बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad

BĀU, 4, 2

23 of 47 · 35 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनको ह वैदेहः कूर्चाद् उपावसर्पन्न् उवाच नमस् ते ऽस्तु याज्ञवल्क्य । (१।१)

janako ha vaidehaḥ kūrcād upāvasarpann uvāca namas te 'stu yājñavalkya |

1.2१.२

अनु मा शाधीति । (१।२)

anu mā śādhīti |

1.3१.३

स होवाच यथा वै सम्राण् महान्तम् अध्वानम् एष्यन् रथं वा नावं वा समाददीतैवम् एवैताभिर् उपनिषद्भिः समाहितात्मासि । (१।३)

sa hovāca yathā vai samrāṇ mahāntam adhvānam eṣyan rathaṃ vā nāvaṃ vā samādadītaivam evaitābhir upaniṣadbhiḥ samāhitātmāsi |

1.4१.४

एवं वृन्दारक आढ्यः सन्न् अधीतवेद उक्तोपनिषत्क इतो विमुच्यमानः क्व गमिष्यसीति । (१।४)

evaṃ vṛndāraka āḍhyaḥ sann adhītaveda uktopaniṣatka ito vimucyamānaḥ kva gamiṣyasīti |

1.5१.५

नाहं तद् भगवन् वेद यत्र गमिष्यामीति । (१।५)

nāhaṃ tad bhagavan veda yatra gamiṣyāmīti |

1.6१.६

अथ वै ते ऽहं तद् वक्ष्यामि यत्र गमिष्यसीति । (१।६)

atha vai te 'haṃ tad vakṣyāmi yatra gamiṣyasīti |

1.7१.७

ब्रवीतु भगवान् इति ॥ (१।७)

bravītu bhagavān iti ||

2.1२.१

इन्धो ह वै नामैष यो ऽयं दक्षिणे ऽक्षन् पुरुषः । (२।१)

indho ha vai nāmaiṣa yo 'yaṃ dakṣiṇe 'kṣan puruṣaḥ |

2.2२.२

तं वा एतम् इन्धं सन्तम् इन्द्र इत्य् आचक्षते परोक्षेणैव । (२।२)

taṃ vā etam indhaṃ santam indra ity ācakṣate parokṣeṇaiva |

2.3२.३

परोक्षप्रिया इव हि देवाः प्रत्यक्षद्विषः ॥ (२।३)

parokṣapriyā iva hi devāḥ pratyakṣadviṣaḥ ||

3.1३.१

अथैतद् वामे ऽक्षणि पुरुषरूपम् एषास्य पत्नी विराट् । (३।१)

athaitad vāme 'kṣaṇi puruṣarūpam eṣāsya patnī virāṭ |

3.2३.२

तयोर् एष संस्तावो य एषो ऽन्तर् हृदय आकाशः । (३।२)

tayor eṣa saṃstāvo ya eṣo 'ntar hṛdaya ākāśaḥ |

3.3३.३

अथैनयोर् एतद् अन्नं य एषो ऽन्तर् हृदये लोहितपिण्डः । (३।३)

athainayor etad annaṃ ya eṣo 'ntar hṛdaye lohitapiṇḍaḥ |

3.4३.४

अथैनयोर् एतत् प्रावरणं यद् एतद् अन्तर् हृदये जालकम् इव । (३।४)

athainayor etat prāvaraṇaṃ yad etad antar hṛdaye jālakam iva |

3.5३.५

अथैनयोर् एषा सृतिः संचरणी यैषा हृदयाद् ऊर्ध्वा नाड्य् उच्चरति । (३।५)

athainayor eṣā sṛtiḥ saṃcaraṇī yaiṣā hṛdayād ūrdhvā nāḍy uccarati |

3.6३.६

यथा केशः सहस्रधा भिन्न एवम् अस्यैता हिता नाम नाड्यो ऽन्तर् हृदये प्रतिष्ठिता भवन्ति । (३।६)

yathā keśaḥ sahasradhā bhinna evam asyaitā hitā nāma nāḍyo 'ntar hṛdaye pratiṣṭhitā bhavanti |

3.7३.७

एताभिर् वा एतद् आस्रवद् आस्रवति । (३।७)

etābhir vā etad āsravad āsravati |

3.8३.८

तस्माद् एष प्रविविक्ताहारतर इव भवत्य् अस्माच्छारीराद् आत्मनः ॥ (३।८)

tasmād eṣa praviviktāhāratara iva bhavaty asmācchārīrād ātmanaḥ ||

4.1४.१

तस्य प्राची दिक् प्राञ्चः प्राणाः । (४।१)

tasya prācī dik prāñcaḥ prāṇāḥ |

4.2४.२

दक्षिणा दिग् दक्षिणे प्राणाः । (४।२)

dakṣiṇā dig dakṣiṇe prāṇāḥ |

4.3४.३

प्रतीची दिक् प्रत्यञ्चः प्राणाः । (४।३)

pratīcī dik pratyañcaḥ prāṇāḥ |

4.4४.४

उदीची दिग् उदञ्चः प्राणाः । (४।४)

udīcī dig udañcaḥ prāṇāḥ |

4.5४.५

ऊर्ध्वा दिग् ऊर्ध्वाः प्राणाः । (४।५)

ūrdhvā dig ūrdhvāḥ prāṇāḥ |

4.6४.६

अवाची दिग् अवाञ्चः प्राणाः । (४।६)

avācī dig avāñcaḥ prāṇāḥ |

4.7४.७

सर्वा दिशः सर्वे प्राणाः । (४।७)

sarvā diśaḥ sarve prāṇāḥ |

4.8४.८

स एष नेति नेत्य् आत्मा । (४।८)

sa eṣa neti nety ātmā |

4.9४.९

अगृह्यो न हि गृह्यते । (४।९)

agṛhyo na hi gṛhyate |

4.10४.१०

अशीर्यो न हि शीर्यते । (४।१०)

aśīryo na hi śīryate |

4.11४.११

असङ्गो न हि सज्यते । (४।११)

asaṅgo na hi sajyate |

4.12४.१२

असितो न व्यथते । (४।१२)

asito na vyathate |

4.13४.१३

न रिष्यति । (४।१३)

na riṣyati |

4.14४.१४

अभयं वै जनक प्राप्तो ऽसीति होवाच याज्ञवल्क्यः । (४।१४)

abhayaṃ vai janaka prāpto 'sīti hovāca yājñavalkyaḥ |

4.15४.१५

स होवाच जनको वैदेहो ऽभयं त्वा गच्छताद् याज्ञवल्क्य यो नो भगवन्न् अभयं वेदयसे । (४।१५)

sa hovāca janako vaideho 'bhayaṃ tvā gacchatād yājñavalkya yo no bhagavann abhayaṃ vedayase |

4.16४.१६

नमस् ते ऽस्तु । (४।१६)

namas te 'stu |

4.17४.१७

इमे विदेहा अयम् अहम् अस्मीति ॥ (४।१७)

ime videhā ayam aham asmīti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BĀU, 4, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit