बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad
BĀU, 5, 14
Select a line for its word-by-word analysis.
स यावद् एषु त्रिषु लोकेषु तावद्ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद ॥ (१।४)
sa yāvad eṣu triṣu lokeṣu tāvaddha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda ||
स यावतीयं त्रयी विद्या तावद्ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद ॥ (२।४)
sa yāvatīyaṃ trayī vidyā tāvaddha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda ||
स यावद् इदं प्राणि तावद्ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद । (३।४)
sa yāvad idaṃ prāṇi tāvaddha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda |
अथास्या एतद् एव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति । (३।५)
athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati |
परोरजा इति सर्वम् उ ह्येवैष रज उपर्य् उपरि तपति । (३।८)
parorajā iti sarvam u hyevaiṣa raja upary upari tapati |
एवं हैव श्रिया यशसा तपति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद ॥ (३।९)
evaṃ haiva śriyā yaśasā tapati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda ||
सैषा गायत्र्येतस्मिंस्तुरीये दर्शते पदे परोरजसि प्रतिष्ठिता । (४।१)
saiṣā gāyatryetasmiṃsturīye darśate pade parorajasi pratiṣṭhitā |
तस्माद् यद् इदानीं द्वौ विवदमानावेयातम् अहम् अदर्शम् अहम् अश्रौषम् इति । (४।५)
tasmād yad idānīṃ dvau vivadamānāveyātam aham adarśam aham aśrauṣam iti |
तां हैताम् एके सावित्रीम् अनुष्टुभम् अन्वाहुः । (५।१)
tāṃ haitām eke sāvitrīm anuṣṭubham anvāhuḥ |
यदि ह वा अप्य् एवंविद् बह्व् इव प्रतिगृह्णाति न हैव तद् गायत्र्या एकं चन पदं प्रति ॥ (५।६)
yadi ha vā apy evaṃvid bahv iva pratigṛhṇāti na haiva tad gāyatryā ekaṃ cana padaṃ prati ||
स य इमांस्त्रींल्लोकान् पूर्णान् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतत् प्रथमं पदम् आप्नुयात् । (६।१)
sa ya imāṃstrīṃllokān pūrṇān pratigṛhṇīyāt so 'syā etat prathamaṃ padam āpnuyāt |
अथ यावतीयं त्रयी विद्या यस् तावत् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतद् द्वितीयं पदम् आप्नुयात् । (६।२)
atha yāvatīyaṃ trayī vidyā yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etad dvitīyaṃ padam āpnuyāt |
अथ यावद् इदं प्राणि यस् तावत् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतत् तृतीयं पदम् आप्नुयात् । (६।३)
atha yāvad idaṃ prāṇi yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etat tṛtīyaṃ padam āpnuyāt |
अथास्या एतद् एव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति । (६।४)
athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati |
गायत्र्य् अस्य् एकपदी द्विपदी त्रिपदी चतुष्पदि । (७।२)
gāyatry asy ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadi |
यं द्विष्याद् असाव् अस्मै कामो मा समर्धीति वा । (७।७)
yaṃ dviṣyād asāv asmai kāmo mā samardhīti vā |
न हैवास्मै स कामः समृध्यते यस्मा एवम् उपतिष्ठते । (७।८)
na haivāsmai sa kāmaḥ samṛdhyate yasmā evam upatiṣṭhate |
एतद्ध वै तज्जनको वैदेहो बुडिलम् आश्वतराश्विम् उवाच यन् नु हो तद् गायत्रीविद् अब्रूथाः । (८।१)
etaddha vai tajjanako vaideho buḍilam āśvatarāśvim uvāca yan nu ho tad gāyatrīvid abrūthāḥ |
मुखं ह्य् अस्याः सम्राण् न विदांचकरेति होवाच । (८।३)
mukhaṃ hy asyāḥ samrāṇ na vidāṃcakareti hovāca |
यदि ह वा अपि बह्व् इवाग्नाव् अभ्यादधति सर्वम् एव तत् संदहति । (८।५)
yadi ha vā api bahv ivāgnāv abhyādadhati sarvam eva tat saṃdahati |
एवं हैवैवंविद् यद्य् अपि बह्व् इव पापं कुरुते सर्वम् एव तत् संप्साय शुद्धः पूतो ऽजरो ऽमृतः सम्भवति ॥ (८।६)
evaṃ haivaivaṃvid yady api bahv iva pāpaṃ kurute sarvam eva tat saṃpsāya śuddhaḥ pūto 'jaro 'mṛtaḥ sambhavati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.