NiSaṃ zu Su, Sū., 24, 5.5
Select a line for its word-by-word analysis.
तेषां सप्तविधव्याधीनां क्रमेण लक्षणान्याह तत्र आदिबलप्रवृत्ता इत्यादि ॥ (१।०)
teṣāṃ saptavidhavyādhīnāṃ krameṇa lakṣaṇānyāha tatra ādibalapravṛttā ityādi ||
के ते इत्याह ये शुक्रशोणितदोषान्वया इति शुक्रशोणितस्थितवातादिदोषजनिताः ॥ (४।०)
ke te ityāha ye śukraśoṇitadoṣānvayā iti śukraśoṇitasthitavātādidoṣajanitāḥ ||
तामेव नामतो दर्शयति कुष्ठार्शःप्रभृतय इति प्रभृतिग्रहणान्मेहक्षयादयः ॥ (५।०)
tāmeva nāmato darśayati kuṣṭhārśaḥprabhṛtaya iti prabhṛtigrahaṇānmehakṣayādayaḥ ||
मातृजा इति मातुः शोणितजाः पितृजाश्चेति पितुः शुक्रजाः ॥ (६।०)
mātṛjā iti mātuḥ śoṇitajāḥ pitṛjāśceti pituḥ śukrajāḥ ||
द्वितीयं व्याधिभेदं दर्शयन्नाह जन्मबलप्रवृत्ता इत्यादि ॥ (७।०)
dvitīyaṃ vyādhibhedaṃ darśayannāha janmabalapravṛttā ityādi ||
जन्मबलप्रवृत्ता इति शुक्रशोणितदुष्टिं विनापि मातुर् अपचारबलजाताः अपचार इति दुष्टाहाराचारावपचारः ॥ (८।०)
janmabalapravṛttā iti śukraśoṇitaduṣṭiṃ vināpi mātur apacārabalajātāḥ apacāra iti duṣṭāhārācārāvapacāraḥ ||
मूका अवाचः मिन्मिनाः सानुनासिकाः वामना अत्यन्तह्रस्वशरीराः ॥ (९।०)
mūkā avācaḥ minmināḥ sānunāsikāḥ vāmanā atyantahrasvaśarīrāḥ ||
दौहृदापचारकृताश्चेति गर्भानुभावान्मातुश् चतुर्थादिमासेष्विन्द्रियार्थप्रार्थना दौर्हृदम् इत्याचक्षते तस्यापचारस्तु दौहृदमेवापमानितम् अपमानितमलब्धं गर्भस्याहितं वा ॥ (१०।०)
dauhṛdāpacārakṛtāśceti garbhānubhāvānmātuś caturthādimāseṣvindriyārthaprārthanā daurhṛdam ityācakṣate tasyāpacārastu dauhṛdamevāpamānitam apamānitamalabdhaṃ garbhasyāhitaṃ vā ||
अत्र मूकमिन्मिनवामनप्रभृतयो जायन्ते इत्यस्याग्रे केचित् भुञ्जते इत्यादि पाठं पठति स च पूर्णो न दृश्यते निबन्धेष्विति न लिखितः ॥ (११।०)
atra mūkaminminavāmanaprabhṛtayo jāyante ityasyāgre kecit bhuñjate ityādi pāṭhaṃ paṭhati sa ca pūrṇo na dṛśyate nibandheṣviti na likhitaḥ ||
तृतीयं व्याधिभेदं निर्दिशन्नाह दोषेत्यादि ॥ (१२।०)
tṛtīyaṃ vyādhibhedaṃ nirdiśannāha doṣetyādi ||
दोषा वातादयो रजस्तमसी च बलं शक्तिः प्रवृत्ता जाताः ॥ (१३।०)
doṣā vātādayo rajastamasī ca balaṃ śaktiḥ pravṛttā jātāḥ ||
के पुनस्त इत्याह ये आतङ्कसमुत्पन्ना इति ॥ (१४।०)
ke punasta ityāha ye ātaṅkasamutpannā iti ||
आतङ्का रोगाः यथा प्रतिश्यायात् कासः कासात् क्षय इत्यादि ॥ (१५।०)
ātaṅkā rogāḥ yathā pratiśyāyāt kāsaḥ kāsāt kṣaya ityādi ||
एते आध्यात्मिका इति एते आदिबलप्रवृत्ता जन्मबलप्रवृत्ता दोषबलप्रवृत्तास् त्रय आध्यात्मिकाः शरीरस्थवातादिरजःप्रभृतिदोषजनितत्वात् ॥ (१६।०)
ete ādhyātmikā iti ete ādibalapravṛttā janmabalapravṛttā doṣabalapravṛttās traya ādhyātmikāḥ śarīrasthavātādirajaḥprabhṛtidoṣajanitatvāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.