NiSaṃ zu Su, Sū., 14, 18.1

50 of 71 · 13 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

ननु यदि मासेन रसः शुक्रीभवति तर्हि बालानामश्नतामपि तत् कथं न दृश्यत इति दृष्टान्तम् आह यथेत्यादि ॥ (१।०)

nanu yadi māsena rasaḥ śukrībhavati tarhi bālānāmaśnatāmapi tat kathaṃ na dṛśyata iti dṛṣṭāntam āha yathetyādi ||

2.0२.०

यथाहीत्यव्ययं यथादृष्टान्तताप्रतिपादनार्थम् ॥ (२।०)

yathāhītyavyayaṃ yathādṛṣṭāntatāpratipādanārtham ||

3.0३.०

पुष्पमुकुलस्थ इति कुसुमकलिकामध्यस्थः ॥ (३।०)

puṣpamukulastha iti kusumakalikāmadhyasthaḥ ||

4.1४.१

इहेति पुष्पमुकुले गन्धो ऽस्त्येवेति नास्त्येवेति च वक्तुं न शक्यम् । (४।१)

iheti puṣpamukule gandho 'styeveti nāstyeveti ca vaktuṃ na śakyam |

4.2४.२

पारमार्थिकं रूपम् आहाथ चास्तीति ॥ (४।२)

pāramārthikaṃ rūpam āhātha cāstīti ||

5.0५.०

अथशब्दः सम्बोधने चशब्द एवार्थे अस्त्येवेत्यर्थः ॥ (५।०)

athaśabdaḥ sambodhane caśabda evārthe astyevetyarthaḥ ||

6.0६.०

युक्तिमाह सतां भावानामभिव्यक्तिरिति ज्ञात्वेति पूर्वं सन्त एव भावाः पश्चाद्धेतुमासाद्याभिव्यज्यन्ते यथा तिलेषु तैलम् इत्यादि ॥ (६।०)

yuktimāha satāṃ bhāvānāmabhivyaktiriti jñātveti pūrvaṃ santa eva bhāvāḥ paścāddhetumāsādyābhivyajyante yathā tileṣu tailam ityādi ||

7.0७.०

यद्यस्त्येवेति तर्हि मुकुलावस्थायामेव कथं नाभिव्यज्यत इत्याह केवलं सौक्ष्म्यान्नाभिव्यज्यत इति ॥ (७।०)

yadyastyeveti tarhi mukulāvasthāyāmeva kathaṃ nābhivyajyata ityāha kevalaṃ saukṣmyānnābhivyajyata iti ||

8.0८.०

स एवेत्यादि ॥ (८।०)

sa evetyādi ||

9.0९.०

स एव गन्धो विवृतपत्त्रकेसरे कुसुमे कालान्तरेणोपचितो ऽभिव्यक्तिं गच्छति ॥ (९।०)

sa eva gandho vivṛtapattrakesare kusume kālāntareṇopacito 'bhivyaktiṃ gacchati ||

10.0१०.०

एवं बालानाम् इत्यादि इत्थं बालानाम् अपि वयःपरिणामाच्छुक्रप्रादुर्भावो व्यक्तीभावो भवति ॥ (१०।०)

evaṃ bālānām ityādi itthaṃ bālānām api vayaḥpariṇāmācchukraprādurbhāvo vyaktībhāvo bhavati ||

11.0११.०

रोमराज्यादयश्च विशेषा भावा वयःपरिणामान्नरीणाम् अपि प्रादुर्भवन्ति आदिशब्दात् स्तन्यार्तवादयः रोमराज्यादयश् चेति चकारो नरीणां चेत्यत्र द्रष्टव्यः तेन पुरुषाणामपि श्मश्रुप्रभृतयो गृह्यन्ते ॥ (११।०)

romarājyādayaśca viśeṣā bhāvā vayaḥpariṇāmānnarīṇām api prādurbhavanti ādiśabdāt stanyārtavādayaḥ romarājyādayaś ceti cakāro narīṇāṃ cetyatra draṣṭavyaḥ tena puruṣāṇāmapi śmaśruprabhṛtayo gṛhyante ||

12.0१२.०

अत्र केचित् रजसि चोपचीयमाने शनैः शनैः स्तनगर्भाशययोन्यभिवृद्धिर् भवति इति पठन्ति न तु निबन्धकाराः कुतः आदिशब्दात् तदर्थस्य लब्धत्वाद् इति ॥ (१२।०)

atra kecit rajasi copacīyamāne śanaiḥ śanaiḥ stanagarbhāśayayonyabhivṛddhir bhavati iti paṭhanti na tu nibandhakārāḥ kutaḥ ādiśabdāt tadarthasya labdhatvād iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.