अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 5, 3

19 of 32 · 119 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

प्राग्दिशो विभक्तिः ॥ (१।०)

prāgdiśo vibhaktiḥ ||

2.0२.०

किंसर्वनामबहुभ्यो ऽद्व्यादिभ्यः ॥ (२।०)

kiṃsarvanāmabahubhyo 'dvyādibhyaḥ ||

3.0३.०

इदम इश् ॥ (३।०)

idama iś ||

4.0४.०

एतेतौ रथोः ॥ (४।०)

etetau rathoḥ ||

5.0५.०

एतदो ऽन् ॥ (५।०)

etado 'n ||

6.0६.०

सर्वस्य सो ऽन्यतरस्यां दि ॥ (६।०)

sarvasya so 'nyatarasyāṃ di ||

7.0७.०

पञ्चम्यास् तसिल् ॥ (७।०)

pañcamyās tasil ||

8.0८.०

तसेश् च ॥ (८।०)

taseś ca ||

9.0९.०

पर्यभिभ्यां च ॥ (९।०)

paryabhibhyāṃ ca ||

10.0१०.०

सप्तम्यास् त्रल् ॥ (१०।०)

saptamyās tral ||

11.0११.०

इदमो हः ॥ (११।०)

idamo haḥ ||

12.0१२.०

किमो ऽत् ॥ (१२।०)

kimo 't ||

13.0१३.०

वा ह च छन्दसि ॥ (१३।०)

vā ha ca chandasi ||

14.0१४.०

इतराभ्यो ऽपि दृश्यन्ते ॥ (१४।०)

itarābhyo 'pi dṛśyante ||

15.0१५.०

सर्वैकान्यकिंयत्तदः काले दा ॥ (१५।०)

sarvaikānyakiṃyattadaḥ kāle dā ||

16.0१६.०

इदमो र्हिल् ॥ (१६।०)

idamo rhil ||

17.0१७.०

अधुना ॥ (१७।०)

adhunā ||

18.0१८.०

दानीं च ॥ (१८।०)

dānīṃ ca ||

19.0१९.०

तदो दा च ॥ (१९।०)

tado dā ca ||

20.0२०.०

तयोर् दार्हिलौ च छन्दसि ॥ (२०।०)

tayor dārhilau ca chandasi ||

21.0२१.०

अनद्यतने र्हिल् अन्यतरस्याम् ॥ (२१।०)

anadyatane rhil anyatarasyām ||

22.0२२.०

सद्यः परुत् परार्यैषमः परेद्यव्यद्यपूर्वेद्युरन्येद्युरन्यतरेद्युरितरेद्युरपरेद्युरधरेद्युरुभयेद्युरुत्तरेद्युः ॥ (२२।०)

sadyaḥ parut parāryaiṣamaḥ paredyavyadyapūrvedyuranyedyuranyataredyuritaredyuraparedyuradharedyurubhayedyuruttaredyuḥ ||

23.0२३.०

प्रकारवचने थाल् ॥ (२३।०)

prakāravacane thāl ||

24.0२४.०

इदमस् थमुः ॥ (२४।०)

idamas thamuḥ ||

25.0२५.०

किमश् च ॥ (२५।०)

kimaś ca ||

26.0२६.०

था हेतौ च छन्दसि ॥ (२६।०)

thā hetau ca chandasi ||

27.0२७.०

दिक्शब्देभ्यः सप्तमीपञ्चमीप्रथमाभ्यो दिग्देशकालेष्व् अस्तातिः ॥ (२७।०)

dikśabdebhyaḥ saptamīpañcamīprathamābhyo digdeśakāleṣv astātiḥ ||

28.0२८.०

दक्षिणोत्तराभ्याम् अतसुच् ॥ (२८।०)

dakṣiṇottarābhyām atasuc ||

29.0२९.०

विभाषा परावराभ्याम् ॥ (२९।०)

vibhāṣā parāvarābhyām ||

30.0३०.०

अञ्चेर् लुक् ॥ (३०।०)

añcer luk ||

31.0३१.०

उपर्युपरिष्टात् ॥ (३१।०)

uparyupariṣṭāt ||

32.0३२.०

पश्चात् ॥ (३२।०)

paścāt ||

33.0३३.०

पश्च पश्चा च छन्दसि ॥ (३३।०)

paśca paścā ca chandasi ||

34.0३४.०

उत्तराधरदक्षिणाद् आतिः ॥ (३४।०)

uttarādharadakṣiṇād ātiḥ ||

35.0३५.०

एनब् अन्यतरस्याम् अदूरे ऽपञ्चम्याः ॥ (३५।०)

enab anyatarasyām adūre 'pañcamyāḥ ||

36.0३६.०

दक्षिणाद् आच् ॥ (३६।०)

dakṣiṇād āc ||

37.0३७.०

आहि च दूरे ॥ (३७।०)

āhi ca dūre ||

38.0३८.०

उत्तराच् च ॥ (३८।०)

uttarāc ca ||

39.0३९.०

पूर्वाधरावरानाम् असि पुरधवश् चैषाम् ॥ (३९।०)

pūrvādharāvarānām asi puradhavaś caiṣām ||

40.0४०.०

अस्ताति च ॥ (४०।०)

astāti ca ||

41.0४१.०

विभाषा ऽवरस्य ॥ (४१।०)

vibhāṣā 'varasya ||

42.0४२.०

सङ्ख्याया विधार्थे धा ॥ (४२।०)

saṅkhyāyā vidhārthe dhā ||

43.0४३.०

अधिकरणविचाले च ॥ (४३।०)

adhikaraṇavicāle ca ||

44.0४४.०

एकाद् धो द्यमुञ् अन्यतरस्याम् ॥ (४४।०)

ekād dho dyamuñ anyatarasyām ||

45.0४५.०

द्वित्र्योश् च धमुञ् ॥ (४५।०)

dvitryoś ca dhamuñ ||

46.0४६.०

एधाच् च ॥ (४६।०)

edhāc ca ||

47.0४७.०

याप्ये पाशप् ॥ (४७।०)

yāpye pāśap ||

48.0४८.०

पूरणाद् भागे तीयाद् अन् ॥ (४८।०)

pūraṇād bhāge tīyād an ||

49.0४९.०

प्राग् एकादशभ्यो ऽछन्दसि ॥ (४९।०)

prāg ekādaśabhyo 'chandasi ||

50.0५०.०

षष्ठाष्टमाभ्यां ञ च ॥ (५०।०)

ṣaṣṭhāṣṭamābhyāṃ ña ca ||

51.0५१.०

मानपश्वङ्गयोः कन्लुकौ च ॥ (५१।०)

mānapaśvaṅgayoḥ kanlukau ca ||

52.0५२.०

एकाद् आकिनिच् च असहाये ॥ (५२।०)

ekād ākinic ca asahāye ||

53.0५३.०

भूतपूर्वे चरट् ॥ (५३।०)

bhūtapūrve caraṭ ||

54.0५४.०

षष्ठ्या रूप्य च ॥ (५४।०)

ṣaṣṭhyā rūpya ca ||

55.0५५.०

अतिशायने तमबिष्ठनौ ॥ (५५।०)

atiśāyane tamabiṣṭhanau ||

56.0५६.०

तिङश् च ॥ (५६।०)

tiṅaś ca ||

57.0५७.०

द्विवचनविभज्योपपदे तरबीयसुनौ ॥ (५७।०)

dvivacanavibhajyopapade tarabīyasunau ||

58.0५८.०

अजादी गुणवचनाद् एव ॥ (५८।०)

ajādī guṇavacanād eva ||

59.0५९.०

तुश् छन्दसि ॥ (५९।०)

tuś chandasi ||

60.0६०.०

प्रशस्यस्य श्रः ॥ (६०।०)

praśasyasya śraḥ ||

61.0६१.०

ज्य च ॥ (६१।०)

jya ca ||

62.0६२.०

वृद्धस्य च ॥ (६२।०)

vṛddhasya ca ||

63.0६३.०

अन्तिकबाढयोर् नेदसाधौ ॥ (६३।०)

antikabāḍhayor nedasādhau ||

64.0६४.०

युवाल्पयोः कन् अन्यतरस्याम् ॥ (६४।०)

yuvālpayoḥ kan anyatarasyām ||

65.0६५.०

विन्मतोर् लुक् ॥ (६५।०)

vinmator luk ||

66.0६६.०

प्रशंसायां रूपप् ॥ (६६।०)

praśaṃsāyāṃ rūpap ||

67.0६७.०

ईषदसमाप्तौ कल्पब्देश्यदेशीयरः ॥ (६७।०)

īṣadasamāptau kalpabdeśyadeśīyaraḥ ||

68.0६८.०

विभाषा सुपो बहुच् पुरस्तात् तु ॥ (६८।०)

vibhāṣā supo bahuc purastāt tu ||

69.0६९.०

प्रकारवचने जातीयर् ॥ (६९।०)

prakāravacane jātīyar ||

70.0७०.०

प्राग् इवात् कः ॥ (७०।०)

prāg ivāt kaḥ ||

71.0७१.०

अव्ययसर्वनाम्नाम् अकच् प्राक् टेः ॥ (७१।०)

avyayasarvanāmnām akac prāk ṭeḥ ||

72.0७२.०

कस्य च दः ॥ (७२।०)

kasya ca daḥ ||

73.0७३.०

अज्ञाते ॥ (७३।०)

ajñāte ||

74.0७४.०

कुत्सिते ॥ (७४।०)

kutsite ||

75.0७५.०

सञ्ज्ञायां कन् ॥ (७५।०)

sañjñāyāṃ kan ||

76.0७६.०

अनुकम्पायाम् ॥ (७६।०)

anukampāyām ||

77.0७७.०

नीतौ च तद्युक्तात् ॥ (७७।०)

nītau ca tadyuktāt ||

78.0७८.०

बह्वचो मनुष्यनाम्नष् ठज् वा ॥ (७८।०)

bahvaco manuṣyanāmnaṣ ṭhaj vā ||

79.0७९.०

घनिलचौ च ॥ (७९।०)

ghanilacau ca ||

80.0८०.०

प्राचाम् उपादेर् अडज्वुचौ च ॥ (८०।०)

prācām upāder aḍajvucau ca ||

81.0८१.०

जातिनाम्नः कन् ॥ (८१।०)

jātināmnaḥ kan ||

82.0८२.०

अजिनान्तस्योत्तरपदलोपश् च ॥ (८२।०)

ajināntasyottarapadalopaś ca ||

83.0८३.०

ठाजादाव् ऊर्ध्वं द्वितीयाद् अचः ॥ (८३।०)

ṭhājādāv ūrdhvaṃ dvitīyād acaḥ ||

84.0८४.०

शेवलसुपरिविशालवरुणार्यमादीनां तृतीयात् ॥ (८४।०)

śevalasupariviśālavaruṇāryamādīnāṃ tṛtīyāt ||

85.0८५.०

अल्पे ॥ (८५।०)

alpe ||

86.0८६.०

ह्रस्वे ॥ (८६।०)

hrasve ||

87.0८७.०

सञ्ज्ञायां कन् ॥ (८७।०)

sañjñāyāṃ kan ||

88.0८८.०

कुटीशमीशुण्डाभ्यो रः ॥ (८८।०)

kuṭīśamīśuṇḍābhyo raḥ ||

89.0८९.०

कुत्वा डुपच् ॥ (८९।०)

kutvā ḍupac ||

90.0९०.०

कासूगोणीभ्यां ष्टरच् ॥ (९०।०)

kāsūgoṇībhyāṃ ṣṭarac ||

91.0९१.०

वत्सोक्षाश्वर्षभेभ्यश् च तनुत्वे ॥ (९१।०)

vatsokṣāśvarṣabhebhyaś ca tanutve ||

92.0९२.०

किंयत्तदो निर्धारणे द्वयोर् एकस्य डतरच् ॥ (९२।०)

kiṃyattado nirdhāraṇe dvayor ekasya ḍatarac ||

93.0९३.०

वा बहूनां जातिपरिप्रश्नो डतमच् ॥ (९३।०)

vā bahūnāṃ jātiparipraśno ḍatamac ||

94.0९४.०

एकाच् च प्राचाम् ॥ (९४।०)

ekāc ca prācām ||

95.0९५.०

अवक्षेपणे कन् ॥ (९५।०)

avakṣepaṇe kan ||

96.0९६.०

इवे प्रतिकृतौ ॥ (९६।०)

ive pratikṛtau ||

97.0९७.०

सञ्ज्ञायां च ॥ (९७।०)

sañjñāyāṃ ca ||

98.0९८.०

लुम् मनुष्ये ॥ (९८।०)

lum manuṣye ||

99.0९९.०

जीविकार्थे चापण्ये ॥ (९९।०)

jīvikārthe cāpaṇye ||

100.0१००.०

देवपथादिभ्यश् च ॥ (१००।०)

devapathādibhyaś ca ||

101.0१०१.०

वस्तेर् ढञ् ॥ (१०१।०)

vaster ḍhañ ||

102.0१०२.०

शिलाया ढः ॥ (१०२।०)

śilāyā ḍhaḥ ||

103.0१०३.०

शाखादिभ्यो यत् ॥ (१०३।०)

śākhādibhyo yat ||

104.0१०४.०

द्रव्यं च भव्ये ॥ (१०४।०)

dravyaṃ ca bhavye ||

105.0१०५.०

कुशाग्राच् छः ॥ (१०५।०)

kuśāgrāc chaḥ ||

106.0१०६.०

समासाच् च तद्विषयात् ॥ (१०६।०)

samāsāc ca tadviṣayāt ||

107.0१०७.०

शर्करादिभ्यो ऽण् ॥ (१०७।०)

śarkarādibhyo 'ṇ ||

108.0१०८.०

अङ्गुल्यादिभ्यष् ठक् ॥ (१०८।०)

aṅgulyādibhyaṣ ṭhak ||

109.0१०९.०

एकशालायाष् ठज् अन्यतरस्याम् ॥ (१०९।०)

ekaśālāyāṣ ṭhaj anyatarasyām ||

110.0११०.०

कर्कलोहिताद् ईकक् ॥ (११०।०)

karkalohitād īkak ||

111.0१११.०

प्रत्नपूर्वविश्वेमात् थाल् छन्दसि ॥ (१११।०)

pratnapūrvaviśvemāt thāl chandasi ||

112.0११२.०

पूगाञ् ञ्यो ऽग्रामणीपूर्वात् ॥ (११२।०)

pūgāñ ñyo 'grāmaṇīpūrvāt ||

113.0११३.०

व्रातच्फञोर् अस्त्रियाम् ॥ (११३।०)

vrātacphañor astriyām ||

114.0११४.०

आयुधजीविसङ्घाञ् ञ्यड् वाहीकेष्व् अब्राह्मणराजन्यात् ॥ (११४।०)

āyudhajīvisaṅghāñ ñyaḍ vāhīkeṣv abrāhmaṇarājanyāt ||

115.0११५.०

वृकाट् टेण्यण् ॥ (११५।०)

vṛkāṭ ṭeṇyaṇ ||

116.0११६.०

दामन्यादित्रिगर्तषष्ठाच् छः ॥ (११६।०)

dāmanyāditrigartaṣaṣṭhāc chaḥ ||

117.0११७.०

पर्श्वादियौधेयादिभ्याम् अणञौ ॥ (११७।०)

parśvādiyaudheyādibhyām aṇañau ||

118.0११८.०

अभिजिद्विदभृच्छालावच्छिखावच्छमीवदूर्णावच्छरुमदणो यञ् ॥ (११८।०)

abhijidvidabhṛcchālāvacchikhāvacchamīvadūrṇāvaccharumadaṇo yañ ||

119.0११९.०

ञ्यादयस् तद्राजाः ॥ (११९।०)

ñyādayas tadrājāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 5, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit