमाः ॥ (८८।०)

suvinirdurbhyaḥ supisūtisamāḥ ||

89.0८९.०

निनदीभ्यां स्नातेः कौशले ॥ (८९।०)

ninadībhyāṃ snāteḥ kauśale ||

90.0९०.०

सूत्रं प्रतिष्णातम् ॥ (९०।०)

sūtraṃ pratiṣṇātam ||

91.0९१.०

कपिष्ठलो गोत्रे ॥ (९१।०)

kapiṣṭhalo gotre ||

92.0९२.०

प्रष्ठो ऽग्रगामिनि ॥ (९२।०)

praṣṭho 'gragāmini ||

93.0९३.०

वृक्षासनयोर् विष्टरः ॥ (९३।०)

vṛkṣāsanayor viṣṭaraḥ ||

94.0९४.०

छन्दोनाम्नि च ॥ (९४।०)

chandonāmni ca ||

95.0९५.०

गवियुधिभ्यां स्थिरः ॥ (९५।०)

gaviyudhibhyāṃ sthiraḥ ||

96.0९६.०

विकुशमिपरिभ्यः स्थलम् ॥ (९६।०)

vikuśamiparibhyaḥ sthalam ||

97.0९७.०

अम्बाम्बगोभूमिसव्यापद्वित्रिकुशेकुशङ्क्वङ्गुमञ्जिपुञ्जिपरमेबर्हिर्दिव्यग्निभ्यः स्थः ॥ (९७।०)

ambāmbagobhūmisavyāpadvitrikuśekuśaṅkvaṅgumañjipuñjiparamebarhirdivyagnibhyaḥ sthaḥ ||

98.0९८.०

सुषामादिषु च ॥ (९८।०)

suṣāmādiṣu ca ||

99.0९९.०

एति संज्ञायाम् अगात् ॥ (९९।०)

eti saṃjñāyām agāt ||

100.0१००.०

नक्षत्राद् वा ॥ (१००।०)

nakṣatrād vā ||

101.0१०१.०

ह्रस्वात् तादौ तद्धिते ॥ (१०१।०)

hrasvāt tādau taddhite ||

102.0१०२.०

निसस् तपताव् अनासेवने ॥ (१०२।०)

nisas tapatāv anāsevane ||

103.0१०३.०

युष्मत्तत्ततक्षुःष्व् अन्तःपादम् ॥ (१०३।०)

yuṣmattattatakṣuḥṣv antaḥpādam ||

104.0१०४.०

यजुष्य् एकेषाम् ॥ (१०४।०)

yajuṣy ekeṣām ||

105.0१०५.०

स्तुतस्तोमयोश् छन्दसि ॥ (१०५।०)

stutastomayoś chandasi ||

106.0१०६.०

पूर्वपदात् ॥ (१०६।०)

pūrvapadāt ||

107.0१०७.०

सुञः ॥ (१०७।०)

suñaḥ ||

108.0१०८.०

सनोतेर् अनः ॥ (१०८।०)

sanoter anaḥ ||

109.0१०९.०

सहेः पृतनर्ताभ्यां च ॥ (१०९।०)

saheḥ pṛtanartābhyāṃ ca ||

110.0११०.०

न रपरसृपिसृजिस्पृशिस्पृहिसवनादीनाम् ॥ (११०।०)

na raparasṛpisṛjispṛśispṛhisavanādīnām ||

111.0१११.०

सात्पदाद्योः ॥ (१११।०)

sātpadādyoḥ ||

112.0११२.०

सिचो यङि ॥ (११२।०)

sico yaṅi ||

113.0११३.०

सेधतेर् गतौ ॥ (११३।०)

sedhater gatau ||

114.0११४.०

प्रतिस्तब्धनिस्तब्धौ च ॥ (११४।०)

pratistabdhanistabdhau ca ||

115.0११५.०

सोढः ॥ (११५।०)

soḍhaḥ ||

116.0११६.०

स्तम्भुसिवुसहां चङि ॥ (११६।०)

stambhusivusahāṃ caṅi ||

117.0११७.०

सुनोतेः स्यसनोः ॥ (११७।०)

sunoteḥ syasanoḥ ||

118.0११८.०

सदिष्वञ्जोः परस्य लिटि ॥ (११८।०)

sadiṣvañjoḥ parasya liṭi ||

119.0११९.०

निव्यभिभ्यो ऽड्व्यवाये वा छन्दसि ॥ (११९।०)

nivyabhibhyo 'ḍvyavāye vā chandasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 8, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit