अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 2, 4

8 of 32 · 85 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

द्विगुर् एकवचनम् ॥ (१।०)

dvigur ekavacanam ||

2.0२.०

द्वन्द्वश् च प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम् ॥ (२।०)

dvandvaś ca prāṇitūryasenāṅgānām ||

3.0३.०

अनुवादे चरणानाम् ॥ (३।०)

anuvāde caraṇānām ||

4.0४.०

अध्वर्युक्रतुर् अनपुंसकम् ॥ (४।०)

adhvaryukratur anapuṃsakam ||

5.0५.०

अध्ययनतो ऽविप्रकृष्टाख्यानाम् ॥ (५।०)

adhyayanato 'viprakṛṣṭākhyānām ||

6.0६.०

जातिर् अप्राणिनाम् ॥ (६।०)

jātir aprāṇinām ||

7.0७.०

विशिष्टलिङ्गो नदी देशो ऽग्रामाः ॥ (७।०)

viśiṣṭaliṅgo nadī deśo 'grāmāḥ ||

8.0८.०

क्षुद्रजन्तवः ॥ (८।०)

kṣudrajantavaḥ ||

9.0९.०

येषां च विरोधः शाश्वतिकः ॥ (९।०)

yeṣāṃ ca virodhaḥ śāśvatikaḥ ||

10.0१०.०

शूद्राणाम् अनिरवसितानाम् ॥ (१०।०)

śūdrāṇām aniravasitānām ||

11.0११.०

गवाश्वप्रभृतीनि च ॥ (११।०)

gavāśvaprabhṛtīni ca ||

12.0१२.०

विभाषा वृक्षमृगतृणधान्यव्यञ्जनपशुशकुन्यश्ववडवपूर्वापराधरोत्तराणाम् ॥ (१२।०)

vibhāṣā vṛkṣamṛgatṛṇadhānyavyañjanapaśuśakunyaśvavaḍavapūrvāparādharottarāṇām ||

13.0१३.०

विप्रतिषिद्धं च अनधिकरणवाचि ॥ (१३।०)

vipratiṣiddhaṃ ca anadhikaraṇavāci ||

14.0१४.०

न दधिपयादीनि ॥ (१४।०)

na dadhipayādīni ||

15.0१५.०

अधिकरणैतावत्त्वे च ॥ (१५।०)

adhikaraṇaitāvattve ca ||

16.0१६.०

विभाषा समीपे ॥ (१६।०)

vibhāṣā samīpe ||

17.0१७.०

स नपुंसकम् ॥ (१७।०)

sa napuṃsakam ||

18.0१८.०

अव्ययीभावश् च ॥ (१८।०)

avyayībhāvaś ca ||

19.0१९.०

तत्पुरुषो ऽनञ्कर्मधारयः ॥ (१९।०)

tatpuruṣo 'nañkarmadhārayaḥ ||

20.0२०.०

सञ्ज्ञायां कन्थोशीनरेषु ॥ (२०।०)

sañjñāyāṃ kanthośīnareṣu ||

21.0२१.०

उपज्ञोपक्रमम् तदाद्याचिख्यासायाम् ॥ (२१।०)

upajñopakramam tadādyācikhyāsāyām ||

22.0२२.०

छाया बाहुल्ये ॥ (२२।०)

chāyā bāhulye ||

23.0२३.०

सभा राजामनुष्यपूर्वा ॥ (२३।०)

sabhā rājāmanuṣyapūrvā ||

24.0२४.०

अशाला च ॥ (२४।०)

aśālā ca ||

25.0२५.०

विभाषा सेनासुराछायाशालानिशानाम् ॥ (२५।०)

vibhāṣā senāsurāchāyāśālāniśānām ||

26.0२६.०

परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः ॥ (२६।०)

paravalliṅgaṃ dvandvatatpuruṣayoḥ ||

27.0२७.०

पूर्ववद् अश्ववडवौ ॥ (२७।०)

pūrvavad aśvavaḍavau ||

28.0२८.०

हेमन्तशिशिराव् अहोरात्रे च छन्दसि ॥ (२८।०)

hemantaśiśirāv ahorātre ca chandasi ||

29.0२९.०

रात्राह्नाहाः पुंसि ॥ (२९।०)

rātrāhnāhāḥ puṃsi ||

30.0३०.०

अपथं नपुंसकम् ॥ (३०।०)

apathaṃ napuṃsakam ||

31.0३१.०

अर्धर्चाः पुंसि च ॥ (३१।०)

ardharcāḥ puṃsi ca ||

32.0३२.०

इदमो ऽन्वादेशे ऽश् अनुदात्तस् तृतीयादौ ॥ (३२।०)

idamo 'nvādeśe 'ś anudāttas tṛtīyādau ||

33.0३३.०

एतदस् त्रतसोस् त्रतसौ च अनुदात्तौ ॥ (३३।०)

etadas tratasos tratasau ca anudāttau ||

34.0३४.०

द्वितीयाटाओस्स्व् एनः ॥ (३४।०)

dvitīyāṭāossv enaḥ ||

35.0३५.०

आर्धधातुके ॥ (३५।०)

ārdhadhātuke ||

36.0३६.०

अदो जग्धिर् ल्यप् ति किति ॥ (३६।०)

ado jagdhir lyap ti kiti ||

37.0३७.०

लुङ्सनोर् घस्ᄆ ॥ (३७।०)

luṅsanor ghasᄆ ||

38.0३८.०

घञपोश् च ॥ (३८।०)

ghañapoś ca ||

39.0३९.०

बहुलं छन्दसि ॥ (३९।०)

bahulaṃ chandasi ||

40.0४०.०

लिट्य् अन्यतरस्याम् ॥ (४०।०)

liṭy anyatarasyām ||

41.0४१.०

वेञो वयिः ॥ (४१।०)

veño vayiḥ ||

42.0४२.०

हनो वध लिङि ॥ (४२।०)

hano vadha liṅi ||

43.0४३.०

लुङि च ॥ (४३।०)

luṅi ca ||

44.0४४.०

आत्मनेपदेष्व् अन्यतरस्याम् ॥ (४४।०)

ātmanepadeṣv anyatarasyām ||

45.0४५.०

इणो गा लुङि ॥ (४५।०)

iṇo gā luṅi ||

46.0४६.०

णौ गमिर् अबोधने ॥ (४६।०)

ṇau gamir abodhane ||

47.0४७.०

सनि च ॥ (४७।०)

sani ca ||

48.0४८.०

इङश् च ॥ (४८।०)

iṅaś ca ||

49.0४९.०

गाङ् लिटि ॥ (४९।०)

gāṅ liṭi ||

50.0५०.०

विभाषा लुङ्लृङोः ॥ (५०।०)

vibhāṣā luṅlṛṅoḥ ||

51.0५१.०

णौ च संश्चङोः ॥ (५१।०)

ṇau ca saṃścaṅoḥ ||

52.0५२.०

अस्तेर् भूः ॥ (५२।०)

aster bhūḥ ||

53.0५३.०

ब्रुवो वचिः ॥ (५३।०)

bruvo vaciḥ ||

54.0५४.०

चक्षिङः ख्याञ् ॥ (५४।०)

cakṣiṅaḥ khyāñ ||

55.0५५.०

वा लिटि ॥ (५५।०)

vā liṭi ||

56.0५६.०

अजेर् व्य् अघञपोः ॥ (५६।०)

ajer vy aghañapoḥ ||

57.0५७.०

वा यौ ॥ (५७।०)

vā yau ||

58.0५८.०

ण्यक्षत्रियार्षञितो यूनि लुग् अणिञोः ॥ (५८।०)

ṇyakṣatriyārṣañito yūni lug aṇiñoḥ ||

59.0५९.०

पैलादिभ्यश् च ॥ (५९।०)

pailādibhyaś ca ||

60.0६०.०

इञः प्राचाम् ॥ (६०।०)

iñaḥ prācām ||

61.0६१.०

न तौल्वलिभ्यः ॥ (६१।०)

na taulvalibhyaḥ ||

62.0६२.०

तद्राजस्य बहुषु तेनैव अस्त्रियाम् ॥ (६२।०)

tadrājasya bahuṣu tenaiva astriyām ||

63.0६३.०

यस्कादिभ्यो गोत्रे ॥ (६३।०)

yaskādibhyo gotre ||

64.0६४.०

यञञोश् च ॥ (६४।०)

yañañoś ca ||

65.0६५.०

अत्रिभृगुकुत्सवसिष्ठगोतमाङ्गिरोभ्यश् च ॥ (६५।०)

atribhṛgukutsavasiṣṭhagotamāṅgirobhyaś ca ||

66.0६६.०

बह्वच इञः प्राच्यभरतेषु ॥ (६६।०)

bahvaca iñaḥ prācyabharateṣu ||

67.0६७.०

न गोपवनादिभ्यः ॥ (६७।०)

na gopavanādibhyaḥ ||

68.0६८.०

तिककितवादिभ्यो द्वन्द्वे ॥ (६८।०)

tikakitavādibhyo dvandve ||

69.0६९.०

उपकादिभ्यो ऽन्यतरस्याम् अद्वन्द्वे ॥ (६९।०)

upakādibhyo 'nyatarasyām advandve ||

70.0७०.०

आगस्त्यकौण्डिन्ययोर् अगस्तिकुण्डिनच् ॥ (७०।०)

āgastyakauṇḍinyayor agastikuṇḍinac ||

71.0७१.०

सुपो धातुप्रातिपदिकयोः ॥ (७१।०)

supo dhātuprātipadikayoḥ ||

72.0७२.०

अदिप्रभृतिभ्यः शपः ॥ (७२।०)

adiprabhṛtibhyaḥ śapaḥ ||

73.0७३.०

बहुलं छन्दसि ॥ (७३।०)

bahulaṃ chandasi ||

74.0७४.०

यङो ऽचि च ॥ (७४।०)

yaṅo 'ci ca ||

75.0७५.०

जुहोत्यादिभ्यः श्लुः ॥ (७५।०)

juhotyādibhyaḥ śluḥ ||

76.0७६.०

बहुलं छन्दसि ॥ (७६।०)

bahulaṃ chandasi ||

77.0७७.०

गातिस्थाघुपाभूभ्यः सिचः परस्मैपदेषु ॥ (७७।०)

gātisthāghupābhūbhyaḥ sicaḥ parasmaipadeṣu ||

78.0७८.०

विभाषा घ्राधेट्शाछासः ॥ (७८।०)

vibhāṣā ghrādheṭśāchāsaḥ ||

79.0७९.०

तनादिभ्यस् तथासोः ॥ (७९।०)

tanādibhyas tathāsoḥ ||

80.0८०.०

मन्त्रे घसह्वरनशवृदहाद्वृच्कृगमिजनिभ्यो लेः ॥ (८०।०)

mantre ghasahvaranaśavṛdahādvṛckṛgamijanibhyo leḥ ||

81.0८१.०

आमः ॥ (८१।०)

āmaḥ ||

82.0८२.०

अव्ययाद् आप्सुपः ॥ (८२।०)

avyayād āpsupaḥ ||

83.0८३.०

न अव्ययीभावाद् अतो ऽम् त्व् अपञ्चम्याः ॥ (८३।०)

na avyayībhāvād ato 'm tv apañcamyāḥ ||

84.0८४.०

तृतीयासप्तम्योर् बहुलम् ॥ (८४।०)

tṛtīyāsaptamyor bahulam ||

85.0८५.०

लुटः प्रथमस्य डारौरसः ॥ (८५।०)

luṭaḥ prathamasya ḍāraurasaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 2, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit