बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad

BĀU, 2, 5

11 of 47 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

इयं पृथिवी सर्वेषां भूतानां मधु । (१।१)

iyaṃ pṛthivī sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

1.2१.२

अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु । (१।२)

asyai pṛthivyai sarvāṇi bhūtāni madhu |

1.3१.३

यश् चायम् अस्यां पृथिव्यां तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश्चायम् अध्यात्मं शारीरस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (१।३)

yaś cāyam asyāṃ pṛthivyāṃ tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaścāyam adhyātmaṃ śārīras tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

1.4१.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (१।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

2.1२.१

इमा आपः सर्वेषां भूतानां मधु । (२।१)

imā āpaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

2.2२.२

आसाम् अपां सर्वाणि भूतानि मधु । (२।२)

āsām apāṃ sarvāṇi bhūtāni madhu |

2.3२.३

यश् चायम् आस्व् अप्सु तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश्चायम् अध्यात्मं रैतसस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (२।३)

yaś cāyam āsv apsu tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaścāyam adhyātmaṃ raitasas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

2.4२.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (२।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

3.1३.१

अयम् अग्निः सर्वेषां भूतानां मधु । (३।१)

ayam agniḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

3.2३.२

अस्याग्नेः सर्वाणि भूतानि मधु । (३।२)

asyāgneḥ sarvāṇi bhūtāni madhu |

3.3३.३

यश् चायम् अस्मिन्न् अग्नौ तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश्चायम् अध्यात्मं वाङ्मयस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (३।३)

yaś cāyam asminn agnau tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaścāyam adhyātmaṃ vāṅmayas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

3.4३.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (३।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

4.1४.१

अयं वायुः सर्वेषां भूतानां मधु । (४।१)

ayaṃ vāyuḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

4.2४.२

अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु । (४।२)

asya vāyoḥ sarvāṇi bhūtāni madhu |

4.3४.३

यश् चायम् अस्मिन् वायौ तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं प्राणस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (४।३)

yaś cāyam asmin vāyau tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ prāṇas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

4.4४.४

इदं अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (४।४)

idaṃ amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

5.1५.१

अयम् आदित्यः सर्वेषां भूतानां मधु । (५।१)

ayam ādityaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

5.2५.२

अस्यादित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु । (५।२)

asyādityasya sarvāṇi bhūtāni madhu |

5.3५.३

यश् चायम् अस्मिन्न् आदित्ये तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं चाक्षुषस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (५।३)

yaś cāyam asminn āditye tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ cākṣuṣas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

5.4५.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (५।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

6.1६.१

इमा दिशः सर्वेषां भूतानां मधु । (६।१)

imā diśaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

6.2६.२

आसां दिशां सर्वाणि भूतानि मधु । (६।२)

āsāṃ diśāṃ sarvāṇi bhūtāni madhu |

6.3६.३

यश् चायम् आसु दिक्षु तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (६।३)

yaś cāyam āsu dikṣu tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ śrautraḥ prātiśrutkas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

6.4६.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (६।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

7.1७.१

अयं चन्द्रः सर्वेषां भूतानां मधु । (७।१)

ayaṃ candraḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

7.2७.२

अस्य चन्द्रस्य सर्वाणि भूतानि मधु । (७।२)

asya candrasya sarvāṇi bhūtāni madhu |

7.3७.३

यश् चायम् अस्मिन् चन्द्रे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं मानसस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मेदम् अमृतम् । (७।३)

yaś cāyam asmin candre tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ mānasas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmedam amṛtam |

7.4७.४

इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (७।४)

idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

8.1८.१

इयं विद्युत् सर्वेषां भूतानां मधु । (८।१)

iyaṃ vidyut sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

8.2८.२

अस्यै विद्युतः सर्वाणि भूतानि मधु । (८।२)

asyai vidyutaḥ sarvāṇi bhūtāni madhu |

8.3८.३

यश् चायम् अस्यां विद्युति तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं तैजसस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (८।३)

yaś cāyam asyāṃ vidyuti tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ taijasas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

8.4८.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (८।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

9.1९.१

अयं स्तनयित्नुः सर्वेषां भूतानां मधु । (९।१)

ayaṃ stanayitnuḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

9.2९.२

अस्य स्तनयित्नोः सर्वाणि भूतानि मधु । (९।२)

asya stanayitnoḥ sarvāṇi bhūtāni madhu |

9.3९.३

यश् चायम् अस्मिन्स्तनयित्नौ तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं शाब्दः सौवरस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (९।३)

yaś cāyam asminstanayitnau tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ śābdaḥ sauvaras tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

9.4९.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (९।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

10.1१०.१

अयम् आकाशः सर्वेषां भूतानां मधु । (१०।१)

ayam ākāśaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

10.2१०.२

अस्याकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु । (१०।२)

asyākāśasya sarvāṇi bhūtāni madhu |

10.3१०.३

यश् चायम् अस्मिन्न् आकाशे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं हृद्य् आकाशस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (१०।३)

yaś cāyam asminn ākāśe tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ hṛdy ākāśas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

10.4१०.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (१०।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

11.1११.१

अयं धर्मः सर्वेषां भूतानां मधु । (११।१)

ayaṃ dharmaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

11.2११.२

अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु । (११।२)

asya dharmasya sarvāṇi bhūtāni madhu |

11.3११.३

यश् चायम् अस्मिन् धर्मे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं धार्मस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (११।३)

yaś cāyam asmin dharme tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ dhārmas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

11.4११.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (११।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

12.1१२.१

इदं सत्यं सर्वेषां भूतानां मधु । (१२।१)

idaṃ satyaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

12.2१२.२

अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु । (१२।२)

asya satyasya sarvāṇi bhūtāni madhu |

12.3१२.३

यश् चायम् अस्मिन् सत्ये तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं सात्यस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (१२।३)

yaś cāyam asmin satye tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ sātyas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

12.4१२.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (१२।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

13.1१३.१

इदं मानुषं सर्वेषां भूतानां मधु । (१३।१)

idaṃ mānuṣaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

13.2१३.२

अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु । (१३।२)

asya mānuṣasya sarvāṇi bhūtāni madhu |

13.3१३.३

यश् चायम् अस्मिन् मानुषे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं मानुषस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (१३।३)

yaś cāyam asmin mānuṣe tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ mānuṣas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

13.4१३.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (१३।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

14.1१४.१

अयम् आत्मा सर्वेषां भूतानां मधु । (१४।१)

ayam ātmā sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu |

14.2१४.२

अस्यात्मनः सर्वाणि भूतानि मधु । (१४।२)

asyātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni madhu |

14.3१४.३

यश् चायम् अस्मिन्न् आत्मनि तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् आत्मा तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । (१४।३)

yaś cāyam asminn ātmani tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam ātmā tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā |

14.4१४.४

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ (१४।४)

idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||

15.1१५.१

स वा अयम् आत्मा सर्वेषां अधिपतिः सर्वेषां भूतानां राजा । (१५।१)

sa vā ayam ātmā sarveṣāṃ adhipatiḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ rājā |

15.2१५.२

तद् यथा रथनाभौ च रथनेमौ चाराः सर्वे समर्पिताः । (१५।२)

tad yathā rathanābhau ca rathanemau cārāḥ sarve samarpitāḥ |

15.3१५.३

एवम् एवास्मिन्न् आत्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्व एत आत्मानः समर्पिताः ॥ (१५।३)

evam evāsminn ātmani sarvāṇi bhūtāni sarve devāḥ sarve lokāḥ sarve prāṇāḥ sarva eta ātmānaḥ samarpitāḥ ||

16.1१६.१

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । (१६।१)

idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca |

16.2१६.२

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् तद् वां नरा सनये दंस उग्रम् आविष्कृणोमि तन्यतुर् न वृष्टिम् । (१६।२)

tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat tad vāṃ narā sanaye daṃsa ugram āviṣkṛṇomi tanyatur na vṛṣṭim |

16.3१६.३

दध्यङ् ह यन् मध्व् आथर्वणो वाम् अश्वस्य शीर्ष्णा प्र यद् ईम् उवाचेति ॥ (१६।३)

dadhyaṅ ha yan madhv ātharvaṇo vām aśvasya śīrṣṇā pra yad īm uvāceti ||

17.1१७.१

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । (१७।१)

idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca |

17.2१७.२

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् आथर्वणायाश्विनौ दधीचे ऽश्व्यं शिरः प्रत्य् ऐरयतम् । (१७।२)

tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat ātharvaṇāyāśvinau dadhīce 'śvyaṃ śiraḥ praty airayatam |

17.3१७.३

स वां मधु प्रवोचद् ऋतायन् त्वाष्ट्रं यद् दस्राव् अपिकक्ष्यं वाम् इति ॥ (१७।३)

sa vāṃ madhu pravocad ṛtāyan tvāṣṭraṃ yad dasrāv apikakṣyaṃ vām iti ||

18.1१८.१

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । (१८।१)

idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca |

18.2१८.२

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् पुरश्चक्रे द्विपदः पुरश्चक्रे चतुष्पदः । (१८।२)

tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat puraścakre dvipadaḥ puraścakre catuṣpadaḥ |

18.3१८.३

पुरः स पक्षी भूत्वा पुरः पुरुष आविशद् इति । (१८।३)

puraḥ sa pakṣī bhūtvā puraḥ puruṣa āviśad iti |

18.4१८.४

स वा अयं पुरुषः सर्वासु पूर्षु पुरिशयः । (१८।४)

sa vā ayaṃ puruṣaḥ sarvāsu pūrṣu puriśayaḥ |

18.5१८.५

नैनेन किंचनानावृतम् । (१८।५)

nainena kiṃcanānāvṛtam |

18.6१८.६

नैनेन किंचनासंवृतम् ॥ (१८।६)

nainena kiṃcanāsaṃvṛtam ||

19.1१९.१

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । (१९।१)

idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca |

19.2१९.२

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव तद् अस्य रूपं प्रतिचक्षणाय । (१९।२)

tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat rūpaṃ rūpaṃ pratirūpo babhūva tad asya rūpaṃ praticakṣaṇāya |

19.3१९.३

इन्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते युक्ता ह्य् अस्य हरयः शता दशेति । (१९।३)

indro māyābhiḥ pururūpa īyate yuktā hy asya harayaḥ śatā daśeti |

19.4१९.४

अयं वै हरयो ऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । (१९।४)

ayaṃ vai harayo 'yaṃ vai daśa ca sahasrāṇi bahūni cānantāni ca |

19.5१९.५

तद् एतद् ब्रह्मापूर्वम् अनपरम् अनन्तरम् अबाह्यम् । (१९।५)

tad etad brahmāpūrvam anaparam anantaram abāhyam |

19.6१९.६

अयम् आत्मा ब्रह्म सर्वानुभूः । (१९।६)

ayam ātmā brahma sarvānubhūḥ |

19.7१९.७

इत्यनुशासनम् ॥ (१९।७)

ityanuśāsanam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BĀU, 2, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit