NiSaṃ zu Su, Sū., 1, 25.3
Select a line for its word-by-word analysis.
क्रोधः पराभिद्रोहलक्षणः शोकः पुत्रादिवियोगे चित्तोद्वेगः भयं परस्मात्त्रासः हर्ष उत्सेकः निर्निमित्तमन्यस्य दोषोत्पादनेनात्मनः प्रीतिजननं वा हर्षः असिद्धिभयाद्विविधेषु कर्मसु सादोऽप्रवृत्तिः विषादः ईर्ष्या परसम्पत्तावसहिष्णुता छिद्रान्वेषितया परगुणेषु दोषारोपणमसूया दैन्यं क्लिष्टचित्तता मात्सर्यं परगुणेष्वमाध्यस्थ्यं क्रौर्यं वा काम इन्द्रियार्थेष्वभिकाङ्क्षा लोभः परस्वग्रहणाभिलाषः आदिग्रहणान् मानमददम्भादयः ॥ (२।०)
krodhaḥ parābhidrohalakṣaṇaḥ śokaḥ putrādiviyoge cittodvegaḥ bhayaṃ parasmāttrāsaḥ harṣa utsekaḥ nirnimittamanyasya doṣotpādanenātmanaḥ prītijananaṃ vā harṣaḥ asiddhibhayādvividheṣu karmasu sādo'pravṛttiḥ viṣādaḥ īrṣyā parasampattāvasahiṣṇutā chidrānveṣitayā paraguṇeṣu doṣāropaṇamasūyā dainyaṃ kliṣṭacittatā mātsaryaṃ paraguṇeṣvamādhyasthyaṃ krauryaṃ vā kāma indriyārtheṣvabhikāṅkṣā lobhaḥ parasvagrahaṇābhilāṣaḥ ādigrahaṇān mānamadadambhādayaḥ ||
इच्छाद्वेषभेदैर् भवन्तीति इच्छा सातिशयोऽर्थाभिलाषः सा च नानावस्त्ववलम्बिनी नानाकामतश्च भिन्ना भवति तत्र हर्षशोकदैन्यकामलोभादय इच्छाभेदेन द्वेषः अप्रीतिः सोऽपि नानावस्त्ववलम्बी नानारूपो भवति क्रोधभयविषादेर्ष्यासूयामात्सर्याणि द्वेषभेदेन ॥ (३।०)
icchādveṣabhedair bhavantīti icchā sātiśayo'rthābhilāṣaḥ sā ca nānāvastvavalambinī nānākāmataśca bhinnā bhavati tatra harṣaśokadainyakāmalobhādaya icchābhedena dveṣaḥ aprītiḥ so'pi nānāvastvavalambī nānārūpo bhavati krodhabhayaviṣāderṣyāsūyāmātsaryāṇi dveṣabhedena ||
अन्ये तु मानसाः क्रोधशोकभयदैन्येर्ष्यासूयामात्सर्यकामादयः इति पठन्ति ॥ (४।०)
anye tu mānasāḥ krodhaśokabhayadainyerṣyāsūyāmātsaryakāmādayaḥ iti paṭhanti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.