बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad

BĀU, 6, 1

43 of 47 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवति । (१।१)

yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati |

1.2१.२

प्राणो वै ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च । (१।२)

prāṇo vai jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca |

1.3१.३

ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवति । (१।३)

jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati |

1.4१.४

अपि च येषां बुभूषति । (१।४)

api ca yeṣāṃ bubhūṣati |

1.5१.५

य एवं वेद ॥ (१।५)

ya evaṃ veda ||

2.1२.१

यो ह वै वसिष्ठां वेद वसिष्ठः स्वानां भवति । (२।१)

yo ha vai vasiṣṭhāṃ veda vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati |

2.2२.२

वाग् वै वसिष्ठा । (२।२)

vāg vai vasiṣṭhā |

2.3२.३

वसिष्ठः स्वानां भवति । (२।३)

vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati |

2.4२.४

अपि च येषां बुभूषति । (२।४)

api ca yeṣāṃ bubhūṣati |

2.5२.५

य एवं वेद ॥ (२।५)

ya evaṃ veda ||

3.1३.१

यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रतितिष्ठति समे । (३।१)

yo ha vai pratiṣṭhāṃ veda pratitiṣṭhati same |

3.2३.२

प्रतितिष्ठति दुर्गे । (३।२)

pratitiṣṭhati durge |

3.3३.३

चक्षुर् वै प्रतिष्ठा । (३।३)

cakṣur vai pratiṣṭhā |

3.4३.४

चक्षुषा हि समे च दुर्गे च प्रतितिष्ठति । (३।४)

cakṣuṣā hi same ca durge ca pratitiṣṭhati |

3.5३.५

प्रतितिष्ठति समे प्रतितिष्ठति दुर्गे । (३।५)

pratitiṣṭhati same pratitiṣṭhati durge |

3.6३.६

य एवं वेद ॥ (३।६)

ya evaṃ veda ||

4.1४.१

यो ह वै संपदं वेद सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते । (४।१)

yo ha vai saṃpadaṃ veda saṃ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate |

4.2४.२

श्रोत्रं वै संपत् । (४।२)

śrotraṃ vai saṃpat |

4.3४.३

श्रोत्रे हीमे सर्वे वेदा अभिसंपन्नाः । (४।३)

śrotre hīme sarve vedā abhisaṃpannāḥ |

4.4४.४

सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते । (४।४)

saṃ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate |

4.5४.५

य एवं वेद ॥ (४।५)

ya evaṃ veda ||

5.1५.१

यो ह वा आयतनं वेदायतनं स्वानां भवत्य् आयतनं जनानाम् । (५।१)

yo ha vā āyatanaṃ vedāyatanaṃ svānāṃ bhavaty āyatanaṃ janānām |

5.2५.२

मनो वा आयतनम् । (५।२)

mano vā āyatanam |

5.3५.३

आयतनं स्वानां भवत्य् आयतनं जनानाम् । (५।३)

āyatanaṃ svānāṃ bhavaty āyatanaṃ janānām |

5.4५.४

य एवं वेद ॥ (५।४)

ya evaṃ veda ||

6.1६.१

यो ह वै प्रजातिं वेद प्रजायते ह प्रजया पशुभिः । (६।१)

yo ha vai prajātiṃ veda prajāyate ha prajayā paśubhiḥ |

6.2६.२

रेतो वै प्रजातिः । (६।२)

reto vai prajātiḥ |

6.3६.३

प्रजायते ह प्रजया पशुभिः । (६।३)

prajāyate ha prajayā paśubhiḥ |

6.4६.४

य एवं वेद ॥ (६।४)

ya evaṃ veda ||

7.1७.१

ते हेमे प्राणा अहंश्रेयसे विवदमाना ब्रह्म जग्मुः । (७।१)

te heme prāṇā ahaṃśreyase vivadamānā brahma jagmuḥ |

7.2७.२

तद्धोचुः को नो वसिष्ठ इति । (७।२)

taddhocuḥ ko no vasiṣṭha iti |

7.3७.३

तद्धोवाच यस्मिन् व उत्क्रान्त इदं शरीरं पापियो मन्यते स वो वसिष्ठ इति ॥ (७।३)

taddhovāca yasmin va utkrānta idaṃ śarīraṃ pāpiyo manyate sa vo vasiṣṭha iti ||

8.1८.१

वाग्घोच्चक्राम । (८।१)

vāgghoccakrāma |

8.2८.२

सा संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । (८।२)

sā saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca katham aśakata mad ṛte jīvitum iti |

8.3८.३

ते होचुः यथाकला अवदन्तो वाचा प्राणन्तः प्राणेन पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । (८।३)

te hocuḥ yathākalā avadanto vācā prāṇantaḥ prāṇena paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti |

8.4८.४

प्रविवेश ह वाक् ॥ (८।४)

praviveśa ha vāk ||

9.1९.१

चक्षुर् होच्चक्राम । (९।१)

cakṣur hoccakrāma |

9.2९.२

तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । (९।२)

tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca katham aśakata mad ṛte jīvitum iti |

9.3९.३

ते होचुः यथान्धा अपश्यन्तश् चक्षुषा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । (९।३)

te hocuḥ yathāndhā apaśyantaś cakṣuṣā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti |

9.4९.४

प्रविवेश ह चक्षुः ॥ (९।४)

praviveśa ha cakṣuḥ ||

10.1१०.१

श्रोत्रं होच्चक्राम । (१०।१)

śrotraṃ hoccakrāma |

10.2१०.२

तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । (१०।२)

tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca katham aśakata mad ṛte jīvitum iti |

10.3१०.३

ते होचुः यथा बधिरा अशृण्वन्तः श्रोत्रेण प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । (१०।३)

te hocuḥ yathā badhirā aśṛṇvantaḥ śrotreṇa prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti |

10.4१०.४

प्रविवेश ह श्रोत्रम् ॥ (१०।४)

praviveśa ha śrotram ||

11.1११.१

मनो होच्चक्राम । (११।१)

mano hoccakrāma |

11.2११.२

तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । (११।२)

tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca katham aśakata mad ṛte jīvitum iti |

11.3११.३

ते होचुः यथा मुग्धा अविद्वांसो मनसा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । (११।३)

te hocuḥ yathā mugdhā avidvāṃso manasā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti |

11.4११.४

प्रविवेश ह मनः ॥ (११।४)

praviveśa ha manaḥ ||

12.1१२.१

रेतो होच्चक्राम । (१२।१)

reto hoccakrāma |

12.2१२.२

तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । (१२।२)

tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca katham aśakata mad ṛte jīvitum iti |

12.3१२.३

ते होचुः यथा क्लीबा अप्रजायमाना रेतसा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसैवम् अजीविष्मेति । (१२।३)

te hocuḥ yathā klībā aprajāyamānā retasā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasaivam ajīviṣmeti |

12.4१२.४

प्रविवेश ह रेतः ॥ (१२।४)

praviveśa ha retaḥ ||

13.1१३.१

अथ ह प्राण उत्क्रमिष्यन् यथा महासुहयः सैन्धवः पड्वीशशङ्खून्त् संवृहेद् एवं हैवेमान् प्राणान्त् संववर्ह । (१३।१)

atha ha prāṇa utkramiṣyan yathā mahāsuhayaḥ saindhavaḥ paḍvīśaśaṅkhūnt saṃvṛhed evaṃ haivemān prāṇānt saṃvavarha |

13.2१३.२

ते होचुः मा भगव उत्क्रमीः । (१३।२)

te hocuḥ mā bhagava utkramīḥ |

13.3१३.३

न वै शक्ष्यामस् त्वद् ऋते जीवितुम् इति । (१३।३)

na vai śakṣyāmas tvad ṛte jīvitum iti |

13.4१३.४

तस्यो मे बलिं कुरुतेति । (१३।४)

tasyo me baliṃ kuruteti |

13.5१३.५

तथेति ॥ (१३।५)

tatheti ||

14.1१४.१

सा ह वाग् उवाच यद् वा अहं वसिष्ठास्मि त्वं तद् वसिष्ठो ऽसीति । (१४।१)

sā ha vāg uvāca yad vā ahaṃ vasiṣṭhāsmi tvaṃ tad vasiṣṭho 'sīti |

14.2१४.२

यद् वा अहं प्रतिष्ठास्मि त्वं तत् प्रतिष्ठो ऽसीति चक्षुः । (१४।२)

yad vā ahaṃ pratiṣṭhāsmi tvaṃ tat pratiṣṭho 'sīti cakṣuḥ |

14.3१४.३

यद् वा अहं संपद् अस्मि त्वं तत् संपद् असीति श्रोत्रम् । (१४।३)

yad vā ahaṃ saṃpad asmi tvaṃ tat saṃpad asīti śrotram |

14.4१४.४

यद् वा अहम् आयतनम् अस्मि त्वं तद् आयतनम् असीति मनः । (१४।४)

yad vā aham āyatanam asmi tvaṃ tad āyatanam asīti manaḥ |

14.5१४.५

यद् वा अहं प्रजातिर् अस्मि त्वं तत् प्रजातिर् असीति रेतः । (१४।५)

yad vā ahaṃ prajātir asmi tvaṃ tat prajātir asīti retaḥ |

14.6१४.६

तस्यो मे किम् अन्नं किं वास इति । (१४।६)

tasyo me kim annaṃ kiṃ vāsa iti |

14.7१४.७

यद् इदं किंचा श्वभ्य आ कृमिभ्य आ कीटपतङ्गेभ्यस् तत् ते ऽन्नम् । (१४।७)

yad idaṃ kiṃcā śvabhya ā kṛmibhya ā kīṭapataṅgebhyas tat te 'nnam |

14.8१४.८

आपो वास इति । (१४।८)

āpo vāsa iti |

14.9१४.९

न ह वा अस्यानन्नं जग्धं भवति नानन्नं प्रतिगृहीतं य एवम् एतद् अनस्यान्नं वेद । (१४।९)

na ha vā asyānannaṃ jagdhaṃ bhavati nānannaṃ pratigṛhītaṃ ya evam etad anasyānnaṃ veda |

14.10१४.१०

तद् विद्वांसः श्रोत्रिया अशिष्यन्त आचामन्त्य् अशित्वाचामन्ति । (१४।१०)

tad vidvāṃsaḥ śrotriyā aśiṣyanta ācāmanty aśitvācāmanti |

14.11१४.११

एतम् एव तद् अन्नम् अनग्नं कुर्वन्तो मन्यन्ते ॥ (१४।११)

etam eva tad annam anagnaṃ kurvanto manyante ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BĀU, 6, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit