NiSaṃ zu Su, Sū., 14, 7.1
Select a line for its word-by-word analysis.
रक्तार्तवयोः सौम्यरससम्भूतयोर् अपि स्वभावभेदं दर्शयन्नाह आर्तवम् इत्यादि ॥ (१।०)
raktārtavayoḥ saumyarasasambhūtayor api svabhāvabhedaṃ darśayannāha ārtavam ityādi ||
तुशब्दो ऽत्र भेदे तेन रसात् सौम्याज्जातम् अप्यार्तवं शोणितं चाग्नेयम् ॥ (२।०)
tuśabdo 'tra bhede tena rasāt saumyājjātam apyārtavaṃ śoṇitaṃ cāgneyam ||
कुतः कारणादित्याह अग्नीषोमीयत्वाद् गर्भस्येति ॥ (३।०)
kutaḥ kāraṇādityāha agnīṣomīyatvād garbhasyeti ||
आर्तवमाग्नेयं शुक्रं सौम्यं ताभ्याम् अग्नीषोमीयो गर्भो भवति ॥ (४।०)
ārtavamāgneyaṃ śukraṃ saumyaṃ tābhyām agnīṣomīyo garbho bhavati ||
ननु यद्यार्तवमपि सौम्यं भवति तदा सौम्यारब्धः सौम्य एव गर्भो भवति न चैवम् अग्नीषोमीयत्वाद् गर्भस्येत्यत्रार्तवस्याग्नेयत्वम् उच्यते आर्तवशोणितयोः स्वभावाभेदाद् आर्तवस्याग्नेयत्वे उक्ते शोणितस्याप्याग्नेयत्वम् उक्तम् एवेति ॥ (५।०)
nanu yadyārtavamapi saumyaṃ bhavati tadā saumyārabdhaḥ saumya eva garbho bhavati na caivam agnīṣomīyatvād garbhasyetyatrārtavasyāgneyatvam ucyate ārtavaśoṇitayoḥ svabhāvābhedād ārtavasyāgneyatve ukte śoṇitasyāpyāgneyatvam uktam eveti ||
आर्तवशोणितं त्व् आग्नेयम् इत्यन्ये पठन्ति आर्तवं च तच्छोणितं चेत्यार्तवशोणितं तुशब्दो ऽत्रावधारणे तेनार्तवस्याग्नेयत्वम् अवधारयति इति व्याख्यानयन्ति ॥ (६।०)
ārtavaśoṇitaṃ tv āgneyam ityanye paṭhanti ārtavaṃ ca tacchoṇitaṃ cetyārtavaśoṇitaṃ tuśabdo 'trāvadhāraṇe tenārtavasyāgneyatvam avadhārayati iti vyākhyānayanti ||
रक्तं पुनर् अनुष्णशीतम् एवम् आचार्या मन्यन्ते ॥ (७।०)
raktaṃ punar anuṣṇaśītam evam ācāryā manyante ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.