बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad

BĀU, 5, 14

41 of 47 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भूमिर् अन्तरिक्षं द्यौर् इत्यष्टावक्षराणि । (१।१)

bhūmir antarikṣaṃ dyaur ityaṣṭāvakṣarāṇi |

1.2१.२

अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् । (१।२)

aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam |

1.3१.३

एतद् उ हैवास्या एतत् । (१।३)

etad u haivāsyā etat |

1.4१.४

स यावद् एषु त्रिषु लोकेषु तावद्ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद ॥ (१।४)

sa yāvad eṣu triṣu lokeṣu tāvaddha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda ||

2.1२.१

ऋचो यजूंषि सामानीत्यष्टावक्षराणि । (२।१)

ṛco yajūṃṣi sāmānītyaṣṭāvakṣarāṇi |

2.2२.२

अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् । (२।२)

aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam |

2.3२.३

एतद् उ हैवास्या एतत् । (२।३)

etad u haivāsyā etat |

2.4२.४

स यावतीयं त्रयी विद्या तावद्ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद ॥ (२।४)

sa yāvatīyaṃ trayī vidyā tāvaddha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda ||

3.1३.१

प्राणो ऽपानो व्यान इत्य् अष्टावक्षराणि । (३।१)

prāṇo 'pāno vyāna ity aṣṭāvakṣarāṇi |

3.2३.२

अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् । (३।२)

aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam |

3.3३.३

एतद् उ हैवास्या एतत् । (३।३)

etad u haivāsyā etat |

3.4३.४

स यावद् इदं प्राणि तावद्ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद । (३।४)

sa yāvad idaṃ prāṇi tāvaddha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda |

3.5३.५

अथास्या एतद् एव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति । (३।५)

athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati |

3.6३.६

यद् वै चतुर्थं तत् तुरीयम् । (३।६)

yad vai caturthaṃ tat turīyam |

3.7३.७

दर्शतं पदम् इति ददृश इव ह्य् एषः । (३।७)

darśataṃ padam iti dadṛśa iva hy eṣaḥ |

3.8३.८

परोरजा इति सर्वम् उ ह्येवैष रज उपर्य् उपरि तपति । (३।८)

parorajā iti sarvam u hyevaiṣa raja upary upari tapati |

3.9३.९

एवं हैव श्रिया यशसा तपति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद ॥ (३।९)

evaṃ haiva śriyā yaśasā tapati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda ||

4.1४.१

सैषा गायत्र्येतस्मिंस्तुरीये दर्शते पदे परोरजसि प्रतिष्ठिता । (४।१)

saiṣā gāyatryetasmiṃsturīye darśate pade parorajasi pratiṣṭhitā |

4.2४.२

तद् वै तत् सत्ये प्रतिष्ठितम् । (४।२)

tad vai tat satye pratiṣṭhitam |

4.3४.३

चक्षुर् वै सत्यम् । (४।३)

cakṣur vai satyam |

4.4४.४

चक्षुर् हि वै सत्यम् । (४।४)

cakṣur hi vai satyam |

4.5४.५

तस्माद् यद् इदानीं द्वौ विवदमानावेयातम् अहम् अदर्शम् अहम् अश्रौषम् इति । (४।५)

tasmād yad idānīṃ dvau vivadamānāveyātam aham adarśam aham aśrauṣam iti |

4.6४.६

य एवं ब्रूयाद् अहम् अदर्शम् इति । (४।६)

ya evaṃ brūyād aham adarśam iti |

4.7४.७

तस्मा एव श्रद्दध्याम । (४।७)

tasmā eva śraddadhyāma |

4.8४.८

तद् वै तत् सत्यं बले प्रतिष्ठितम् । (४।८)

tad vai tat satyaṃ bale pratiṣṭhitam |

4.9४.९

प्राणो वै बलम् । (४।९)

prāṇo vai balam |

4.10४.१०

तत् प्राणे प्रतिष्ठितम् । (४।१०)

tat prāṇe pratiṣṭhitam |

4.11४.११

तस्माद् आहुर् बलं सत्याद् ओगीय इति । (४।११)

tasmād āhur balaṃ satyād ogīya iti |

4.12४.१२

एवं वेषा गायत्र्यध्यात्मं प्रतिष्ठिता । (४।१२)

evaṃ veṣā gāyatryadhyātmaṃ pratiṣṭhitā |

4.13४.१३

सा हैषा गयांस् तत्रे । (४।१३)

sā haiṣā gayāṃs tatre |

4.14४.१४

प्राणा वै गयाः । (४।१४)

prāṇā vai gayāḥ |

4.15४.१५

तत् प्राणास् तत्रे । (४।१५)

tat prāṇās tatre |

4.16४.१६

तद् यद् गयांस्तत्रे तस्माद्गायत्री नाम । (४।१६)

tad yad gayāṃstatre tasmādgāyatrī nāma |

4.17४.१७

स याम् एवामूं सावित्रीम् अन्वाहैषैव सा । (४।१७)

sa yām evāmūṃ sāvitrīm anvāhaiṣaiva sā |

4.18४.१८

स यस्मा अन्वाह तस्य प्राणांस् त्रायते ॥ (४।१८)

sa yasmā anvāha tasya prāṇāṃs trāyate ||

5.1५.१

तां हैताम् एके सावित्रीम् अनुष्टुभम् अन्वाहुः । (५।१)

tāṃ haitām eke sāvitrīm anuṣṭubham anvāhuḥ |

5.2५.२

वाग् अनुष्टुप् । (५।२)

vāg anuṣṭup |

5.3५.३

एतद् वाचम् अनुब्रूम इति । (५।३)

etad vācam anubrūma iti |

5.4५.४

न तथा कुर्यात् । (५।४)

na tathā kuryāt |

5.5५.५

गायत्रीम् एव सावित्रीम् आनुब्रूयात् । (५।५)

gāyatrīm eva sāvitrīm ānubrūyāt |

5.6५.६

यदि ह वा अप्य् एवंविद् बह्व् इव प्रतिगृह्णाति न हैव तद् गायत्र्या एकं चन पदं प्रति ॥ (५।६)

yadi ha vā apy evaṃvid bahv iva pratigṛhṇāti na haiva tad gāyatryā ekaṃ cana padaṃ prati ||

6.1६.१

स य इमांस्त्रींल्लोकान् पूर्णान् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतत् प्रथमं पदम् आप्नुयात् । (६।१)

sa ya imāṃstrīṃllokān pūrṇān pratigṛhṇīyāt so 'syā etat prathamaṃ padam āpnuyāt |

6.2६.२

अथ यावतीयं त्रयी विद्या यस् तावत् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतद् द्वितीयं पदम् आप्नुयात् । (६।२)

atha yāvatīyaṃ trayī vidyā yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etad dvitīyaṃ padam āpnuyāt |

6.3६.३

अथ यावद् इदं प्राणि यस् तावत् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतत् तृतीयं पदम् आप्नुयात् । (६।३)

atha yāvad idaṃ prāṇi yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etat tṛtīyaṃ padam āpnuyāt |

6.4६.४

अथास्या एतद् एव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति । (६।४)

athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati |

6.5६.५

नैव केनचनाप्यम् । (६।५)

naiva kenacanāpyam |

6.6६.६

कुत उ एतावत् प्रतिगृह्णीयात् ॥ (६।६)

kuta u etāvat pratigṛhṇīyāt ||

7.1७.१

तस्या उपस्थानम् । (७।१)

tasyā upasthānam |

7.2७.२

गायत्र्य् अस्य् एकपदी द्विपदी त्रिपदी चतुष्पदि । (७।२)

gāyatry asy ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadi |

7.3७.३

अपद् असि । (७।३)

apad asi |

7.4७.४

न हि पद्यसे । (७।४)

na hi padyase |

7.5७.५

नमस् ते तुरीयाय दर्शताय पदाय परोरजसे । (७।५)

namas te turīyāya darśatāya padāya parorajase |

7.6७.६

असाव् अदो मा प्रापद् इति । (७।६)

asāv ado mā prāpad iti |

7.7७.७

यं द्विष्याद् असाव् अस्मै कामो मा समर्धीति वा । (७।७)

yaṃ dviṣyād asāv asmai kāmo mā samardhīti vā |

7.8७.८

न हैवास्मै स कामः समृध्यते यस्मा एवम् उपतिष्ठते । (७।८)

na haivāsmai sa kāmaḥ samṛdhyate yasmā evam upatiṣṭhate |

7.9७.९

अहम् अदः प्रापम् इति वा ॥ (७।९)

aham adaḥ prāpam iti vā ||

8.1८.१

एतद्ध वै तज्जनको वैदेहो बुडिलम् आश्वतराश्विम् उवाच यन् नु हो तद् गायत्रीविद् अब्रूथाः । (८।१)

etaddha vai tajjanako vaideho buḍilam āśvatarāśvim uvāca yan nu ho tad gāyatrīvid abrūthāḥ |

8.2८.२

अथ कथं हस्तीभूतो वहसीति । (८।२)

atha kathaṃ hastībhūto vahasīti |

8.3८.३

मुखं ह्य् अस्याः सम्राण् न विदांचकरेति होवाच । (८।३)

mukhaṃ hy asyāḥ samrāṇ na vidāṃcakareti hovāca |

8.4८.४

तस्या अग्निर् एव मुखम् । (८।४)

tasyā agnir eva mukham |

8.5८.५

यदि ह वा अपि बह्व् इवाग्नाव् अभ्यादधति सर्वम् एव तत् संदहति । (८।५)

yadi ha vā api bahv ivāgnāv abhyādadhati sarvam eva tat saṃdahati |

8.6८.६

एवं हैवैवंविद् यद्य् अपि बह्व् इव पापं कुरुते सर्वम् एव तत् संप्साय शुद्धः पूतो ऽजरो ऽमृतः सम्भवति ॥ (८।६)

evaṃ haivaivaṃvid yady api bahv iva pāpaṃ kurute sarvam eva tat saṃpsāya śuddhaḥ pūto 'jaro 'mṛtaḥ sambhavati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BĀU, 5, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit