NiSaṃ zu Su, Śār., 3, 5.1
Select a line for its word-by-word analysis.
कथम् अविशिष्टकारणाद् विशिष्टकार्योत्पाद इत्याह तत्रेत्यादि ॥ (१।०)
katham aviśiṣṭakāraṇād viśiṣṭakāryotpāda ityāha tatretyādi ||
ननु शुक्रबाहुल्यात् पुमान् इति कस्माद् उक्तं यत आर्तवस्यैव बाहुल्यम् उक्तं हि आर्तवं हि चतुरञ्जलिप्रमाणं शुक्रं तु प्रसृतिमात्रम् इति नैवं यावन्मात्रमार्तवं गर्भाशयावस्थितं मलरहितं गर्भजननं तावदेव ग्राह्यम् अथवा स्वप्रमाणोपेक्षया शुक्रशोणितयोर् बाहुल्यम् अल्पत्वं चाभिप्रेतम् ॥ (२।०)
nanu śukrabāhulyāt pumān iti kasmād uktaṃ yata ārtavasyaiva bāhulyam uktaṃ hi ārtavaṃ hi caturañjalipramāṇaṃ śukraṃ tu prasṛtimātram iti naivaṃ yāvanmātramārtavaṃ garbhāśayāvasthitaṃ malarahitaṃ garbhajananaṃ tāvadeva grāhyam athavā svapramāṇopekṣayā śukraśoṇitayor bāhulyam alpatvaṃ cābhipretam ||
शुक्रं तु कदाचिद् अत्यन्तहर्षवशाद् बहु स्रवति कदाचिद् वैमनस्याद् अल्पम् इति ॥ (३।०)
śukraṃ tu kadācid atyantaharṣavaśād bahu sravati kadācid vaimanasyād alpam iti ||
अन्ये त्व् आचार्या एवं ब्रुवन्ति शुक्रार्तवयोर् न्यूनाधिकसमत्वं वीर्येण भवति ॥ (४।०)
anye tv ācāryā evaṃ bruvanti śukrārtavayor nyūnādhikasamatvaṃ vīryeṇa bhavati ||
यद्येवं तर्हि प्रागुक्तं पुत्रीयकरणं निरर्थकं नैतद् अस्ति किंतु श्रेयसा कर्मणा विना नैव रूपादिसंगमिनो भवन्ति पुत्रा उक्तं हि एवं जाता रूपवन्तः सत्त्ववन्तश् चिरायुषः ॥ (५।०)
yadyevaṃ tarhi prāguktaṃ putrīyakaraṇaṃ nirarthakaṃ naitad asti kiṃtu śreyasā karmaṇā vinā naiva rūpādisaṃgamino bhavanti putrā uktaṃ hi evaṃ jātā rūpavantaḥ sattvavantaś cirāyuṣaḥ ||
भवन्त्यृणस्य मोक्तारः सत्पुत्राः पुत्रिणे हिता इति तस्मात् पुत्रीयकरणं सार्थकमेव ॥ (६।०)
bhavantyṛṇasya moktāraḥ satputrāḥ putriṇe hitā iti tasmāt putrīyakaraṇaṃ sārthakameva ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.