बृहदारण्यकोपनिषद्Bṛhadāraṇyakopaniṣad
BĀU, 4, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
जनको ह वैदेहः कूर्चाद् उपावसर्पन्न् उवाच नमस् ते ऽस्तु याज्ञवल्क्य । (१।१)
janako ha vaidehaḥ kūrcād upāvasarpann uvāca namas te 'stu yājñavalkya |
स होवाच यथा वै सम्राण् महान्तम् अध्वानम् एष्यन् रथं वा नावं वा समाददीतैवम् एवैताभिर् उपनिषद्भिः समाहितात्मासि । (१।३)
sa hovāca yathā vai samrāṇ mahāntam adhvānam eṣyan rathaṃ vā nāvaṃ vā samādadītaivam evaitābhir upaniṣadbhiḥ samāhitātmāsi |
एवं वृन्दारक आढ्यः सन्न् अधीतवेद उक्तोपनिषत्क इतो विमुच्यमानः क्व गमिष्यसीति । (१।४)
evaṃ vṛndāraka āḍhyaḥ sann adhītaveda uktopaniṣatka ito vimucyamānaḥ kva gamiṣyasīti |
अथ वै ते ऽहं तद् वक्ष्यामि यत्र गमिष्यसीति । (१।६)
atha vai te 'haṃ tad vakṣyāmi yatra gamiṣyasīti |
इन्धो ह वै नामैष यो ऽयं दक्षिणे ऽक्षन् पुरुषः । (२।१)
indho ha vai nāmaiṣa yo 'yaṃ dakṣiṇe 'kṣan puruṣaḥ |
तं वा एतम् इन्धं सन्तम् इन्द्र इत्य् आचक्षते परोक्षेणैव । (२।२)
taṃ vā etam indhaṃ santam indra ity ācakṣate parokṣeṇaiva |
अथैतद् वामे ऽक्षणि पुरुषरूपम् एषास्य पत्नी विराट् । (३।१)
athaitad vāme 'kṣaṇi puruṣarūpam eṣāsya patnī virāṭ |
तयोर् एष संस्तावो य एषो ऽन्तर् हृदय आकाशः । (३।२)
tayor eṣa saṃstāvo ya eṣo 'ntar hṛdaya ākāśaḥ |
अथैनयोर् एतद् अन्नं य एषो ऽन्तर् हृदये लोहितपिण्डः । (३।३)
athainayor etad annaṃ ya eṣo 'ntar hṛdaye lohitapiṇḍaḥ |
अथैनयोर् एतत् प्रावरणं यद् एतद् अन्तर् हृदये जालकम् इव । (३।४)
athainayor etat prāvaraṇaṃ yad etad antar hṛdaye jālakam iva |
अथैनयोर् एषा सृतिः संचरणी यैषा हृदयाद् ऊर्ध्वा नाड्य् उच्चरति । (३।५)
athainayor eṣā sṛtiḥ saṃcaraṇī yaiṣā hṛdayād ūrdhvā nāḍy uccarati |
यथा केशः सहस्रधा भिन्न एवम् अस्यैता हिता नाम नाड्यो ऽन्तर् हृदये प्रतिष्ठिता भवन्ति । (३।६)
yathā keśaḥ sahasradhā bhinna evam asyaitā hitā nāma nāḍyo 'ntar hṛdaye pratiṣṭhitā bhavanti |
तस्माद् एष प्रविविक्ताहारतर इव भवत्य् अस्माच्छारीराद् आत्मनः ॥ (३।८)
tasmād eṣa praviviktāhāratara iva bhavaty asmācchārīrād ātmanaḥ ||
अभयं वै जनक प्राप्तो ऽसीति होवाच याज्ञवल्क्यः । (४।१४)
abhayaṃ vai janaka prāpto 'sīti hovāca yājñavalkyaḥ |
स होवाच जनको वैदेहो ऽभयं त्वा गच्छताद् याज्ञवल्क्य यो नो भगवन्न् अभयं वेदयसे । (४।१५)
sa hovāca janako vaideho 'bhayaṃ tvā gacchatād yājñavalkya yo no bhagavann abhayaṃ vedayase |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.