BĀU, 6, 3

45 of 47 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

स यः कामयेत महत् प्राप्नुयाम् इत्य् उदगयन आपूर्यमाणपक्षस्य पुण्याहे द्वादशाहम् उपसद्व्रती भूत्वौदुम्बरे कंसे चमसे वा सर्वौषधं फलानीति संभृत्य परिसमुह्य परिलिप्याग्निम् उपसमाधाय परिस्तीर्यावृताज्यं संस्कृत्य पुंसा नक्षत्रेण मन्थं संनीय जुहोति । (१।१)

sa yaḥ kāmayeta mahat prāpnuyām ity udagayana āpūryamāṇapakṣasya puṇyāhe dvādaśāham upasadvratī bhūtvaudumbare kaṃse camase vā sarvauṣadhaṃ phalānīti saṃbhṛtya parisamuhya parilipyāgnim upasamādhāya paristīryāvṛtājyaṃ saṃskṛtya puṃsā nakṣatreṇa manthaṃ saṃnīya juhoti |

1.2१.२

यावन्तो देवास् त्वयि जातवेदस् तिर्यञ्चो घ्नन्ति पुरुषस्य कामान् । (१।२)

yāvanto devās tvayi jātavedas tiryañco ghnanti puruṣasya kāmān |

1.3१.३

तेभ्यो ऽहं भागधेयं जुहोमि ते मा तृप्ताः सर्वैः कामैस् तर्पयन्तु स्वाहा । (१।३)

tebhyo 'haṃ bhāgadheyaṃ juhomi te mā tṛptāḥ sarvaiḥ kāmais tarpayantu svāhā |

1.4१.४

या तिरश्ची निपद्यसे ऽहं विधरणी इति । (१।४)

yā tiraścī nipadyase 'haṃ vidharaṇī iti |

1.5१.५

तां त्वा घृतस्य धारया यजे संराधनीम् अहं स्वाहा ॥ (१।५)

tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā yaje saṃrādhanīm ahaṃ svāhā ||

2.1२.१

ज्येष्ठाय स्वाहा श्रेष्ठाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (२।१)

jyeṣṭhāya svāhā śreṣṭhāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

2.2२.२

प्राणाय स्वाहा वसिष्ठायै स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (२।२)

prāṇāya svāhā vasiṣṭhāyai svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

2.3२.३

वाचे स्वाहा प्रतिष्ठायै स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (२।३)

vāce svāhā pratiṣṭhāyai svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

2.4२.४

चक्षुषे स्वाहा संपदे स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (२।४)

cakṣuṣe svāhā saṃpade svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

2.5२.५

श्रोत्राय स्वाहायतनाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (२।५)

śrotrāya svāhāyatanāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

2.6२.६

मनसे स्वाहा प्रजात्यै स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (२।६)

manase svāhā prajātyai svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

2.7२.७

रेतसे स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति ॥ (२।७)

retase svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati ||

3.1३.१

अग्नये स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।१)

agnaye svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.2३.२

सोमाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।२)

somāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.3३.३

भूः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।३)

bhūḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.4३.४

भुवः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।४)

bhuvaḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.5३.५

स्वः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।५)

svaḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.6३.६

भूर् भुवः स्वः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।६)

bhūr bhuvaḥ svaḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.7३.७

ब्रह्मणे स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।७)

brahmaṇe svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.8३.८

क्षत्राय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।८)

kṣatrāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.9३.९

भूताय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।९)

bhūtāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.10३.१०

भविष्यते स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।१०)

bhaviṣyate svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.11३.११

विश्वाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।११)

viśvāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.12३.१२

सर्वाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । (३।१२)

sarvāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati |

3.13३.१३

प्रजापतये स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति ॥ (३।१३)

prajāpataye svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati ||

4.1४.१

अथैनम् अभिमृशति भ्रमद् असि । (४।१)

athainam abhimṛśati bhramad asi |

4.2४.२

ज्वलद् असि । (४।२)

jvalad asi |

4.3४.३

पूर्णम् असि । (४।३)

pūrṇam asi |

4.4४.४

प्रस्तब्धम् असि । (४।४)

prastabdham asi |

4.5४.५

एकसभम् असि । (४।५)

ekasabham asi |

4.6४.६

हिंकृतम् असि । (४।६)

hiṃkṛtam asi |

4.7४.७

हिंक्रियमानम् असि । (४।७)

hiṃkriyamānam asi |

4.8४.८

उद्गीथम् असि । (४।८)

udgītham asi |

4.9४.९

उद्गीयमानम् असि । (४।९)

udgīyamānam asi |

4.10४.१०

श्रावितम् असि । (४।१०)

śrāvitam asi |

4.11४.११

प्रत्याश्रावितम् असि । (४।११)

pratyāśrāvitam asi |

4.12४.१२

आर्द्रे संदीप्तम् असि । (४।१२)

ārdre saṃdīptam asi |

4.13४.१३

विभूर् असि । (४।१३)

vibhūr asi |

4.14४.१४

प्रभूर् असि । (४।१४)

prabhūr asi |

4.15४.१५

अन्नम् असि । (४।१५)

annam asi |

4.16४.१६

ज्योतिर् असि । (४।१६)

jyotir asi |

4.17४.१७

निधनम् असि । (४।१७)

nidhanam asi |

4.18४.१८

संवर्गो ऽसीति ॥ (४।१८)

saṃvargo 'sīti ||

5.1५.१

अथैनम् उद्यच्छत्य् आमंस्यामं हि ते महि । (५।१)

athainam udyacchaty āmaṃsyāmaṃ hi te mahi |

5.2५.२

स हि राजेशानो ऽधिपतिः । (५।२)

sa hi rājeśāno 'dhipatiḥ |

5.3५.३

स मां राजेशनो ऽधिपतिं करोत्व् इति ॥ (५।३)

sa māṃ rājeśano 'dhipatiṃ karotv iti ||

6.1६.१

अथैनम् आचामति । (६।१)

athainam ācāmati |

6.2६.२

तत् सवितुर् वरेण्यम् । (६।२)

tat savitur vareṇyam |

6.3६.३

मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । (६।३)

madhu vātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ |

6.4६.४

माध्वीर् नः सन्त्व् ओषधीः । (६।४)

mādhvīr naḥ santv oṣadhīḥ |

6.5६.५

भूः स्वाहा । (६।५)

bhūḥ svāhā |

6.6६.६

भर्गो देवस्य धीमहि । (६।६)

bhargo devasya dhīmahi |

6.7६.७

मधु नक्तम् उतोषसो मधुमत् पार्थिवं रजः । (६।७)

madhu naktam utoṣaso madhumat pārthivaṃ rajaḥ |

6.8६.८

मधु द्यौर् अस्तु नः पिता । (६।८)

madhu dyaur astu naḥ pitā |

6.9६.९

भुवः स्वाहा । (६।९)

bhuvaḥ svāhā |

6.10६.१०

धियो यो नः प्रचोदयात् । (६।१०)

dhiyo yo naḥ pracodayāt |

6.11६.११

मधुमान् नो वनस्पतिर् मधुमान् अस्तु सूर्यः । (६।११)

madhumān no vanaspatir madhumān astu sūryaḥ |

6.12६.१२

माध्वीर् गावो भवन्तु नः । (६।१२)

mādhvīr gāvo bhavantu naḥ |

6.13६.१३

स्वः स्वाहा । (६।१३)

svaḥ svāhā |

6.14६.१४

सर्वां च सावित्रीम् अन्वाह । (६।१४)

sarvāṃ ca sāvitrīm anvāha |

6.15६.१५

सर्वाश् च मधुमतीर् अहम् एवेदं सर्वं भूयासं भूर् भुवः स्वः स्वाहेति अन्तत आचम्य पाणी प्रक्षाल्य जघनेनाग्निं प्राक्शिराः संविशति । (६।१५)

sarvāś ca madhumatīr aham evedaṃ sarvaṃ bhūyāsaṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ svāheti antata ācamya pāṇī prakṣālya jaghanenāgniṃ prākśirāḥ saṃviśati |

6.16६.१६

प्रातर् आदित्यम् उपतिष्ठते । (६।१६)

prātar ādityam upatiṣṭhate |

6.17६.१७

दिशाम् एकपुण्डरीकम् असि । (६।१७)

diśām ekapuṇḍarīkam asi |

6.18६.१८

अहं मनुष्याणाम् एकपुण्डरीकं भूयासम् इति । (६।१८)

ahaṃ manuṣyāṇām ekapuṇḍarīkaṃ bhūyāsam iti |

6.19६.१९

यथेतम् एत्य जघनेनाग्निम् आसीनो वंशं जपति ॥ (६।१९)

yathetam etya jaghanenāgnim āsīno vaṃśaṃ japati ||

7.1७.१

तं हैतम् उद्दालक आरुणिर् वाजसनेयाय याज्ञवल्क्यायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ (७।१)

taṃ haitam uddālaka āruṇir vājasaneyāya yājñavalkyāyāntevāsina uktvovāca api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcejjāyerañchākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti ||

8.1८.१

एतम् उ हैव वाजसनेयो याज्ञवल्क्यो मधुकाय पैङ्ग्यायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ (८।१)

etam u haiva vājasaneyo yājñavalkyo madhukāya paiṅgyāyāntevāsina uktvovāca api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcejjāyerañchākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti ||

9.1९.१

एतम् उ हैव मधुकः पैङ्ग्यश् चूलाय भागवित्तये ऽन्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ (९।१)

etam u haiva madhukaḥ paiṅgyaś cūlāya bhāgavittaye 'ntevāsina uktvovāca api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcejjāyerañchākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti ||

10.1१०.१

एतम् उ हैव चूलो भागवित्तिर् जानकय आयःस्थूणायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ (१०।१)

etam u haiva cūlo bhāgavittir jānakaya āyaḥsthūṇāyāntevāsina uktvovāca api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcejjāyerañchākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti ||

11.1११.१

एतम् उ हैव जानकिर् आयःस्थूणः सत्यकामाय जाबालायान्तेवासिन उक्त्वोवाच अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति ॥ (११।१)

etam u haiva jānakir āyaḥsthūṇaḥ satyakāmāya jābālāyāntevāsina uktvovāca api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcejjāyerañchākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti ||

12.1१२.१

एतम् उ हैव सत्यकामो जाबालो ऽन्तेवासिभ्य उक्त्वोवाचापि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज्जायेरञ्छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति । (१२।१)

etam u haiva satyakāmo jābālo 'ntevāsibhya uktvovācāpi ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcejjāyerañchākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti |

12.2१२.२

तम् एतं नापुत्राय वानन्तेवासिने वा ब्रूयात् ॥ (१२।२)

tam etaṃ nāputrāya vānantevāsine vā brūyāt ||

13.1१३.१

चतुरौदुम्बरो भवति । (१३।१)

caturaudumbaro bhavati |

13.2१३.२

औदुम्बरः स्रुव औदुम्बरश् चमस औदुम्बर इध्म औदुम्बर्या उपमन्थन्यौ । (१३।२)

audumbaraḥ sruva audumbaraś camasa audumbara idhma audumbaryā upamanthanyau |

13.3१३.३

दश ग्राम्याणि धान्यानि भवन्ति । (१३।३)

daśa grāmyāṇi dhānyāni bhavanti |

13.4१३.४

व्रीहियवास् तिलमाषा अणुप्रियंगवो गोधूमाश् च मसूराश् च खल्वाश् च खलकुलाश् च । (१३।४)

vrīhiyavās tilamāṣā aṇupriyaṃgavo godhūmāś ca masūrāś ca khalvāś ca khalakulāś ca |

13.5१३.५

तान् पिष्टान् दधनि मधुनि घृत उपसिञ्चति । (१३।५)

tān piṣṭān dadhani madhuni ghṛta upasiñcati |

13.6१३.६

आज्यस्य जुहोति ॥ (१३।६)

ājyasya juhoti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.