बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad

BĀU, 3, 7

19 of 47 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथैनम् उद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच । (१।१)

athainam uddālaka āruṇiḥ papraccha yājñavalkyeti hovāca |

1.2१.२

मद्रेष्व् अवसाम पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञम् अधीयानाः । (१।२)

madreṣv avasāma patañcalasya kāpyasya gṛheṣu yajñam adhīyānāḥ |

1.3१.३

तस्यासीद् भार्या गन्धर्वगृहीता । (१।३)

tasyāsīd bhāryā gandharvagṛhītā |

1.4१.४

तम् अपृच्छाम को ऽसीति । (१।४)

tam apṛcchāma ko 'sīti |

1.5१.५

सो ऽब्रवीत् कबन्ध आथर्वण इति । (१।५)

so 'bravīt kabandha ātharvaṇa iti |

1.6१.६

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च वेत्थ नु त्वं काप्य तत् सूत्रं यस्मिन्न् अयं च लोकः परश् च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्तीति । (१।६)

so 'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikāṃś ca vettha nu tvaṃ kāpya tat sūtraṃ yasminn ayaṃ ca lokaḥ paraś ca lokaḥ sarvāṇi ca bhūtāni saṃdṛbdhāni bhavantīti |

1.7१.७

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो नाहं तद् भगवन् वेदेति । (१।७)

so 'bravīt patañcalaḥ kāpyo nāhaṃ tad bhagavan vedeti |

1.8१.८

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च । (१।८)

so 'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikāṃś ca |

1.9१.९

वेत्थ नु त्वं काप्य तम् अन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतान्य् अन्तरो यमयति । (१।९)

vettha nu tvaṃ kāpya tam antaryāmiṇaṃ ya imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ sarvāṇi ca bhūtāny antaro yamayati |

1.10१.१०

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो नाहं तं भगवन् वेदेति । (१।१०)

so 'bravīt patañcalaḥ kāpyo nāhaṃ taṃ bhagavan vedeti |

1.11१.११

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च । (१।११)

so 'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikāṃś ca |

1.12१.१२

यो वै तत् काप्य सूत्रं विद्यात् तं चान्तर्यामिणम् इति स ब्रह्मवित् स लोकवित् स देववित् स वेदवित् स आत्मवित् स सर्ववित् । (१।१२)

yo vai tat kāpya sūtraṃ vidyāt taṃ cāntaryāmiṇam iti sa brahmavit sa lokavit sa devavit sa vedavit sa ātmavit sa sarvavit |

1.13१.१३

इति तेभ्यो ऽब्रवीत् । (१।१३)

iti tebhyo 'bravīt |

1.14१.१४

तद् अहं वेद । (१।१४)

tad ahaṃ veda |

1.15१.१५

तच् चेत् त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रम् अविद्वांस् तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीर् उदजसे मूर्धा ते विपतिष्यति । (१।१५)

tac cet tvaṃ yājñavalkya sūtram avidvāṃs taṃ cāntaryāmiṇaṃ brahmagavīr udajase mūrdhā te vipatiṣyati |

1.16१.१६

वेद वा अहं गौतम तत् सूत्रं तं चान्तर्यामिणम् इति । (१।१६)

veda vā ahaṃ gautama tat sūtraṃ taṃ cāntaryāmiṇam iti |

1.17१.१७

यो वा इदं कश्च ब्रूयाद् वेद वेदेति यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति ॥ (१।१७)

yo vā idaṃ kaśca brūyād veda vedeti yathā vettha tathā brūhīti ||

2.1२.१

स होवाच वायुर् वै गौतम तत् सूत्रम् । (२।१)

sa hovāca vāyur vai gautama tat sūtram |

2.2२.२

वायुना वै गौतम सूत्रेणायं च लोकः परश् च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्ति । (२।२)

vāyunā vai gautama sūtreṇāyaṃ ca lokaḥ paraś ca lokaḥ sarvāṇi ca bhūtāni saṃdṛbdhāni bhavanti |

2.3२.३

तस्माद् वै गौतम पुरुषं प्रेतम् आहुर् व्यस्रंसिषतास्याङ्गानीति । (२।३)

tasmād vai gautama puruṣaṃ pretam āhur vyasraṃsiṣatāsyāṅgānīti |

2.4२.४

वायुना हि गौतम सूत्रेण संदृब्धानि भवन्तीति । (२।४)

vāyunā hi gautama sūtreṇa saṃdṛbdhāni bhavantīti |

2.5२.५

एवम् एवैतद् याज्ञवल्क्य । (२।५)

evam evaitad yājñavalkya |

2.6२.६

अन्तर्यामिणं ब्रूहीति ॥ (२।६)

antaryāmiṇaṃ brūhīti ||

3.1३.१

यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (३।१)

yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan pṛthivyā antaro yaṃ pṛthivī na veda yasya pṛthivī śarīraṃ yaḥ pṛthivīm antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

4.1४.१

यो ऽप्सु तिष्ठन्न् अद्भ्यो ऽन्तरो यम् आपो न विदुर् यस्यापः शरीरं यो ऽपो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (४।१)

yo 'psu tiṣṭhann adbhyo 'ntaro yam āpo na vidur yasyāpaḥ śarīraṃ yo 'po 'ntaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

5.1५.१

यो ऽग्नौ तिष्ठन्न् अग्नेर् अन्तरो यम् अग्निर् न वेद यस्याग्निः शरीरं यो ऽग्निम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (५।१)

yo 'gnau tiṣṭhann agner antaro yam agnir na veda yasyāgniḥ śarīraṃ yo 'gnim antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

6.1६.१

यो ऽन्तरिक्षे तिष्ठन्न् अन्तरिक्षाद् अन्तरो यम् अन्तरिक्षं न वेद यस्यान्तरिक्षं शरीरं यो ऽन्तरिक्षम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (६।१)

yo 'ntarikṣe tiṣṭhann antarikṣād antaro yam antarikṣaṃ na veda yasyāntarikṣaṃ śarīraṃ yo 'ntarikṣam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

7.1७.१

यो वायौ तिष्ठन् वायोर् अन्तरो यं वायुर् न वेद यस्य वायुः शरीरं यो वायुम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (७।१)

yo vāyau tiṣṭhan vāyor antaro yaṃ vāyur na veda yasya vāyuḥ śarīraṃ yo vāyum antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

8.1८.१

यो दिवि तिष्ठन् दिवो ऽन्तरो यं द्यौर् न वेद यस्य द्यौः शरीरं यो दिवम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (८।१)

yo divi tiṣṭhan divo 'ntaro yaṃ dyaur na veda yasya dyauḥ śarīraṃ yo divam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

9.1९.१

य आदित्ये तिष्ठन्न् आदित्याद् अन्तरो यम् आदित्यो न वेद यस्यादित्यः शरीरं य आदित्यम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (९।१)

ya āditye tiṣṭhann ādityād antaro yam ādityo na veda yasyādityaḥ śarīraṃ ya ādityam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

10.1१०.१

यो दिक्षु तिष्ठन् दिग्भ्यो ऽन्तरो यं दिशो न विदुर् यस्य दिशः शरीरं यो दिशो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१०।१)

yo dikṣu tiṣṭhan digbhyo 'ntaro yaṃ diśo na vidur yasya diśaḥ śarīraṃ yo diśo 'ntaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

11.1११.१

यश् चन्द्रतारके तिष्ठंश्चन्द्रतारकाद् अन्तरो यं चन्द्रतारकं न वेद यस्य चन्द्रतारकं शरीरं यश् चन्द्रतारकम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (११।१)

yaś candratārake tiṣṭhaṃścandratārakād antaro yaṃ candratārakaṃ na veda yasya candratārakaṃ śarīraṃ yaś candratārakam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

12.1१२.१

य आकाशे तिष्ठन्न् आकाशाद् अन्तरो यम् आकाशो न वेद यस्याकाशः शरीरं य आकाशम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१२।१)

ya ākāśe tiṣṭhann ākāśād antaro yam ākāśo na veda yasyākāśaḥ śarīraṃ ya ākāśam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

13.1१३.१

यस् तमसि तिष्ठंस् तमसो ऽन्तरो यं तमो न वेद यस्य तमः शरीरं यस् तमो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१३।१)

yas tamasi tiṣṭhaṃs tamaso 'ntaro yaṃ tamo na veda yasya tamaḥ śarīraṃ yas tamo 'ntaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

14.1१४.१

यस् तेजसि तिष्ठंस् तेजसो ऽन्तरो यं तेजो न वेद यस्य तेजः शरीरं यस् तेजो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१४।१)

yas tejasi tiṣṭhaṃs tejaso 'ntaro yaṃ tejo na veda yasya tejaḥ śarīraṃ yas tejo 'ntaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

15.1१५.१

अथाधिभूतम् । (१५।१)

athādhibhūtam |

15.2१५.२

यः सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन् सर्वेभ्यो भूतेभ्यो ऽन्तरो यं सर्वाणि भूतानि न विदुर् यस्य सर्वाणि भूतानि शरीरं यः सर्वाणि भूतान्य् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः । (१५।२)

yaḥ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhan sarvebhyo bhūtebhyo 'ntaro yaṃ sarvāṇi bhūtāni na vidur yasya sarvāṇi bhūtāni śarīraṃ yaḥ sarvāṇi bhūtāny antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ |

15.3१५.३

इत्य् अधिभूतम् ॥ (१५।३)

ity adhibhūtam ||

16.1१६.१

अथाध्यात्मम् । (१६।१)

athādhyātmam |

16.2१६.२

यः प्राणे तिष्ठन् प्राणाद् अन्तरो यं प्राणो न वेद यस्य प्राणः शरीरं यः प्राणम् अन्तरो यमयति एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१६।२)

yaḥ prāṇe tiṣṭhan prāṇād antaro yaṃ prāṇo na veda yasya prāṇaḥ śarīraṃ yaḥ prāṇam antaro yamayati eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

17.1१७.१

यो वाचि तिष्ठन् वाचो ऽन्तरो यं वाङ् न वेद यस्य वाक् शरीरं यो वाचम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१७।१)

yo vāci tiṣṭhan vāco 'ntaro yaṃ vāṅ na veda yasya vāk śarīraṃ yo vācam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

18.1१८.१

यश् चक्षुषि तिष्ठंश्चक्षुषो ऽन्तरो यं चक्षुर् न वेद यस्य चक्षुः शरीरं यश् चक्षुर् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१८।१)

yaś cakṣuṣi tiṣṭhaṃścakṣuṣo 'ntaro yaṃ cakṣur na veda yasya cakṣuḥ śarīraṃ yaś cakṣur antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

19.1१९.१

यः श्रोत्रे तिष्ठञ्छ्रोत्राद् अन्तरो यं श्रोत्रं न वेद यस्य श्रोत्रं शरीरं यः श्रोत्रम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (१९।१)

yaḥ śrotre tiṣṭhañchrotrād antaro yaṃ śrotraṃ na veda yasya śrotraṃ śarīraṃ yaḥ śrotram antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

20.1२०.१

यो मनसि तिष्ठन् मनसो ऽन्तरो यं मनो न वेद यस्य मनः शरीरं यो मनो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (२०।१)

yo manasi tiṣṭhan manaso 'ntaro yaṃ mano na veda yasya manaḥ śarīraṃ yo mano 'ntaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

21.1२१.१

यस् त्वचि तिष्ठंस् त्वचो ऽन्तरो यं त्वङ् न वेद यस्य त्वक् शरीरं यस् त्वचम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (२१।१)

yas tvaci tiṣṭhaṃs tvaco 'ntaro yaṃ tvaṅ na veda yasya tvak śarīraṃ yas tvacam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

22.1२२.१

यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानाद् अन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं यो विज्ञानम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः ॥ (२२।१)

yo vijñāne tiṣṭhan vijñānād antaro yaṃ vijñānaṃ na veda yasya vijñānaṃ śarīraṃ yo vijñānam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ||

23.1२३.१

यो रेतसि तिष्ठन् रेतसो ऽन्तरो यं रेतो न वेद यस्य रेतः शरीरं यो रेतो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः । (२३।१)

yo retasi tiṣṭhan retaso 'ntaro yaṃ reto na veda yasya retaḥ śarīraṃ yo reto 'ntaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ |

23.2२३.२

अदृष्टो द्रष्टाश्रुतः श्रोतामतो मन्ताविज्ञातो विज्ञाता । (२३।२)

adṛṣṭo draṣṭāśrutaḥ śrotāmato mantāvijñāto vijñātā |

23.3२३.३

नान्यो ऽतो ऽस्ति द्रष्टा नान्यो ऽतो ऽस्ति श्रोता नान्यो ऽतो ऽस्ति मन्ता नान्यो ऽतो ऽस्ति विज्ञाता । (२३।३)

nānyo 'to 'sti draṣṭā nānyo 'to 'sti śrotā nānyo 'to 'sti mantā nānyo 'to 'sti vijñātā |

23.4२३.४

एष त आत्मान्तर्याम्य् अमृतः । (२३।४)

eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ |

23.5२३.५

अतो ऽन्यद् आर्तम् । (२३।५)

ato 'nyad ārtam |

23.6२३.६

ततो होद्दालक आरुणिर् उपरराम ॥ (२३।६)

tato hoddālaka āruṇir upararāma ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BĀU, 3, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit