NiSaṃ zu Su, Cik., 29, 12.32
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रशस्तदेशे वास्तुशास्त्रविद्भिः परीक्षिते प्रागुदक्प्रवणे त्रिवृतमागारं त्रिःपरिवृतां गर्भकुटीं कारयित्वा ॥ (६।०)
praśastadeśe vāstuśāstravidbhiḥ parīkṣite prāgudakpravaṇe trivṛtamāgāraṃ triḥparivṛtāṃ garbhakuṭīṃ kārayitvā ||
स्नेहस्वेदपूर्वकैर् वमनादिभिर् दोषो येन सः ॥ (८।०)
snehasvedapūrvakair vamanādibhir doṣo yena saḥ ||
प्रतिसंसृष्टं पेयादिसंसर्जनक्रमेण भक्तं पथ्यं येन सः ॥ (९।०)
pratisaṃsṛṣṭaṃ peyādisaṃsarjanakrameṇa bhaktaṃ pathyaṃ yena saḥ ||
प्रशस्तास्तिथयो नन्दादयो रिक्तावर्ज्याः करणानि बवादीनि विष्टिवर्ज्यानि मुहूर्ताः शिवादयः प्रशस्ताः नक्षत्राणि पुष्यहस्ताश्विनीश्रवणानि ॥ (१०।०)
praśastāstithayo nandādayo riktāvarjyāḥ karaṇāni bavādīni viṣṭivarjyāni muhūrtāḥ śivādayaḥ praśastāḥ nakṣatrāṇi puṣyahastāśvinīśravaṇāni ||
अध्वरकल्पस्य विधानेनाहृतम् अग्निष्टोमविधानेनानीतम् ॥ (११।०)
adhvarakalpasya vidhānenāhṛtam agniṣṭomavidhānenānītam ||
अभिहुतं वह्नौ प्रक्षिप्तम् ऋत्विग्भिः एवेति शेषः ॥ (१३।०)
abhihutaṃ vahnau prakṣiptam ṛtvigbhiḥ eveti śeṣaḥ ||
शेषं गृहीतक्षीरम् अंशुमतः कन्दं पानीये नद्यादिगते निक्षिप्येत्यर्थः ॥ (१८।०)
śeṣaṃ gṛhītakṣīram aṃśumataḥ kandaṃ pānīye nadyādigate nikṣipyetyarthaḥ ||
मनःसंकल्पादिनिरोधो नियमः पुनरिन्द्रियदेहयोर् निरोधो यमः ॥ (१९।०)
manaḥsaṃkalpādinirodho niyamaḥ punarindriyadehayor nirodho yamaḥ ||
वाचः पुनः संयमनमाह वाग्यतः मौनं कृत्वेत्यर्थः ॥ (२१।०)
vācaḥ punaḥ saṃyamanamāha vāgyataḥ maunaṃ kṛtvetyarthaḥ ||
तत्र कायविहारश्चतुर्विधो गमनचङ्क्रमणस्थानासनभेदेन ॥ (२३।०)
tatra kāyavihāraścaturvidho gamanacaṅkramaṇasthānāsanabhedena ||
तन्मना इति तत्रैव सोमे मनो यस्य स तथा ॥ (२५।०)
tanmanā iti tatraiva some mano yasya sa tathā ||
अभोजनं पुनरत्र प्रथम एव दिने यत्र सोमपानम् ॥ (२८।०)
abhojanaṃ punaratra prathama eva dine yatra somapānam ||
शीतोदकमात्रामिति मात्राशब्दोऽयमल्पार्थः शीतमल्पमुदकं जलं पिबेत् ॥ (२९।०)
śītodakamātrāmiti mātrāśabdo'yamalpārthaḥ śītamalpamudakaṃ jalaṃ pibet ||
गां स्पृष्ट्वेति धातूनामनेकार्थत्वाद् गां दत्त्वेति जेज्जटः ॥ (३०।०)
gāṃ spṛṣṭveti dhātūnāmanekārthatvād gāṃ dattveti jejjaṭaḥ ||
अनिष्टभोजनं श्राद्धादिभोजनं प्रग्रहभोजनं बलाद् अनिच्छं संकीर्णाचारैर् भोज्यते ॥ (३१।०)
aniṣṭabhojanaṃ śrāddhādibhojanaṃ pragrahabhojanaṃ balād anicchaṃ saṃkīrṇācārair bhojyate ||
प्रभृतिग्रहणादन्येऽपि अनिष्टप्रतिग्रहादयोऽभिप्रेताः ॥ (३२।०)
prabhṛtigrahaṇādanye'pi aniṣṭapratigrahādayo'bhipretāḥ ||
अजकर्णकषायमिति कल्कमित्यर्थः कल्केऽपि कषायशब्दो वर्तते पञ्चविधं कषायकल्पनम् इति वचनात् ॥ (३६।०)
ajakarṇakaṣāyamiti kalkamityarthaḥ kalke'pi kaṣāyaśabdo vartate pañcavidhaṃ kaṣāyakalpanam iti vacanāt ||
क्षीरमधुकसिद्धं चेत्यादि गव्यक्षीरचतुर्गुणं मधुककल्कसिद्धं कृष्णतिलानां तैलं व्यञ्जनादिष्ववचार्यम् ॥ (३८।०)
kṣīramadhukasiddhaṃ cetyādi gavyakṣīracaturguṇaṃ madhukakalkasiddhaṃ kṛṣṇatilānāṃ tailaṃ vyañjanādiṣvavacāryam ||
उपयोगविकल्प इति उपयुज्यते इत्युपयोगो गव्यक्षीरादिराहारो विहारश्च उपयोगविकल्प उपयोगभेदः कर्तव्य इत्यर्थः ॥ (३९।०)
upayogavikalpa iti upayujyate ityupayogo gavyakṣīrādirāhāro vihāraśca upayogavikalpa upayogabhedaḥ kartavya ityarthaḥ ||
तत्रैव क्वचिद्वर्णभेदेन भेदं दर्शयन्नाह विशेषतस् तु वल्लीत्यादि ॥ (४०।०)
tatraiva kvacidvarṇabhedena bhedaṃ darśayannāha viśeṣatas tu vallītyādi ||
वल्ली लता प्रतानं दूर्वाशैवलकमूलानामिव विस्तारः क्षुपको विटपः आदिग्रहणात् कन्दादीनामपि ग्रहणम् ॥ (४१।०)
vallī latā pratānaṃ dūrvāśaivalakamūlānāmiva vistāraḥ kṣupako viṭapaḥ ādigrahaṇāt kandādīnāmapi grahaṇam ||
अर्धं चतुष्कं येषां ते तथा मुष्टिः पलम् ॥ (४२।०)
ardhaṃ catuṣkaṃ yeṣāṃ te tathā muṣṭiḥ palam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.