अष्टाध्यायीAṣṭādhyāyī

Chapter 3, 4

12 of 32 · 117 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

धातुसम्बन्धे प्रत्ययाः ॥ (१।०)

dhātusambandhe pratyayāḥ ||

2.0२.०

क्रियासमभिहारे लोट् लोटो हिस्वौ वा च तध्वमोः ॥ (२।०)

kriyāsamabhihāre loṭ loṭo hisvau vā ca tadhvamoḥ ||

3.0३.०

समुच्चये ऽन्यतरस्याम् ॥ (३।०)

samuccaye 'nyatarasyām ||

4.0४.०

यथाविध्यनुप्रयोगः पूर्वस्मिन् ॥ (४।०)

yathāvidhyanuprayogaḥ pūrvasmin ||

5.0५.०

समुच्चये सामान्यवचनस्य ॥ (५।०)

samuccaye sāmānyavacanasya ||

6.0६.०

छन्दसि लुङ्लङ्लिटः ॥ (६।०)

chandasi luṅlaṅliṭaḥ ||

7.0७.०

लिङर्थे लेट् ॥ (७।०)

liṅarthe leṭ ||

8.0८.०

उपसंवादाशङ्कयोश् च ॥ (८।०)

upasaṃvādāśaṅkayoś ca ||

9.0९.०

तुमर्थे सेसेनसेअसेन्क्षेकसेनध्यैअध्यैन्कध्यैकध्यैन्शध्यैशध्यैन्तवैतवेङ्तवेनः ॥ (९।०)

tumarthe sesenaseasenkṣekasenadhyaiadhyainkadhyaikadhyainśadhyaiśadhyaintavaitaveṅtavenaḥ ||

10.0१०.०

प्रयै रोहिष्यै अव्यथिष्यै ॥ (१०।०)

prayai rohiṣyai avyathiṣyai ||

11.0११.०

दृशे विख्ये च ॥ (११।०)

dṛśe vikhye ca ||

12.0१२.०

शकि णमुल्कमुलौ ॥ (१२।०)

śaki ṇamulkamulau ||

13.0१३.०

ईश्वरे तोसुन्कसुनौ ॥ (१३।०)

īśvare tosunkasunau ||

14.0१४.०

कृत्यार्थे तवैकेन्केन्यत्वनः ॥ (१४।०)

kṛtyārthe tavaikenkenyatvanaḥ ||

15.0१५.०

अवचक्षे च ॥ (१५।०)

avacakṣe ca ||

16.0१६.०

भावलक्षणे स्थेण्कृञ्वदिचरिहुतमिजनिभ्यस् तोसुन् ॥ (१६।०)

bhāvalakṣaṇe stheṇkṛñvadicarihutamijanibhyas tosun ||

17.0१७.०

सृपितृदोः कसुन् ॥ (१७।०)

sṛpitṛdoḥ kasun ||

18.0१८.०

अलंखल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा ॥ (१८।०)

alaṃkhalvoḥ pratiṣedhayoḥ prācāṃ ktvā ||

19.0१९.०

उदीचां माङो व्यतीहारे ॥ (१९।०)

udīcāṃ māṅo vyatīhāre ||

20.0२०.०

परावरयोगे च ॥ (२०।०)

parāvarayoge ca ||

21.0२१.०

समानकर्तृकयोः पूर्वकाले ॥ (२१।०)

samānakartṛkayoḥ pūrvakāle ||

22.0२२.०

आभीक्ष्ण्ये णमुल् च ॥ (२२।०)

ābhīkṣṇye ṇamul ca ||

23.0२३.०

न यद्य् अनाकाङ्क्षे ॥ (२३।०)

na yady anākāṅkṣe ||

24.0२४.०

विभाषा ऽग्रेप्रथमपूर्वेषु ॥ (२४।०)

vibhāṣā 'greprathamapūrveṣu ||

25.0२५.०

कर्मण्य् आक्रोशे कृञः खमुञ् ॥ (२५।०)

karmaṇy ākrośe kṛñaḥ khamuñ ||

26.0२६.०

स्वादुमि णमुल् ॥ (२६।०)

svādumi ṇamul ||

27.0२७.०

अन्यथैवंकथमित्थंसु सिद्धाप्रयोगश्चेत् ॥ (२७।०)

anyathaivaṃkathamitthaṃsu siddhāprayogaścet ||

28.0२८.०

यथातथयोर् असूयाप्रतिवचने ॥ (२८।०)

yathātathayor asūyāprativacane ||

29.0२९.०

कर्मणि दृशिविदोः साकल्ये ॥ (२९।०)

karmaṇi dṛśividoḥ sākalye ||

30.0३०.०

यावति विन्दजीवोः ॥ (३०।०)

yāvati vindajīvoḥ ||

31.0३१.०

चर्मोदरयोः पूरेः ॥ (३१।०)

carmodarayoḥ pūreḥ ||

32.0३२.०

वर्षप्रमाण ऊलोपश् च अस्य अन्यतरस्याम् ॥ (३२।०)

varṣapramāṇa ūlopaś ca asya anyatarasyām ||

33.0३३.०

चेले क्नोपेः ॥ (३३।०)

cele knopeḥ ||

34.0३४.०

निमूलसमूलयोः कषः ॥ (३४।०)

nimūlasamūlayoḥ kaṣaḥ ||

35.0३५.०

शुष्कचूर्णरूक्षेषु पिषः ॥ (३५।०)

śuṣkacūrṇarūkṣeṣu piṣaḥ ||

36.0३६.०

समूलाकृतजीवेषु हन्कृञ्ग्रहः ॥ (३६।०)

samūlākṛtajīveṣu hankṛñgrahaḥ ||

37.0३७.०

करणे हनः ॥ (३७।०)

karaṇe hanaḥ ||

38.0३८.०

स्नेहने पिषः ॥ (३८।०)

snehane piṣaḥ ||

39.0३९.०

हस्ते वर्तिग्रहोः ॥ (३९।०)

haste vartigrahoḥ ||

40.0४०.०

स्वे पुषः ॥ (४०।०)

sve puṣaḥ ||

41.0४१.०

अधिकरणे बन्धः ॥ (४१।०)

adhikaraṇe bandhaḥ ||

42.0४२.०

सञ्ज्ञायाम् ॥ (४२।०)

sañjñāyām ||

43.0४३.०

कर्त्रोर् जीवपुरुषयोर् नशिवहोः ॥ (४३।०)

kartror jīvapuruṣayor naśivahoḥ ||

44.0४४.०

ऊर्ध्वे शुषिपूरोः ॥ (४४।०)

ūrdhve śuṣipūroḥ ||

45.0४५.०

उपमाने कर्मणि च ॥ (४५।०)

upamāne karmaṇi ca ||

46.0४६.०

कषादिषु यथाविध्यनुप्रयोगः ॥ (४६।०)

kaṣādiṣu yathāvidhyanuprayogaḥ ||

47.0४७.०

उपदंशस् तृतीयायाम् ॥ (४७।०)

upadaṃśas tṛtīyāyām ||

48.0४८.०

हिंसार्थानां च समानकर्तृकाणाम् ॥ (४८।०)

hiṃsārthānāṃ ca samānakartṛkāṇām ||

49.0४९.०

सप्तम्यां चोपपीडरुधकर्षः ॥ (४९।०)

saptamyāṃ copapīḍarudhakarṣaḥ ||

50.0५०.०

समासत्तौ ॥ (५०।०)

samāsattau ||

51.0५१.०

प्रमाणे च ॥ (५१।०)

pramāṇe ca ||

52.0५२.०

अपादाने परीप्सायाम् ॥ (५२।०)

apādāne parīpsāyām ||

53.0५३.०

द्वितीयायां च ॥ (५३।०)

dvitīyāyāṃ ca ||

54.0५४.०

स्वाङ्गे ऽध्रुवे ॥ (५४।०)

svāṅge 'dhruve ||

55.0५५.०

परिक्लिश्यमाने च ॥ (५५।०)

parikliśyamāne ca ||

56.0५६.०

विशिपतिपदिस्कन्दाम् व्याप्यमानासेव्यमानयोः ॥ (५६।०)

viśipatipadiskandām vyāpyamānāsevyamānayoḥ ||

57.0५७.०

अस्यतितृषोः क्रियान्तरे कालेषु ॥ (५७।०)

asyatitṛṣoḥ kriyāntare kāleṣu ||

58.0५८.०

नाम्न्य् आदिशिग्रहोः ॥ (५८।०)

nāmny ādiśigrahoḥ ||

59.0५९.०

अव्यये ऽयथाभिप्रेताख्याने कृञः क्त्वाणमुलौ ॥ (५९।०)

avyaye 'yathābhipretākhyāne kṛñaḥ ktvāṇamulau ||

60.0६०.०

तिर्यच्य् अपवर्गे ॥ (६०।०)

tiryacy apavarge ||

61.0६१.०

स्वाङ्गे तस्प्रत्यये कृभ्वोः ॥ (६१।०)

svāṅge taspratyaye kṛbhvoḥ ||

62.0६२.०

नाधार्थप्रत्यये च्व्यर्थे ॥ (६२।०)

nādhārthapratyaye cvyarthe ||

63.0६३.०

तूष्णीमि भुवः ॥ (६३।०)

tūṣṇīmi bhuvaḥ ||

64.0६४.०

अन्वच्य् आनुलोम्ये ॥ (६४।०)

anvacy ānulomye ||

65.0६५.०

शकधृषज्ञाग्लाघटरभलभक्रमसहार्हास्त्यर्थेषु तुमुन् ॥ (६५।०)

śakadhṛṣajñāglāghaṭarabhalabhakramasahārhāstyartheṣu tumun ||

66.0६६.०

पर्याप्तिवचनेष्व् अलमर्थेषु ॥ (६६।०)

paryāptivacaneṣv alamartheṣu ||

67.0६७.०

कर्तरि कृत् ॥ (६७।०)

kartari kṛt ||

68.0६८.०

भव्यगेयप्रवचनीयोपस्थानीयजन्याप्लाव्यापात्या वा ॥ (६८।०)

bhavyageyapravacanīyopasthānīyajanyāplāvyāpātyā vā ||

69.0६९.०

लः कर्मणि च भावे च अकर्मकेभ्यः ॥ (६९।०)

laḥ karmaṇi ca bhāve ca akarmakebhyaḥ ||

70.0७०.०

तयोर् एव कृत्यक्तखलर्थाः ॥ (७०।०)

tayor eva kṛtyaktakhalarthāḥ ||

71.0७१.०

आदिकर्मणि क्तः कर्तरि च ॥ (७१।०)

ādikarmaṇi ktaḥ kartari ca ||

72.0७२.०

गत्यर्थाकर्मकश्लिषशीङ्स्थासवसजनरुहजीर्यतिभ्यश् च ॥ (७२।०)

gatyarthākarmakaśliṣaśīṅsthāsavasajanaruhajīryatibhyaś ca ||

73.0७३.०

दाशगोघ्नौ सम्प्रदाने ॥ (७३।०)

dāśagoghnau sampradāne ||

74.0७४.०

भीमादयो ऽपादाने ॥ (७४।०)

bhīmādayo 'pādāne ||

75.0७५.०

ताभ्याम् अन्यत्रोणादयः ॥ (७५।०)

tābhyām anyatroṇādayaḥ ||

76.0७६.०

क्तो ऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः ॥ (७६।०)

kto 'dhikaraṇe ca dhrauvyagatipratyavasānārthebhyaḥ ||

77.0७७.०

लस्य ॥ (७७।०)

lasya ||

78.0७८.०

तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथाम्ध्वमिड्वहिमहिङ् ॥ (७८।०)

tiptasjhisipthasthamibvasmastātāṃjhathāsāthāmdhvamiḍvahimahiṅ ||

79.0७९.०

टित आत्मनेपदानां टेर् ए ॥ (७९।०)

ṭita ātmanepadānāṃ ṭer e ||

80.0८०.०

थासः से ॥ (८०।०)

thāsaḥ se ||

81.0८१.०

लिटस् तझयोर् एशिरेच् ॥ (८१।०)

liṭas tajhayor eśirec ||

82.0८२.०

परस्मैपदानां णलतुसुस्थल्थुसणल्वमाः ॥ (८२।०)

parasmaipadānāṃ ṇalatususthalthusaṇalvamāḥ ||

83.0८३.०

विदो लटो वा ॥ (८३।०)

vido laṭo vā ||

84.0८४.०

ब्रुवः पञ्चानाम् आदित आहो ब्रुवः ॥ (८४।०)

bruvaḥ pañcānām ādita āho bruvaḥ ||

85.0८५.०

लोटो लङ्वत् ॥ (८५।०)

loṭo laṅvat ||

86.0८६.०

एर् उः ॥ (८६।०)

er uḥ ||

87.0८७.०

सेर् ह्य् अपिच् च ॥ (८७।०)

ser hy apic ca ||

88.0८८.०

वा छन्दसि ॥ (८८।०)

vā chandasi ||

89.0८९.०

मेर् निः ॥ (८९।०)

mer niḥ ||

90.0९०.०

आम् एतः ॥ (९०।०)

ām etaḥ ||

91.0९१.०

सवाभ्याम् वामौ ॥ (९१।०)

savābhyām vāmau ||

92.0९२.०

आड् उत्तमस्य पिच् च ॥ (९२।०)

āḍ uttamasya pic ca ||

93.0९३.०

एत ऐ ॥ (९३।०)

eta ai ||

94.0९४.०

लेटो ऽडाटौ ॥ (९४।०)

leṭo 'ḍāṭau ||

95.0९५.०

आत ऐ ॥ (९५।०)

āta ai ||

96.0९६.०

वा एतो ऽन्यत्र ॥ (९६।०)

vā eto 'nyatra ||

97.0९७.०

इतश् च लोपः परस्मैपदेषु ॥ (९७।०)

itaś ca lopaḥ parasmaipadeṣu ||

98.0९८.०

स उत्तमस्य ॥ (९८।०)

sa uttamasya ||

99.0९९.०

नित्यं ङितः ॥ (९९।०)

nityaṃ ṅitaḥ ||

100.0१००.०

इतश् च ॥ (१००।०)

itaś ca ||

101.0१०१.०

तस्थस्थमिपाम् तांतंतामः ॥ (१०१।०)

tasthasthamipām tāṃtaṃtāmaḥ ||

102.0१०२.०

लिङः सीयुट् ॥ (१०२।०)

liṅaḥ sīyuṭ ||

103.0१०३.०

यासुट् परस्मैपदेषु उदात्तो ङिच् च ॥ (१०३।०)

yāsuṭ parasmaipadeṣu udātto ṅic ca ||

104.0१०४.०

किद् आशिषि ॥ (१०४।०)

kid āśiṣi ||

105.0१०५.०

झस्य रन् ॥ (१०५।०)

jhasya ran ||

106.0१०६.०

इटो ऽत् ॥ (१०६।०)

iṭo 't ||

107.0१०७.०

सुट् तिथोः ॥ (१०७।०)

suṭ tithoḥ ||

108.0१०८.०

झेर् जुस् ॥ (१०८।०)

jher jus ||

109.0१०९.०

सिजभ्यस्तविदिभ्यश् च ॥ (१०९।०)

sijabhyastavidibhyaś ca ||

110.0११०.०

आतः ॥ (११०।०)

ātaḥ ||

111.0१११.०

लङः शाकटायनस्यैव ॥ (१११।०)

laṅaḥ śākaṭāyanasyaiva ||

112.0११२.०

द्विषश् च ॥ (११२।०)

dviṣaś ca ||

113.0११३.०

तिङ्शित् सार्वधातुकम् ॥ (११३।०)

tiṅśit sārvadhātukam ||

114.0११४.०

आर्धधातुकं शेषः ॥ (११४।०)

ārdhadhātukaṃ śeṣaḥ ||

115.0११५.०

लिट् च ॥ (११५।०)

liṭ ca ||

116.0११६.०

लिङ् आशिषि ॥ (११६।०)

liṅ āśiṣi ||

117.0११७.०

छन्दस्य् उभयथा ॥ (११७।०)

chandasy ubhayathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Aṣṭādhyāyī, 3, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit