अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति । (१।१)

स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्य् उच्यन्ते । (१।२)

त्रयश् च त्री च शता त्रयश् च त्री च सहस्रेति । (१।३)

ओम् इति होवाच । (१।४)

कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । (१।५)

त्रयस्त्रिंशद् इति । (१।६)

ओम् इति होवाच । (१।७)

कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । (१।८)

षड् इति । (१।९)

ओम् इति होवाच । (१।१०)

कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । (१।११)

त्रय इति । (१।१२)

ओम् इति होवाच । (१।१३)

कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । (१।१४)

द्वाव् इति । (१।१५)

ओम् इति होवाच । (१।१६)

कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । (१।१७)

अध्यर्ध इति । (१।१८)

ओम् इति होवाच । (१।१९)

कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । (१।२०)

एक इति । (१।२१)

ओम् इति होवाच । (१।२२)

कतमे ते त्रयश् च त्री च शता त्रयश् च त्री च सहस्रेति ॥ (१।२३)

स होवाच महिमान एवैषाम् एते । (२।१)

त्रयस्त्रिंशत् त्व् एव देवा इति । (२।२)

कतमे ते त्रयस्त्रिंशद् इति । (२।३)

अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः त एकत्रिंशद् ऐन्द्रश् चैव प्रजापतिश् च त्रयस्त्रिंशाव् इति ॥ (२।४)

कतमे वसव इति । (३।१)

अग्निश् च पृथिवी च वायुश् चान्तरिक्षं चादित्यश् च द्यौः च चन्द्रमाश् च नक्षत्राणि चैते वसवः । (३।२)

एतेषु हीदं सर्वं वसु हितं इति तस्माद् वसव इति ॥ (३।३)

कतमे रुद्रा इति । (४।१)

दशेमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशः । (४।२)

ते यदास्माच्छरीरान् मर्त्याद् उत्क्रामन्त्य् अथ रोदयन्ति । (४।३)

तद् यद् रोदयन्ति तस्माद् रुद्रा इति ॥ (४।४)

कतम आदित्या इति । (५।१)

द्वादश वै मासाः संवत्सरस्यैत आदित्याः । (५।२)

एते हीदं सर्वम् आददाना यन्ति । (५।३)

ते यद् इदं सर्वम् आददाना यन्ति तस्माद् आदित्या इति ॥ (५।४)

कतम इन्द्रः कतमः प्रजापतिर् इति । (६।१)

स्तनयित्नुर् एवेन्द्रो यज्ञः प्रजापतिर् इति । (६।२)

कतमः स्तनयित्नुर् इति । (६।३)

अशनिर् इति । (६।४)

कतमो यज्ञ इति । (६।५)

पशव इति ॥ (६।६)

कतमे षड् इति । (७।१)

अग्निश् च पृथिवी च वायुश् चान्तरिक्षश् चादित्यश् च द्यौश् चैते षट् । (७।२)

एते हीदं सर्वं षड् इति ॥ (७।३)

कतमे ते त्रयो देवा इति । (८।१)

इम एव त्रयो लोकाः । (८।२)

एषु हीमे सर्वे देवा इति । (८।३)

कतमौ तौ द्वौ देवा इति । (८।४)

अन्नं चैव प्राणश् चेति । (८।५)

कतमो ऽध्यर्ध इति । (८।६)

यो ऽयं पवत इति ॥ (८।७)

तद् आहुर् यद् अयम् एक इवैव पवते । (९।१)

अथ कथम् अध्यर्ध इति । (९।२)

यद् अस्मिन्न् इदं सर्वम् अध्यार्ध्नोत् तेनाध्यर्ध इति । (९।३)

कतम एको देव इति । (९।४)

प्राण इति । (९।५)

स ब्रह्म त्यद् इत्य् आचक्षते ॥ (९।६)

पृथिव्य् एव यस्यायतनम् अग्निर् लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (१०।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (१०।२)

य एवायं शारीरः पुरुषः स एषः । (१०।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (१०।४)

अमृतम् इति होवाच ॥ (१०।५)

काम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (११।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (११।२)

य एवायं काममयः पुरुषः स एषः । (११।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (११।४)

स्त्रिय इति होवाच ॥ (११।५)

रूपाण्य् एव यस्यायतनं चक्षुर् लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (१२।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (१२।२)

य एवासाव् आदित्ये पुरुषः स एषः । (१२।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (१२।४)

सत्यम् इति होवाच ॥ (१२।५)

आकाश एव यस्यायतनं श्रोत्रं लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (१३।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (१३।२)

य एवायम् श्रौतः प्रातिश्रुत्कः पुरुषः स एष । (१३।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (१३।४)

दिश इति होवाच ॥ (१३।५)

तम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (१४।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (१४।२)

य एवायं छायामयः पुरुषः स एषः । (१४।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (१४।४)

मृत्युर् इति होवाच ॥ (१४।५)

रूपाण्य् एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (१५।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (१५।२)

य एवायम् आदर्शे पुरुषः स एषः । (१५।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (१५।४)

सत्यम् इति होवाच ॥ (१५।५)

आप एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (१६।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (१६।२)

य एवायं अप्सु पुरुषः स एषः । (१६।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (१६।४)

वरुण इति होवाच ॥ (१६।५)

रेत एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर् यो वै तं पुरुषं विद्यात् सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् । (१७।१)

याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यम् आत्थ । (१७।२)

य एवायं पुत्रमयः पुरुषः स एषः । (१७।३)

वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति । (१७।४)

प्रजापतिर् इति होवाच ॥ (१७।५)

शाकल्येति होवाच याज्ञवल्क्यः । (१८।१)

त्वां स्विद् इमे ब्राह्मणा अङ्गारावक्षयणम् अक्रता३ इति ॥ (१८।२)

याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यः । (१९।१)

यद् इदं कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणान् अत्यवदीः किं ब्रह्म विद्वान् इति । (१९।२)

दिशो वेद सदेवाः सप्रतिष्ठा इति । (१९।३)

यद् दिशो वेत्थ सदेवाः सप्रतिष्ठाः ॥ (१९।४)

किंदेवतो ऽस्यां प्राच्यां दिश्य् असीति । (२०।१)

आदित्यदेवत इति । (२०।२)

स आदित्यः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति । (२०।३)

चक्षुषीति । (२०।४)

कस्मिन् नु चक्षुः प्रतिष्ठितम् इति । (२०।५)

रूपेष्व् इति । (२०।६)

चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति । (२०।७)

कस्मिन् नु रूपाणि प्रतिष्ठितानीति । (२०।८)

हृदय इति होवाच । (२०।९)

हृदयेन हि रूपाणि जानाति । (२०।१०)

हृदये ह्य् एव रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीति । (२०।११)

एवम् एवैतद् याज्ञवल्क्य ॥ (२०।१२)

किंदेवतो ऽस्यां दक्षिणायां दिश्य् असीति । (२१।१)

यमदेवत इति । (२१।२)

स यमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति । (२१।३)

यज्ञ इति । (२१।४)

कस्मिन् नु यज्ञः प्रतिष्ठित इति । (२१।५)

दक्षिणायाम् इति । (२१।६)

कस्मिन् नु दक्षिणा प्रतिष्ठितेति । (२१।७)

श्रद्धायाम् इति । (२१।८)

यदा ह्य् एव श्रद्धत्ते ऽथ दक्षिणां ददाति । (२१।९)

श्रद्धायां ह्य् एव दक्षिणा प्रतिष्ठितेति । (२१।१०)

कस्मिन् नु श्रद्धा प्रतिष्ठितेति । (२१।११)

हृदय इति होवाच । (२१।१२)

हृदयेन हि श्रद्धाम् । (२१।१३)

हृदये ह्य् एव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति । (२१।१४)

एवम् एवैतद् याज्ञवल्क्य ॥ (२१।१५)

किंदेवतो ऽस्यां प्रतीच्यां दिश्य् असीति । (२२।१)

वरुणदेवत इति । (२२।२)

स वरुणः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति । (२२।३)

अप्स्व् इति । (२२।४)

कस्मिन् न्व् आपः प्रतिष्ठिता इति । (२२।५)

रेतसीति । (२२।६)

कस्मिन् नु रेतः प्रतिष्ठितम् इति । (२२।७)

हृदय इति । (२२।८)

तस्माद् अपि प्रतिरूपं जातम् आहुर् हृदयाद् इव सृप्तो हृदयाद् इव निर्मित इति । (२२।९)

हृदये ह्य् एव रेतः प्रतिष्ठितं भवतीति । (२२।१०)

एवम् एवैतद् याज्ञवल्क्य ॥ (२२।११)

किंदेवतो ऽस्याम् उदीच्यां दिश्य् असीति । (२३।१)

सोमदेवत इति । (२३।२)

स सोमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति । (२३।३)

दीक्षायाम् इति । (२३।४)

कस्मिन् नु दीक्षा प्रतिष्ठितेति । (२३।५)

सत्य इति । (२३।६)

तस्माद् अपि दीक्षितम् आहुः सत्यं वदेति । (२३।७)

सत्ये ह्य् एव दीक्षा प्रतिष्ठितेति । (२३।८)

कस्मिन् नु सत्यं प्रतिष्ठितम् इति । (२३।९)

हृदय इति होवाच । (२३।१०)

हृदयेन हि सत्यं जानाति । (२३।११)

हृदये ह्य् एव सत्यं प्रतिष्ठितं भवतीति । (२३।१२)

एवम् एवैतद् याज्ञवल्क्य ॥ (२३।१३)

किंदेवतो ऽस्यां ध्रुवायां दिश्य् असीति । (२४।१)

अग्निदेवत इति । (२४।२)

सो ऽग्निः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति । (२४।३)

वाचीति । (२४।४)

कस्मिन् नु वाक् प्रतिष्ठितेति । (२४।५)

हृदय इति । (२४।६)

कस्मिन् नु हृदयं प्रतिष्ठितम् इति ॥ (२४।७)

अहल्लिकेति होवाच याज्ञवल्क्यः । (२५।१)

यत्रैतद् अन्यत्रास्मन् मन्यासै । (२५।२)

यद्ध्येतद् अन्यत्रास्मत् स्याच्छ्वानो वैनद् अद्युर् वयांसि वैनद् विमथ्नीरन् इति ॥ (२५।३)

कस्मिन् नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति । (२६।१)

प्राण इति । (२६।२)

कस्मिन् नु प्राणः प्रतिष्ठित इति । (२६।३)

अपान इति । (२६।४)

कस्मिन् न्व् अपानः प्रतिष्ठित इति । (२६।५)

व्यान इति । (२६।६)

कस्मिन् नु व्यानः प्रतिष्ठित इति । (२६।७)

उदान इति । (२६।८)

कस्मिन् नूदानः प्रतिष्ठित इति । (२६।९)

समान इति । (२६।१०)

स एष नेति नेत्य् आत्मा । (२६।११)

अगृह्यो न हि गृह्यते । (२६।१२)

अशीर्यो न हि शीर्यते । (२६।१३)

असङ्गो न सज्यते । (२६।१४)

असितो न व्यथते । (२६।१५)

न रिष्यति । (२६।१६)

एतान्य् अष्टाव् आयतनान्य् अष्टौ लोका अष्टौ देवा अष्टौ पुरुषाः । (२६।१७)

स यस् तान् पुरुषान् निरुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामत् तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि । (२६।१८)

तं चेन् मे न विवक्ष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति । (२६।१९)

तं ह न मेने शाकल्यः । (२६।२०)

तस्य ह मूर्धा विपपात । (२६।२१)

अपि हास्य परिमोषिणो ऽस्थीन्य् अपजह्रुर् अन्यन् मन्यमानाः ॥ (२६।२२)

अथ होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वः कामयते स मा पृच्छतु । (२७।१)

सर्वे वा मा पृच्छत । (२७।२)

यो वः कामयते तं वः पृच्छामि सर्वान् वा वः पृच्छामीति । (२७।३)

ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ॥ (२७।४)

तान् हैतैः श्लोकैः पप्रच्छ । (२८।१)

यथा वृक्षो वनस्पतिस् तथैव पुरुषो ऽमृषा । (२८।२)

तस्य लोमानि पर्णानि त्वग् अस्योत्पाटिका बहिः ॥ (२८।३)

त्वच एवास्य रुधिरं प्रस्यन्दि त्वच उत्पटः । (२९।१)

तस्मात् तद् आतृण्णात् प्रैति रसो वृक्षाद् इवाहतात् ॥ (२९।२)

मांसान्य् अस्य शकराणि किनाटं स्नाव तत् स्थिरम् । (३०।१)

अस्थीन्य् अन्तरतो दारुणि मज्जा मज्जोपमा कृता ॥ (३०।२)

यद् वृक्षो वृक्णो रोहति मूलान् नवतरः पुनः । (३१।१)

मर्त्यः स्विन् मृत्युना वृक्णः कस्मान् मूलात् प्ररोहति ॥ (३१।२)

रेतस इति मा वोचत जीवतस् तत् प्रजायते । (३२।१)

धानारुह इव वै वृक्षो ऽञ्जसा प्रेत्य सम्भवः ॥ (३२।२)

यत् समूलम् आवृहेयुर् वृक्षं न पुनर् आभवेत् । (३३।१)

मर्त्यः स्विन् मृत्युना वृक्णः कस्मान् मूलात् प्ररोहति ॥ (३३।२)

जात एव न जायते को न्व् एनं जनयेत् पुनः । (३४।१)

विज्ञानम् आनन्दं ब्रह्म रातिर् दातुः परायणम् ॥ (३४।२)

जात एव न जायते को न्वेनं जनयेत् पुनः । (३५।१)

विज्ञानम् आनन्दं ब्रह्म रातिर् दातुः परायणम् ॥ (३५।२)

तिष्ठमानस्य तद्विद इति ॥ (३६।१)