अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 7, 3

27 of 32 · 120 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

देविकाशिंशपादित्यवाड्दीर्घसत्त्रश्रेयसाम् आत् ॥ (१।०)

devikāśiṃśapādityavāḍdīrghasattraśreyasām āt ||

2.0२.०

केकयमित्रयुप्रलयानां यादेर् इयः ॥ (२।०)

kekayamitrayupralayānāṃ yāder iyaḥ ||

3.0३.०

न य्वाभ्यां पदान्ताभ्यां पूर्वौ तु ताभ्याम् ऐच् ॥ (३।०)

na yvābhyāṃ padāntābhyāṃ pūrvau tu tābhyām aic ||

4.0४.०

द्वारादीनां च ॥ (४।०)

dvārādīnāṃ ca ||

5.0५.०

न्यग्रोधस्य च केवलस्य ॥ (५।०)

nyagrodhasya ca kevalasya ||

6.0६.०

न कर्मव्यतिहारे ॥ (६।०)

na karmavyatihāre ||

7.0७.०

स्वागतादीनां च ॥ (७।०)

svāgatādīnāṃ ca ||

8.0८.०

श्वादेर् इञि ॥ (८।०)

śvāder iñi ||

9.0९.०

पदान्तस्य अन्यतरस्याम् ॥ (९।०)

padāntasya anyatarasyām ||

10.0१०.०

उत्तरपदस्य ॥ (१०।०)

uttarapadasya ||

11.0११.०

अवयवादृतोः ॥ (११।०)

avayavādṛtoḥ ||

12.0१२.०

सुसर्वार्धाज् जनपदस्य ॥ (१२।०)

susarvārdhāj janapadasya ||

13.0१३.०

दिशो ऽमद्राणाम् ॥ (१३।०)

diśo 'madrāṇām ||

14.0१४.०

प्राचां ग्रामनगराणाम् ॥ (१४।०)

prācāṃ grāmanagarāṇām ||

15.0१५.०

सङ्ख्यायाः संवत्सरसङ्ख्यस्य च ॥ (१५।०)

saṅkhyāyāḥ saṃvatsarasaṅkhyasya ca ||

16.0१६.०

वर्षस्य अभविष्यति ॥ (१६।०)

varṣasya abhaviṣyati ||

17.0१७.०

परिमाणान्तस्य असंज्ञाशाणयोः ॥ (१७।०)

parimāṇāntasya asaṃjñāśāṇayoḥ ||

18.0१८.०

जे प्रोष्ठपदानाम् ॥ (१८।०)

je proṣṭhapadānām ||

19.0१९.०

हृद्भगसिन्ध्वन्ते पूर्वपदस्य च ॥ (१९।०)

hṛdbhagasindhvante pūrvapadasya ca ||

20.0२०.०

अनुशतिकादीनाम् च ॥ (२०।०)

anuśatikādīnām ca ||

21.0२१.०

देवताद्वन्द्वे च ॥ (२१।०)

devatādvandve ca ||

22.0२२.०

नेन्द्रस्य परस्य ॥ (२२।०)

nendrasya parasya ||

23.0२३.०

दीर्घाच् च वरुणस्य ॥ (२३।०)

dīrghāc ca varuṇasya ||

24.0२४.०

प्राचां नगरान्ते ॥ (२४।०)

prācāṃ nagarānte ||

25.0२५.०

जङ्गलधेनुवलजान्तस्य विभाषितम् उत्तरम् ॥ (२५।०)

jaṅgaladhenuvalajāntasya vibhāṣitam uttaram ||

26.0२६.०

अर्धात् परिमाणस्य पूर्वस्य तु वा ॥ (२६।०)

ardhāt parimāṇasya pūrvasya tu vā ||

27.0२७.०

नातः परस्य ॥ (२७।०)

nātaḥ parasya ||

28.0२८.०

प्रवाहणस्य ढे ॥ (२८।०)

pravāhaṇasya ḍhe ||

29.0२९.०

तत्प्रत्ययस्य च ॥ (२९।०)

tatpratyayasya ca ||

30.0३०.०

नञः शुचीश्वरक्षेत्रज्ञकुशलनिपुणानाम् ॥ (३०।०)

nañaḥ śucīśvarakṣetrajñakuśalanipuṇānām ||

31.0३१.०

यथातथयथापुरयोः पर्यायेण ॥ (३१।०)

yathātathayathāpurayoḥ paryāyeṇa ||

32.0३२.०

हनस् तो ऽचिण्णलोः ॥ (३२।०)

hanas to 'ciṇṇaloḥ ||

33.0३३.०

आतो युक् चिण्कृतोः ॥ (३३।०)

āto yuk ciṇkṛtoḥ ||

34.0३४.०

नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्य अनाचमेः ॥ (३४।०)

nodāttopadeśasya māntasya anācameḥ ||

35.0३५.०

जनिवध्योश् च ॥ (३५।०)

janivadhyoś ca ||

36.0३६.०

अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ ॥ (३६।०)

artihrīvlīrīknūyīkṣmāyyātāṃ pug ṇau ||

37.0३७.०

शाछासाह्वाव्यावेपां युक् ॥ (३७।०)

śāchāsāhvāvyāvepāṃ yuk ||

38.0३८.०

वो विधूनने जुक् ॥ (३८।०)

vo vidhūnane juk ||

39.0३९.०

लीलोर् नुग्लुकाव् अन्यतरस्यां स्नेहविपातने ॥ (३९।०)

līlor nuglukāv anyatarasyāṃ snehavipātane ||

40.0४०.०

भियो हेतुभये षुक् ॥ (४०।०)

bhiyo hetubhaye ṣuk ||

41.0४१.०

स्फायो वः ॥ (४१।०)

sphāyo vaḥ ||

42.0४२.०

शदेर् अगतौ तः ॥ (४२।०)

śader agatau taḥ ||

43.0४३.०

रुहः पो ऽन्यतरस्याम् ॥ (४३।०)

ruhaḥ po 'nyatarasyām ||

44.0४४.०

प्रत्ययस्थात् कात् पूर्वस्य अत इद् आप्य् असुपः ॥ (४४।०)

pratyayasthāt kāt pūrvasya ata id āpy asupaḥ ||

45.0४५.०

न यासयोः ॥ (४५।०)

na yāsayoḥ ||

46.0४६.०

उदीचाम् आतः स्थाने यकपूर्वायाः ॥ (४६।०)

udīcām ātaḥ sthāne yakapūrvāyāḥ ||

47.0४७.०

भस्त्रैषाजाज्ञाद्वास्वा नञ्पूर्वाणाम् अपि ॥ (४७।०)

bhastraiṣājājñādvāsvā nañpūrvāṇām api ||

48.0४८.०

अभाषितपुंस्काच् च ॥ (४८।०)

abhāṣitapuṃskāc ca ||

49.0४९.०

आद् आचार्याणाम् ॥ (४९।०)

ād ācāryāṇām ||

50.0५०.०

ठस्येकः ॥ (५०।०)

ṭhasyekaḥ ||

51.0५१.०

इसुसुक्तान्तात् कः ॥ (५१।०)

isusuktāntāt kaḥ ||

52.0५२.०

चजोः कु घिण्ण्यतोः ॥ (५२।०)

cajoḥ ku ghiṇṇyatoḥ ||

53.0५३.०

न्यङ्क्वादीनां च ॥ (५३।०)

nyaṅkvādīnāṃ ca ||

54.0५४.०

हो हन्तेर् ञ्णिन्नेषु ॥ (५४।०)

ho hanter ñṇinneṣu ||

55.0५५.०

अभ्यासाच् च ॥ (५५।०)

abhyāsāc ca ||

56.0५६.०

हेर् अचङि ॥ (५६।०)

her acaṅi ||

57.0५७.०

सन्लिटोर् जेः ॥ (५७।०)

sanliṭor jeḥ ||

58.0५८.०

विभाषा चेः ॥ (५८।०)

vibhāṣā ceḥ ||

59.0५९.०

न क्वादेः ॥ (५९।०)

na kvādeḥ ||

60.0६०.०

अजिव्रज्योश् च ॥ (६०।०)

ajivrajyoś ca ||

61.0६१.०

भुजन्युब्जौ पाण्युपतापयोः ॥ (६१।०)

bhujanyubjau pāṇyupatāpayoḥ ||

62.0६२.०

प्रयाजानुयाजौ यज्ञाङ्गे ॥ (६२।०)

prayājānuyājau yajñāṅge ||

63.0६३.०

वञ्चेर् गतौ ॥ (६३।०)

vañcer gatau ||

64.0६४.०

ओक उचः के ॥ (६४।०)

oka ucaḥ ke ||

65.0६५.०

ण्य आवश्यके ॥ (६५।०)

ṇya āvaśyake ||

66.0६६.०

यजयाचरुचप्रवचर्चश् च ॥ (६६।०)

yajayācarucapravacarcaś ca ||

67.0६७.०

वचो ऽशब्दसञ्ज्ञायां ॥ (६७।०)

vaco 'śabdasañjñāyāṃ ||

68.0६८.०

प्रयोज्यनियोज्यौ शक्यार्थे ॥ (६८।०)

prayojyaniyojyau śakyārthe ||

69.0६९.०

भोज्यं भक्ष्ये ॥ (६९।०)

bhojyaṃ bhakṣye ||

70.0७०.०

घोर् लोपो लेटि वा ॥ (७०।०)

ghor lopo leṭi vā ||

71.0७१.०

ओतः श्यनि ॥ (७१।०)

otaḥ śyani ||

72.0७२.०

क्सस्य अचि ॥ (७२।०)

ksasya aci ||

73.0७३.०

लुग् वा दुहदिहलिहगुहाम् आत्मनेपदे दन्त्ये ॥ (७३।०)

lug vā duhadihalihaguhām ātmanepade dantye ||

74.0७४.०

शमाम् अष्टानां दीर्घः श्यनि ॥ (७४।०)

śamām aṣṭānāṃ dīrghaḥ śyani ||

75.0७५.०

ष्ठिवुक्लम्याचमां शिति ॥ (७५।०)

ṣṭhivuklamyācamāṃ śiti ||

76.0७६.०

क्रमः परस्मैपदेषु ॥ (७६।०)

kramaḥ parasmaipadeṣu ||

77.0७७.०

इषुगमियमां छः ॥ (७७।०)

iṣugamiyamāṃ chaḥ ||

78.0७८.०

पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्तिसर्तिशदसदां पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छपश्यर्च्छधौशीयसीदाः ॥ (७८।०)

pāghrādhmāsthāmnādāṇdṛśyartisartiśadasadāṃ pibajighradhamatiṣṭhamanayacchapaśyarcchadhauśīyasīdāḥ ||

79.0७९.०

ज्ञाजनोर् जा ॥ (७९।०)

jñājanor jā ||

80.0८०.०

प्वादीनां ह्रस्वः ॥ (८०।०)

pvādīnāṃ hrasvaḥ ||

81.0८१.०

मीनातेर् निगमे ॥ (८१।०)

mīnāter nigame ||

82.0८२.०

मिदेर् गुणः ॥ (८२।०)

mider guṇaḥ ||

83.0८३.०

जुसि च ॥ (८३।०)

jusi ca ||

84.0८४.०

सार्वधातुकार्धधातुकयोः ॥ (८४।०)

sārvadhātukārdhadhātukayoḥ ||

85.0८५.०

जाग्रो ऽविचिण्णल्ङित्सु ॥ (८५।०)

jāgro 'viciṇṇalṅitsu ||

86.0८६.०

पुगन्तलघूपधस्य च ॥ (८६।०)

pugantalaghūpadhasya ca ||

87.0८७.०

न अभ्यस्तस्य अचि पिति सार्वधातुके ॥ (८७।०)

na abhyastasya aci piti sārvadhātuke ||

88.0८८.०

भूसुवोस् तिङि ॥ (८८।०)

bhūsuvos tiṅi ||

89.0८९.०

उतो वृद्धिर् लुकि हलि ॥ (८९।०)

uto vṛddhir luki hali ||

90.0९०.०

ऊर्णोतेर् विभाषा ॥ (९०।०)

ūrṇoter vibhāṣā ||

91.0९१.०

गुणो ऽपृक्ते ॥ (९१।०)

guṇo 'pṛkte ||

92.0९२.०

तृणह इम् ॥ (९२।०)

tṛṇaha im ||

93.0९३.०

ब्रुव ईट् ॥ (९३।०)

bruva īṭ ||

94.0९४.०

यङो वा ॥ (९४।०)

yaṅo vā ||

95.0९५.०

तुरुस्तुशम्यमः सार्वधातुके ॥ (९५।०)

turustuśamyamaḥ sārvadhātuke ||

96.0९६.०

अस्तिसिचो ऽपृक्ते ॥ (९६।०)

astisico 'pṛkte ||

97.0९७.०

बहुलं छन्दसि ॥ (९७।०)

bahulaṃ chandasi ||

98.0९८.०

रुदश् च पञ्चभ्यः ॥ (९८।०)

rudaś ca pañcabhyaḥ ||

99.0९९.०

अड् गार्ग्यगालवयोः ॥ (९९।०)

aḍ gārgyagālavayoḥ ||

100.0१००.०

अदः सर्वेषाम् ॥ (१००।०)

adaḥ sarveṣām ||

101.0१०१.०

अतो दीर्घो यञि ॥ (१०१।०)

ato dīrgho yañi ||

102.0१०२.०

सुपि च ॥ (१०२।०)

supi ca ||

103.0१०३.०

बहुवचने झल्येत् ॥ (१०३।०)

bahuvacane jhalyet ||

104.0१०४.०

ओसि च ॥ (१०४।०)

osi ca ||

105.0१०५.०

आङि चापः ॥ (१०५।०)

āṅi cāpaḥ ||

106.0१०६.०

सम्बुद्धौ च ॥ (१०६।०)

sambuddhau ca ||

107.0१०७.०

अम्बार्थनद्योर् ह्रस्वः ॥ (१०७।०)

ambārthanadyor hrasvaḥ ||

108.0१०८.०

ह्रस्वस्य गुणः ॥ (१०८।०)

hrasvasya guṇaḥ ||

109.0१०९.०

जसि च ॥ (१०९।०)

jasi ca ||

110.0११०.०

ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः ॥ (११०।०)

ṛto ṅisarvanāmasthānayoḥ ||

111.0१११.०

घेर् ङिति ॥ (१११।०)

gher ṅiti ||

112.0११२.०

आण् नद्याः ॥ (११२।०)

āṇ nadyāḥ ||

113.0११३.०

याड् आपः ॥ (११३।०)

yāḍ āpaḥ ||

114.0११४.०

सर्वनाम्नः स्याड्ढ्रस्वश् च ॥ (११४।०)

sarvanāmnaḥ syāḍḍhrasvaś ca ||

115.0११५.०

विभाषा द्वितीयातृतीयाभ्याम् ॥ (११५।०)

vibhāṣā dvitīyātṛtīyābhyām ||

116.0११६.०

ङेर् आम् नद्याम्नीभ्यः ॥ (११६।०)

ṅer ām nadyāmnībhyaḥ ||

117.0११७.०

इदुद्भ्याम् ॥ (११७।०)

idudbhyām ||

118.0११८.०

औत् ॥ (११८।०)

aut ||

119.0११९.०

अच् च घेः ॥ (११९।०)

ac ca gheḥ ||

120.0१२०.०

आङो ना ऽस्त्रियाम् ॥ (१२०।०)

āṅo nā 'striyām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 7, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit