बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad

BĀU, 1, 5

5 of 47 · 165 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

यत् सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत् पिता । (१।१)

yat saptānnāni medhayā tapasājanayat pitā |

1.2१.२

एकम् अस्य साधारणं द्वे देवान् अभाजयत् । (१।२)

ekam asya sādhāraṇaṃ dve devān abhājayat |

1.3१.३

त्रीण्य् आत्मने ऽकुरुत पशुभ्य एकं प्रायच्छत् । (१।३)

trīṇy ātmane 'kuruta paśubhya ekaṃ prāyacchat |

1.4१.४

तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न । (१।४)

tasmin sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na |

1.5१.५

कस्मात् तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदा । (१।५)

kasmāt tāni na kṣīyante adyamānāni sarvadā |

1.6१.६

यो वै ताम् अक्षितिं वेद सो ऽन्नम् अत्ति प्रतीकेन । (१।६)

yo vai tām akṣitiṃ veda so 'nnam atti pratīkena |

1.7१.७

स देवान् अपिगच्छति स ऊर्जम् उपजीवति । (१।७)

sa devān apigacchati sa ūrjam upajīvati |

1.8१.८

इति श्लोकाः ॥ (१।८)

iti ślokāḥ ||

2.1२.१

यत् सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत् पितेति । (२।१)

yat saptānnāni medhayā tapasājanayat piteti |

2.2२.२

मेधया हि तपसाजनयत् पितैकम् अस्य साधारणम् इति । (२।२)

medhayā hi tapasājanayat pitaikam asya sādhāraṇam iti |

2.3२.३

इदम् एवास्य तत् साधारणम् अन्नं यद् इदम् अद्यते । (२।३)

idam evāsya tat sādhāraṇam annaṃ yad idam adyate |

2.4२.४

स य एतद् उपास्ते न स पाप्मनो व्यावर्तते । (२।४)

sa ya etad upāste na sa pāpmano vyāvartate |

2.5२.५

मिश्रं ह्य् एतत् । (२।५)

miśraṃ hy etat |

2.6२.६

द्वे देवान् अभाजयद् इति । (२।६)

dve devān abhājayad iti |

2.7२.७

हुतं च प्रहुतं च । (२।७)

hutaṃ ca prahutaṃ ca |

2.8२.८

तस्माद् देवेभ्यो जुह्वति च प्र च जुह्वति । (२।८)

tasmād devebhyo juhvati ca pra ca juhvati |

2.9२.९

अथो आहुर् दर्शपूर्णमासाव् इति । (२।९)

atho āhur darśapūrṇamāsāv iti |

2.10२.१०

तस्मान् नेष्टियाजुकः स्यात् । (२।१०)

tasmān neṣṭiyājukaḥ syāt |

2.11२.११

पशुभ्य एकं प्रायच्छद् इति । (२।११)

paśubhya ekaṃ prāyacchad iti |

2.12२.१२

तत् पयः । (२।१२)

tat payaḥ |

2.13२.१३

पयो ह्य् एवाग्रे मनुष्याश् च पशवश् चोपजीवन्ति । (२।१३)

payo hy evāgre manuṣyāś ca paśavaś copajīvanti |

2.14२.१४

तस्मात् कुमारं जातं घृतं वैवाग्रे प्रतिलेहयन्ति स्तनं वानुधापयन्ति । (२।१४)

tasmāt kumāraṃ jātaṃ ghṛtaṃ vaivāgre pratilehayanti stanaṃ vānudhāpayanti |

2.15२.१५

अथ वत्सं जातम् आहुस् तृणाद् इति । (२।१५)

atha vatsaṃ jātam āhus tṛṇād iti |

2.16२.१६

तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च नेति । (२।१६)

tasmin sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca neti |

2.17२.१७

पयसि हीदं सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न । (२।१७)

payasi hīdaṃ sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na |

2.18२.१८

तद् यद् इदम् आहुः संवत्सरं पयसा जुह्वद् अप पुनर्मृत्युं जयतीति । (२।१८)

tad yad idam āhuḥ saṃvatsaraṃ payasā juhvad apa punarmṛtyuṃ jayatīti |

2.19२.१९

न तथा विद्यात् । (२।१९)

na tathā vidyāt |

2.20२.२०

यद् अहर् एव जुहोति तद् अहः पुनर्मृत्युम् अपजयत्य् एवं विद्वान् । (२।२०)

yad ahar eva juhoti tad ahaḥ punarmṛtyum apajayaty evaṃ vidvān |

2.21२.२१

सर्वं हि देवेभ्यो ऽन्नाद्यं प्रयच्छति । (२।२१)

sarvaṃ hi devebhyo 'nnādyaṃ prayacchati |

2.22२.२२

कस्मात् तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदेति । (२।२२)

kasmāt tāni na kṣīyante adyamānāni sarvadeti |

2.23२.२३

पुरुषो वा अक्षितिः । (२।२३)

puruṣo vā akṣitiḥ |

2.24२.२४

स हीदम् अन्नं पुनः पुनर् जनयते । (२।२४)

sa hīdam annaṃ punaḥ punar janayate |

2.25२.२५

यो वैताम् अक्षितिं वेदेति । (२।२५)

yo vaitām akṣitiṃ vedeti |

2.26२.२६

पुरुषो वा अक्षितिः । (२।२६)

puruṣo vā akṣitiḥ |

2.27२.२७

स हीदम् अन्नं धियाधिया जनयते कर्मभिः । (२।२७)

sa hīdam annaṃ dhiyādhiyā janayate karmabhiḥ |

2.28२.२८

यद्धैतन् न कुर्यात् क्षीयेत ह । (२।२८)

yaddhaitan na kuryāt kṣīyeta ha |

2.29२.२९

सो ऽन्नम् अत्ति प्रतीकेनेति । (२।२९)

so 'nnam atti pratīkeneti |

2.30२.३०

मुखं प्रतीकं मुखेनेत्य् एतत् । (२।३०)

mukhaṃ pratīkaṃ mukhenety etat |

2.31२.३१

स देवान् अपिगच्छति स ऊर्जम् उपजीवतीति प्रशंसा ॥ (२।३१)

sa devān apigacchati sa ūrjam upajīvatīti praśaṃsā ||

3.1३.१

त्रीण्य् आत्मने ऽकुरुतेति मनो वाचं प्राणं तान्य् आत्मने ऽकुरुत । (३।१)

trīṇy ātmane 'kuruteti mano vācaṃ prāṇaṃ tāny ātmane 'kuruta |

3.2३.२

अन्यत्रमना अभूवं नादर्शम् अन्यत्रमना अभूवं नाश्रौषम् इति मनसा ह्य् एव पश्यति मनसा शृणोति । (३।२)

anyatramanā abhūvaṃ nādarśam anyatramanā abhūvaṃ nāśrauṣam iti manasā hy eva paśyati manasā śṛṇoti |

3.3३.३

कामः संकल्पो विचिकित्सा श्रद्धाश्रद्धा धृतिर् अधृतिर् ह्रीर् धीर् भीर् इत्य् एतत् सर्वं मन एव । (३।३)

kāmaḥ saṃkalpo vicikitsā śraddhāśraddhā dhṛtir adhṛtir hrīr dhīr bhīr ity etat sarvaṃ mana eva |

3.4३.४

तस्माद् अपि पृष्ठत उपस्पृष्टो मनसा विजानाति । (३।४)

tasmād api pṛṣṭhata upaspṛṣṭo manasā vijānāti |

3.5३.५

यः कश्च शब्दो वाग् एव सा । (३।५)

yaḥ kaśca śabdo vāg eva sā |

3.6३.६

एषा ह्य् अन्तं आयत्तैषा हि न । (३।६)

eṣā hy antaṃ āyattaiṣā hi na |

3.7३.७

प्राणो ऽपानो व्यान उदानः समानो ऽन इत्य् एतत् सर्वं प्राण एव । (३।७)

prāṇo 'pāno vyāna udānaḥ samāno 'na ity etat sarvaṃ prāṇa eva |

3.8३.८

एतन्मयो वा अयम् आत्मा । (३।८)

etanmayo vā ayam ātmā |

3.9३.९

वाङ्मयो मनोमयः प्राणमयः ॥ (३।९)

vāṅmayo manomayaḥ prāṇamayaḥ ||

4.1४.१

त्रयो लोका एत एव । (४।१)

trayo lokā eta eva |

4.2४.२

वाग् एवायं लोको मनो ऽन्तरिक्षलोकः प्राणो ऽसौ लोकः ॥ (४।२)

vāg evāyaṃ loko mano 'ntarikṣalokaḥ prāṇo 'sau lokaḥ ||

5.1५.१

त्रयो वेदा एत एव । (५।१)

trayo vedā eta eva |

5.2५.२

वाग् एवर्ग्वेदो मनो यजुर्वेदः प्राणः सामवेदः ॥ (५।२)

vāg evargvedo mano yajurvedaḥ prāṇaḥ sāmavedaḥ ||

6.1६.१

देवाः पितरो मनुष्या एत एव । (६।१)

devāḥ pitaro manuṣyā eta eva |

6.2६.२

वाग् एव देवा मनः पितरः प्राणो मानुष्याः ॥ (६।२)

vāg eva devā manaḥ pitaraḥ prāṇo mānuṣyāḥ ||

7.1७.१

पिता माता प्रजैत एव । (७।१)

pitā mātā prajaita eva |

7.2७.२

मन एव पिता वाङ् माता प्राणः प्रजा ॥ (७।२)

mana eva pitā vāṅ mātā prāṇaḥ prajā ||

8.1८.१

विज्ञातं विजिज्ञास्यम् अविज्ञातम् एत एव । (८।१)

vijñātaṃ vijijñāsyam avijñātam eta eva |

8.2८.२

यत् किञ्च विज्ञातं वाचस् तद् रूपम् । (८।२)

yat kiñca vijñātaṃ vācas tad rūpam |

8.3८.३

वाग्घि विज्ञाता । (८।३)

vāgghi vijñātā |

8.4८.४

वाग् एनं तद् भूत्वावति ॥ (८।४)

vāg enaṃ tad bhūtvāvati ||

9.1९.१

यत् किञ्च विजिज्ञास्यं मनसस् तद् रूपम् । (९।१)

yat kiñca vijijñāsyaṃ manasas tad rūpam |

9.2९.२

मनो हि विजिज्ञास्यम् । (९।२)

mano hi vijijñāsyam |

9.3९.३

मन एनं तद् भूत्वावति ॥ (९।३)

mana enaṃ tad bhūtvāvati ||

10.1१०.१

यत् किञ्चाविज्ञातं प्राणस्य तद् रूपम् । (१०।१)

yat kiñcāvijñātaṃ prāṇasya tad rūpam |

10.2१०.२

प्राणो ह्य् अविज्ञातः । (१०।२)

prāṇo hy avijñātaḥ |

10.3१०.३

प्राण एनं तद् भूत्वावति ॥ (१०।३)

prāṇa enaṃ tad bhūtvāvati ||

11.1११.१

तस्यै वाचः पृथिवी शरीरम् । (११।१)

tasyai vācaḥ pṛthivī śarīram |

11.2११.२

ज्योतीरूपम् अयम् अग्निः । (११।२)

jyotīrūpam ayam agniḥ |

11.3११.३

तद् यावत्य् एव वाक् तावती पृथिवी तावान् अयम् अग्निः ॥ (११।३)

tad yāvaty eva vāk tāvatī pṛthivī tāvān ayam agniḥ ||

12.1१२.१

अथैतस्य मनसो द्यौः शरीरम् । (१२।१)

athaitasya manaso dyauḥ śarīram |

12.2१२.२

ज्योतीरूपम् असाव् आदित्यः । (१२।२)

jyotīrūpam asāv ādityaḥ |

12.3१२.३

तद् यावद् एव मनस् तावती द्यौस् तावान् असाव् आदित्यः । (१२।३)

tad yāvad eva manas tāvatī dyaus tāvān asāv ādityaḥ |

12.4१२.४

तौ मिथुनं समैताम् । (१२।४)

tau mithunaṃ samaitām |

12.5१२.५

ततः प्राणो ऽजायत । (१२।५)

tataḥ prāṇo 'jāyata |

12.6१२.६

स इन्द्रः । (१२।६)

sa indraḥ |

12.7१२.७

स एषो ऽसपत्नः । (१२।७)

sa eṣo 'sapatnaḥ |

12.8१२.८

द्वितीयो वै सपत्नः । (१२।८)

dvitīyo vai sapatnaḥ |

12.9१२.९

नास्य सपत्नो भवति य एवं वेद ॥ (१२।९)

nāsya sapatno bhavati ya evaṃ veda ||

13.1१३.१

अथैतस्य प्राणस्यापः शरीरम् । (१३।१)

athaitasya prāṇasyāpaḥ śarīram |

13.2१३.२

ज्योतीरूपम् असौ चन्द्रः । (१३।२)

jyotīrūpam asau candraḥ |

13.3१३.३

तद् यावान् एव प्राणस् तावत्य आपस् तावान् असौ चन्द्रः । (१३।३)

tad yāvān eva prāṇas tāvatya āpas tāvān asau candraḥ |

13.4१३.४

त एते सर्व एव समाः सर्वे ऽनन्ताः । (१३।४)

ta ete sarva eva samāḥ sarve 'nantāḥ |

13.5१३.५

स यो हैतान् अन्तवत उपास्ते ऽन्तवन्तं स लोकं जयति । (१३।५)

sa yo haitān antavata upāste 'ntavantaṃ sa lokaṃ jayati |

13.6१३.६

अथ यो हैतान् अनन्तान् उपास्ते ऽनन्तं स लोकं जयति ॥ (१३।६)

atha yo haitān anantān upāste 'nantaṃ sa lokaṃ jayati ||

14.1१४.१

स एष संवत्सरः प्रजापतिः षोडशकलः । (१४।१)

sa eṣa saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ ṣoḍaśakalaḥ |

14.2१४.२

तस्य रात्रय एव पञ्चदश कलाः । (१४।२)

tasya rātraya eva pañcadaśa kalāḥ |

14.3१४.३

ध्रुवैवास्य षोडशी कला । (१४।३)

dhruvaivāsya ṣoḍaśī kalā |

14.4१४.४

स रात्रिभिर् एवा च पूर्यते ऽप च क्षीयते । (१४।४)

sa rātribhir evā ca pūryate 'pa ca kṣīyate |

14.5१४.५

सो ऽमावास्यां रात्रिम् एतया षोडश्या कलया सर्वम् इदं प्राणभृद् अनुप्रविश्य ततः प्रातर् जायते । (१४।५)

so 'māvāsyāṃ rātrim etayā ṣoḍaśyā kalayā sarvam idaṃ prāṇabhṛd anupraviśya tataḥ prātar jāyate |

14.6१४.६

तस्माद् एतां रात्रिं प्राणभृतः प्राणं न विच्छिन्द्याद् अपि कृकलासस्यैतस्या एव देवताया अपचित्यै ॥ (१४।६)

tasmād etāṃ rātriṃ prāṇabhṛtaḥ prāṇaṃ na vicchindyād api kṛkalāsasyaitasyā eva devatāyā apacityai ||

15.1१५.१

यो वै स संवत्सरः प्रजापतिः षोडशकालो ऽयम् एव स यो ऽयम् एवंवित् पुरुषः । (१५।१)

yo vai sa saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ ṣoḍaśakālo 'yam eva sa yo 'yam evaṃvit puruṣaḥ |

15.2१५.२

तस्य वित्तम् एव पञ्चदश कलाः । (१५।२)

tasya vittam eva pañcadaśa kalāḥ |

15.3१५.३

आत्मैवास्य षोडशी कला । (१५।३)

ātmaivāsya ṣoḍaśī kalā |

15.4१५.४

स वित्तेनैवा च पूर्यते ऽप च क्षीयते । (१५।४)

sa vittenaivā ca pūryate 'pa ca kṣīyate |

15.5१५.५

तद् एतन् नभ्यं यद् अयम् आत्मा । (१५।५)

tad etan nabhyaṃ yad ayam ātmā |

15.6१५.६

प्रधिर् वित्तम् । (१५।६)

pradhir vittam |

15.7१५.७

तस्माद् यद्य् अपि सर्वज्यानिं जीयत आत्मना चेज् जीवति प्रधिनागाद् इत्य् एवाहुः ॥ (१५।७)

tasmād yady api sarvajyāniṃ jīyata ātmanā cej jīvati pradhināgād ity evāhuḥ ||

16.1१६.१

अथ त्रयो वाव लोका मनुष्यलोकः पितृलोको देवलोक इति । (१६।१)

atha trayo vāva lokā manuṣyalokaḥ pitṛloko devaloka iti |

16.2१६.२

सो ऽयं मनुष्यलोकः पुत्रेणैव जय्यो नान्येन कर्मणा । (१६।२)

so 'yaṃ manuṣyalokaḥ putreṇaiva jayyo nānyena karmaṇā |

16.3१६.३

कर्मणा पितृलोकः । (१६।३)

karmaṇā pitṛlokaḥ |

16.4१६.४

विद्यया देवलोकः । (१६।४)

vidyayā devalokaḥ |

16.5१६.५

देवलोको वै लोकानां श्रेष्ठः । (१६।५)

devaloko vai lokānāṃ śreṣṭhaḥ |

16.6१६.६

तस्माद् विद्यां प्रशंसन्ति ॥ (१६।६)

tasmād vidyāṃ praśaṃsanti ||

17.1१७.१

अथातः सम्प्रत्तिः । (१७।१)

athātaḥ samprattiḥ |

17.2१७.२

यदा प्रैष्यन् मन्यते ऽथ पुत्रम् आह त्वं ब्रह्म त्वं यज्ञस् त्वं लोक इति । (१७।२)

yadā praiṣyan manyate 'tha putram āha tvaṃ brahma tvaṃ yajñas tvaṃ loka iti |

17.3१७.३

स पुत्रः प्रत्याहाहं ब्रह्माहं यज्ञो ऽहम् लोक इति । (१७।३)

sa putraḥ pratyāhāhaṃ brahmāhaṃ yajño 'ham loka iti |

17.4१७.४

यद् वै किञ्चानूक्तं तस्य सर्वस्य ब्रह्मेत्य् एकता । (१७।४)

yad vai kiñcānūktaṃ tasya sarvasya brahmety ekatā |

17.5१७.५

ये वै के च यज्ञास् तेषां सर्वेषां यज्ञ इत्य् एकता । (१७।५)

ye vai ke ca yajñās teṣāṃ sarveṣāṃ yajña ity ekatā |

17.6१७.६

ये वै के च लोकास् तेषां सर्वेषां लोक इत्य् एकता । (१७।६)

ye vai ke ca lokās teṣāṃ sarveṣāṃ loka ity ekatā |

17.7१७.७

एतावद् वा इदं सर्वम् । (१७।७)

etāvad vā idaṃ sarvam |

17.8१७.८

एतन् मा सर्वं सन्न् अयम् इतो भुनजद् इति । (१७।८)

etan mā sarvaṃ sann ayam ito bhunajad iti |

17.9१७.९

तस्मात् पुत्रम् अनुशिष्टं लोक्यम् आहुः । (१७।९)

tasmāt putram anuśiṣṭaṃ lokyam āhuḥ |

17.10१७.१०

तस्माद् एनम् अनुशासति । (१७।१०)

tasmād enam anuśāsati |

17.11१७.११

स यदैवंविद् अस्माल् लोकात् प्रैत्य् अथैभिर् एव प्राणैः सह पुत्रम् आविशति । (१७।११)

sa yadaivaṃvid asmāl lokāt praity athaibhir eva prāṇaiḥ saha putram āviśati |

17.12१७.१२

स यद्य् अनेन किंचिद् अक्ष्णया कृतं भवति तस्माद् एनं सर्वस्मात् पुत्रो मुञ्चति तस्मात् पुत्रो नाम । (१७।१२)

sa yady anena kiṃcid akṣṇayā kṛtaṃ bhavati tasmād enaṃ sarvasmāt putro muñcati tasmāt putro nāma |

17.13१७.१३

स पुत्रेणैवास्मिल् लोके प्रतितिष्ठति । (१७।१३)

sa putreṇaivāsmil loke pratitiṣṭhati |

17.14१७.१४

अथैनम् एते देवाः प्राणा अमृता आविशन्ति ॥ (१७।१४)

athainam ete devāḥ prāṇā amṛtā āviśanti ||

18.1१८.१

पृथिव्यै चैनम् अग्नेश् च दैवी वाग् आविशति । (१८।१)

pṛthivyai cainam agneś ca daivī vāg āviśati |

18.2१८.२

सा वै दैवी वाग् यया यद् यद् एव वदति तत् तद् भवति ॥ (१८।२)

sā vai daivī vāg yayā yad yad eva vadati tat tad bhavati ||

19.1१९.१

दिवश् चैनम् आदित्याच् च दैवं मन आविशति । (१९।१)

divaś cainam ādityāc ca daivaṃ mana āviśati |

19.2१९.२

तद् वै दैवं मनो येनानन्द्य् एव भवत्य् अथो न शोचति ॥ (१९।२)

tad vai daivaṃ mano yenānandy eva bhavaty atho na śocati ||

20.1२०.१

अद्भ्यश् चैनं चन्द्रमसश् च दैवः प्राण आविशति । (२०।१)

adbhyaś cainaṃ candramasaś ca daivaḥ prāṇa āviśati |

20.2२०.२

स वै दैवः प्राणो यः संचरंश् चासंचरंश् च न व्यथते ऽथो न रिष्यति । (२०।२)

sa vai daivaḥ prāṇo yaḥ saṃcaraṃś cāsaṃcaraṃś ca na vyathate 'tho na riṣyati |

20.3२०.३

स एष एवंवित् सर्वेषां भूतानाम् आत्मा भवति । (२०।३)

sa eṣa evaṃvit sarveṣāṃ bhūtānām ātmā bhavati |

20.4२०.४

यथैषा देवतैवं सः । (२०।४)

yathaiṣā devataivaṃ saḥ |

20.5२०.५

यथैतां देवतां सर्वाणि भूतान्य् अवन्त्य् एवं हैवंविदं सर्वाणि भूतान्य् अवन्ति । (२०।५)

yathaitāṃ devatāṃ sarvāṇi bhūtāny avanty evaṃ haivaṃvidaṃ sarvāṇi bhūtāny avanti |

20.6२०.६

यद् उ किञ्चेमाः प्रजाः शोचन्त्य् अमैवासां तद् भवति । (२०।६)

yad u kiñcemāḥ prajāḥ śocanty amaivāsāṃ tad bhavati |

20.7२०.७

पुण्यम् एवामुं गच्छति । (२०।७)

puṇyam evāmuṃ gacchati |

20.8२०.८

न ह वै देवान् पापं गच्छति ॥ (२०।८)

na ha vai devān pāpaṃ gacchati ||

21.1२१.१

अथातो व्रतमीमांसा । (२१।१)

athāto vratamīmāṃsā |

21.2२१.२

प्रजापतिर् ह कर्माणि ससृजे । (२१।२)

prajāpatir ha karmāṇi sasṛje |

21.3२१.३

तानि सृष्टान्य् अन्योन्येनास्पर्धन्त । (२१।३)

tāni sṛṣṭāny anyonyenāspardhanta |

21.4२१.४

वदिष्याम्य् एवाहम् इति वाग् दध्रे । (२१।४)

vadiṣyāmy evāham iti vāg dadhre |

21.5२१.५

द्रक्ष्याम्य् अहम् इति चक्षुः । (२१।५)

drakṣyāmy aham iti cakṣuḥ |

21.6२१.६

श्रोष्याम्य् अहम् इति श्रोत्रम् । (२१।६)

śroṣyāmy aham iti śrotram |

21.7२१.७

एवम् अन्यानि कर्माणि यथाकर्मम् । (२१।७)

evam anyāni karmāṇi yathākarmam |

21.8२१.८

तानि मृत्युः श्रमो भूत्वोपयेमे । (२१।८)

tāni mṛtyuḥ śramo bhūtvopayeme |

21.9२१.९

तान्य् आप्नोत् । (२१।९)

tāny āpnot |

21.10२१.१०

तान्य् आप्त्वा मृत्युर् अवारुन्ध । (२१।१०)

tāny āptvā mṛtyur avārundha |

21.11२१.११

तस्माच्छ्राम्यत्य् एव वाक् । (२१।११)

tasmācchrāmyaty eva vāk |

21.12२१.१२

श्राम्यति चक्षुः । (२१।१२)

śrāmyati cakṣuḥ |

21.13२१.१३

श्राम्यति श्रोत्रम् । (२१।१३)

śrāmyati śrotram |

21.14२१.१४

अथेमम् एव नाप्नोत् यो ऽयं मध्यमः प्राणः । (२१।१४)

athemam eva nāpnot yo 'yaṃ madhyamaḥ prāṇaḥ |

21.15२१.१५

तानि ज्ञातुं दध्रिरे । (२१।१५)

tāni jñātuṃ dadhrire |

21.16२१.१६

अयं वै नः श्रेष्ठो यः संचरंश् चासंचरंश् च न व्यथते ऽथो न रिष्यति । (२१।१६)

ayaṃ vai naḥ śreṣṭho yaḥ saṃcaraṃś cāsaṃcaraṃś ca na vyathate 'tho na riṣyati |

21.17२१.१७

हन्तास्यैव सर्वे रूपं भवामेति । (२१।१७)

hantāsyaiva sarve rūpaṃ bhavāmeti |

21.18२१.१८

त एतस्यैव सर्वे रूपम् अभवन् । (२१।१८)

ta etasyaiva sarve rūpam abhavan |

21.19२१.१९

तस्माद् एत एतेनाख्यायन्ते प्राणा इति । (२१।१९)

tasmād eta etenākhyāyante prāṇā iti |

21.20२१.२०

तेन ह वाव तत् कुलम् आचक्षते यस्मिन् कुले भवति य एवं वेद । (२१।२०)

tena ha vāva tat kulam ācakṣate yasmin kule bhavati ya evaṃ veda |

21.21२१.२१

य उ हैवंविदा स्पर्धते ऽनुशुष्यति । (२१।२१)

ya u haivaṃvidā spardhate 'nuśuṣyati |

21.22२१.२२

अनुशुष्य हैवान्ततो म्रियत इत्य् अध्यात्मम् ॥ (२१।२२)

anuśuṣya haivāntato mriyata ity adhyātmam ||

22.1२२.१

अथाधिदेवतं ज्वलिष्याम्य् एवाहम् इत्य् अग्निर् दध्रे । (२२।१)

athādhidevataṃ jvaliṣyāmy evāham ity agnir dadhre |

22.2२२.२

तप्स्याम्य् अहम् इत्य् आदित्यः । (२२।२)

tapsyāmy aham ity ādityaḥ |

22.3२२.३

भास्याम्य् अहम् इति चन्द्रमाः । (२२।३)

bhāsyāmy aham iti candramāḥ |

22.4२२.४

एवम् अन्या देवता यथादेवतम् । (२२।४)

evam anyā devatā yathādevatam |

22.5२२.५

स यथैषां प्राणानां मध्यमः प्राण एवम् एतासां देवतानां वायुः । (२२।५)

sa yathaiṣāṃ prāṇānāṃ madhyamaḥ prāṇa evam etāsāṃ devatānāṃ vāyuḥ |

22.6२२.६

म्लोचन्ति ह्य् अन्या देवता न वायुः । (२२।६)

mlocanti hy anyā devatā na vāyuḥ |

22.7२२.७

सैषानस्तमिता देवता यद् वायुः ॥ (२२।७)

saiṣānastamitā devatā yad vāyuḥ ||

23.1२३.१

अथैष श्लोको भवति यतश् चोदेति सूर्यो ऽस्तं यत्र च गच्छतीति । (२३।१)

athaiṣa śloko bhavati yataś codeti sūryo 'staṃ yatra ca gacchatīti |

23.2२३.२

प्राणाद् वा एष उदेति प्राणे ऽस्तम् एति । (२३।२)

prāṇād vā eṣa udeti prāṇe 'stam eti |

23.3२३.३

तं देवाश् चक्रिरे धर्मं स एवाद्य स उ श्व इति । (२३।३)

taṃ devāś cakrire dharmaṃ sa evādya sa u śva iti |

23.4२३.४

यद् वा एते ऽमुर्ह्य् अध्रियन्त तद् एवाप्य् अद्य कुर्वन्ति । (२३।४)

yad vā ete 'murhy adhriyanta tad evāpy adya kurvanti |

23.5२३.५

तस्माद् एकम् एव व्रतं चरेत् प्राण्याच्चैवापान्याच् च । (२३।५)

tasmād ekam eva vrataṃ caret prāṇyāccaivāpānyāc ca |

23.6२३.६

नेन् मा पाप्मा मृत्युर् आप्नवद् इति । (२३।६)

nen mā pāpmā mṛtyur āpnavad iti |

23.7२३.७

यद्य् उ चरेत् समापिपयिषेत् तेनो एतस्यै देवतायै सायुज्यं सलोकतां जयति ॥ (२३।७)

yady u caret samāpipayiṣet teno etasyai devatāyai sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BĀU, 1, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit