BĀU, 2, 4

10 of 47 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः उद्यास्यन् वा अरे ऽहम् अस्मात् स्थानाद् अस्मि । (१।१)

maitreyīti hovāca yājñavalkyaḥ udyāsyan vā are 'ham asmāt sthānād asmi |

1.2१.२

हन्त ते ऽनया कात्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ (१।२)

hanta te 'nayā kātyāyanyāntaṃ karavāṇīti ||

2.1२.१

सा होवाच मैत्रेयी यन् नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात् कथं तेनामृता स्याम् इति । (२।१)

sā hovāca maitreyī yan nu ma iyaṃ bhagoḥ sarvā pṛthivī vittena pūrṇā syāt kathaṃ tenāmṛtā syām iti |

2.2२.२

नेति होवाच याज्ञवल्क्यः । (२।२)

neti hovāca yājñavalkyaḥ |

2.3२.३

यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् । (२।३)

yathaivopakaraṇavatāṃ jīvitaṃ tathaiva te jīvitaṃ syāt |

2.4२.४

अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ (२।४)

amṛtatvasya tu nāśāsti vitteneti ||

3.1३.१

सा होवाच मैत्रेयी येनाहं नामृता स्यां किम् अहं तेन कुर्याम् । (३।१)

sā hovāca maitreyī yenāhaṃ nāmṛtā syāṃ kim ahaṃ tena kuryām |

3.2३.२

यद् एव भगवान् वेद तद् एव मे ब्रूहीति ॥ (३।२)

yad eva bhagavān veda tad eva me brūhīti ||

4.1४.१

स होवाच याज्ञवल्क्यः प्रिया बतारे नः सती प्रियं भाषसे । (४।१)

sa hovāca yājñavalkyaḥ priyā batāre naḥ satī priyaṃ bhāṣase |

4.2४.२

एह्य् आस्स्व । (४।२)

ehy āssva |

4.3४.३

व्याख्यास्यामि ते । (४।३)

vyākhyāsyāmi te |

4.4४.४

व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ (४।४)

vyācakṣāṇasya tu me nididhyāsasveti ||

5.1५.१

स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्य् आत्मनस् तु कामाय पतिः प्रियो भवति । (५।१)

sa hovāca na vā are patyuḥ kāmāya patiḥ priyo bhavaty ātmanas tu kāmāya patiḥ priyo bhavati |

5.2५.२

न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्य् आत्मनस् तु कामाय जाया प्रिया भवति । (५।२)

na vā are jāyāyai kāmāya jāyā priyā bhavaty ātmanas tu kāmāya jāyā priyā bhavati |

5.3५.३

न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति । (५।३)

na vā are putrāṇāṃ kāmāya putrāḥ priyā bhavanty ātmanas tu kāmāya putrāḥ priyā bhavanti |

5.4५.४

न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय वित्तं प्रियं भवति । (५।४)

na vā are vittasya kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavati |

5.5५.५

न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति । (५।५)

na vā are brahmaṇaḥ kāmāya brahma priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya brahma priyaṃ bhavati |

5.6५.६

न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति । (५।६)

na vā are kṣatrasya kāmāya kṣatraṃ priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya kṣatraṃ priyaṃ bhavati |

5.7५.७

न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति । (५।७)

na vā are lokānāṃ kāmāya lokāḥ priyā bhavanty ātmanas tu kāmāya lokāḥ priyā bhavanti |

5.8५.८

न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति । (५।८)

na vā are devānāṃ kāmāya devāḥ priyā bhavanty ātmanas tu kāmāya devāḥ priyā bhavanti |

5.9५.९

न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति । (५।९)

na vā are bhūtānāṃ kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanty ātmanas tu kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanti |

5.10५.१०

न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय सर्वं प्रियं भवति । (५।१०)

na vā are sarvasya kāmāya sarvaṃ priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya sarvaṃ priyaṃ bhavati |

5.11५.११

आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि । (५।११)

ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyo maitreyi |

5.12५.१२

आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदं सर्वं विदितम् ॥ (५।१२)

ātmano vā are darśanena śravaṇena matyā vijñānenedaṃ sarvaṃ viditam ||

6.1६.१

ब्रह्म तं परादाद् यो ऽन्यत्रात्मनो ब्रह्म वेद । (६।१)

brahma taṃ parādād yo 'nyatrātmano brahma veda |

6.2६.२

क्षत्रं तं परादाद् यो ऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद । (६।२)

kṣatraṃ taṃ parādād yo 'nyatrātmanaḥ kṣatraṃ veda |

6.3६.३

लोकास् तं परादुर् यो ऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद । (६।३)

lokās taṃ parādur yo 'nyatrātmano lokān veda |

6.4६.४

देवास् तं परादुर् यो ऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद । (६।४)

devās taṃ parādur yo 'nyatrātmano devān veda |

6.5६.५

भूतानि तं परादुर् यो ऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद । (६।५)

bhūtāni taṃ parādur yo 'nyatrātmano bhūtāni veda |

6.6६.६

सर्वं तं परादाद् यो ऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद । (६।६)

sarvaṃ taṃ parādād yo 'nyatrātmanaḥ sarvaṃ veda |

6.7६.७

इदं ब्रह्मेदं क्षत्रम् इमे लोका इमे देवा इमानि भूतानीदं सर्वं यद् अयम् आत्मा ॥ (६।७)

idaṃ brahmedaṃ kṣatram ime lokā ime devā imāni bhūtānīdaṃ sarvaṃ yad ayam ātmā ||

7.1७.१

स यथा दुन्दुभेर् हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद् ग्रहणाय । (७।१)

sa yathā dundubher hanyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyād grahaṇāya |

7.2७.२

दुन्दुभेस् तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ (७।२)

dundubhes tu grahaṇena dundubhyāghātasya vā śabdo gṛhītaḥ ||

8.1८.१

स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद् ग्रहणाय शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ (८।१)

sa yathā śaṅkhasya dhmāyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyād grahaṇāya śaṅkhasya tu grahaṇena śaṅkhadhmasya vā śabdo gṛhītaḥ ||

9.1९.१

स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद् ग्रहणाय वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ (९।१)

sa yathā vīṇāyai vādyamānāyai na bāhyāñchabdāñchaknuyād grahaṇāya vīṇāyai tu grahaṇena vīṇāvādasya vā śabdo gṛhītaḥ ||

10.1१०.१

स यथार्द्रैधाग्नेर् अभ्याहितात् पृथग् धूमा विनिश्चरन्त्य् एव वा अरे ऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितम् एतद् यद् ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदो ऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्य् अनुव्याख्यानानि व्याख्यानानि । (१०।१)

sa yathārdraidhāgner abhyāhitāt pṛthag dhūmā viniścaranty eva vā are 'sya mahato bhūtasya niḥśvasitam etad yad ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo 'tharvāṅgirasa itihāsaḥ purāṇaṃ vidyā upaniṣadaḥ ślokāḥ sūtrāṇy anuvyākhyānāni vyākhyānāni |

10.2१०.२

अस्यैवैतानि निश्वसितानि ॥ (१०।२)

asyaivaitāni niśvasitāni ||

11.1११.१

स यथा सर्वासाम् अपां समुद्र एकायनम् । (११।१)

sa yathā sarvāsām apāṃ samudra ekāyanam |

11.2११.२

एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वग् एकायनम् । (११।२)

evaṃ sarveṣāṃ sparśānāṃ tvag ekāyanam |

11.3११.३

एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् । (११।३)

evaṃ sarveṣāṃ gandhānāṃ nāsike ekāyanam |

11.4११.४

एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् । (११।४)

evaṃ sarveṣāṃ rasānāṃ jihvaikāyanam |

11.5११.५

एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुर् एकायनम् । (११।५)

evaṃ sarveṣāṃ rūpāṇāṃ cakṣur ekāyanam |

11.6११.६

एवं सर्वेषां शब्दानां श्रोत्रम् एकायनम् । (११।६)

evaṃ sarveṣāṃ śabdānāṃ śrotram ekāyanam |

11.7११.७

एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् । (११।७)

evaṃ sarveṣāṃ saṃkalpānāṃ mana ekāyanam |

11.8११.८

एवं सर्वासां विद्यानां हृदयम् एकायनम् । (११।८)

evaṃ sarvāsāṃ vidyānāṃ hṛdayam ekāyanam |

11.9११.९

एवं सर्वेषां कर्मणां हस्ताव् एकायनम् । (११।९)

evaṃ sarveṣāṃ karmaṇāṃ hastāv ekāyanam |

11.10११.१०

एवं सर्वेषाम् आनन्दानाम् उपस्थ एकायनम् । (११।१०)

evaṃ sarveṣām ānandānām upastha ekāyanam |

11.11११.११

एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुर् एकायनम् । (११।११)

evaṃ sarveṣāṃ visargāṇāṃ pāyur ekāyanam |

11.12११.१२

एवं सर्वेषाम् अध्वनां पादाव् एकायनम् । (११।१२)

evaṃ sarveṣām adhvanāṃ pādāv ekāyanam |

11.13११.१३

एवं सर्वेषां वेदानां वाग् एकायनम् ॥ (११।१३)

evaṃ sarveṣāṃ vedānāṃ vāg ekāyanam ||

12.1१२.१

स यथा सैन्धवखिल्य उदके प्रास्त उदकम् एवानुविलीयेत न हास्योद्ग्रहणायेव स्यात् । (१२।१)

sa yathā saindhavakhilya udake prāsta udakam evānuvilīyeta na hāsyodgrahaṇāyeva syāt |

12.2१२.२

यतो यतस् त्व् आददीत लवणम् । (१२।२)

yato yatas tv ādadīta lavaṇam |

12.3१२.३

एवं वा अर इदं महद् भूतम् अनन्तम् अपारं विज्ञानघन एव । (१२।३)

evaṃ vā ara idaṃ mahad bhūtam anantam apāraṃ vijñānaghana eva |

12.4१२.४

एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्य् एवानुविनश्यति । (१२।४)

etebhyo bhūtebhyaḥ samutthāya tāny evānuvinaśyati |

12.5१२.५

न प्रेत्य संज्ञास्तीत्य् अरे ब्रवीमि । (१२।५)

na pretya saṃjñāstīty are bravīmi |

12.6१२.६

इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ (१२।६)

iti hovāca yājñavalkyaḥ ||

13.1१३.१

सा होवाच मैत्रेयी अत्रैव मा भगवान् अमूमुहन् न प्रेत्य संज्ञास्तीति । (१३।१)

sā hovāca maitreyī atraiva mā bhagavān amūmuhan na pretya saṃjñāstīti |

13.2१३.२

स होवाच न वा अरे ऽहं मोहं ब्रवीमि । (१३।२)

sa hovāca na vā are 'haṃ mohaṃ bravīmi |

13.3१३.३

अलं वा अर इदं विज्ञानाय ॥ (१३।३)

alaṃ vā ara idaṃ vijñānāya ||

14.1१४.१

यत्र हि द्वैतम् इव भवति तद् इतर इतरं जिघ्रति तद् इतर इतरं पश्यति तद् इतर इतरं शृणोति तद् इतर इतरं जिघ्रति तद् इतर इतरम् अभिवदति तद् इतर इतरं मनुते तद् इतर इतरं विजानाति । (१४।१)

yatra hi dvaitam iva bhavati tad itara itaraṃ jighrati tad itara itaraṃ paśyati tad itara itaraṃ śṛṇoti tad itara itaraṃ jighrati tad itara itaram abhivadati tad itara itaraṃ manute tad itara itaraṃ vijānāti |

14.2१४.२

यत्र वास्य सर्वम् आत्मैवाभूत् तत् केन कं जिघ्रेत् तत् केन कं जिघ्रेत् तत् केन कं पश्येत् तत् केन कं शृणुयात् तत् केन कम् अभिवदेत् तत् केन कं मन्वीत तत् केन कं विजानीयात् । (१४।२)

yatra vāsya sarvam ātmaivābhūt tat kena kaṃ jighret tat kena kaṃ jighret tat kena kaṃ paśyet tat kena kaṃ śṛṇuyāt tat kena kam abhivadet tat kena kaṃ manvīta tat kena kaṃ vijānīyāt |

14.3१४.३

येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् । (१४।३)

yenedaṃ sarvaṃ vijānāti taṃ kena vijānīyāt |

14.4१४.४

विज्ञातारम् अरे केन विजानीयाद् इति ॥ (१४।४)

vijñātāram are kena vijānīyād iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.