चिकित्साविशेषविज्ञानार्थं सुखसाध्यत्वादिकर्मबोधार्थं च प्रत्येकं रसादिधातुविकारान् दर्शयितुमाह तत्रान्नाश्रद्धारोचकेत्यादि ॥ (१।०)

अन्नाश्रद्धा अन्नविद्वेषः ॥ (२।०)

अङ्गमर्द इति वेदनाविशेषः स्फुटनिका इति लोके ॥ (३।०)

हृल्लासो हृदयोत्क्लेदोऽसकृत्ष्ठीवनम् ॥ (४।०)

अङ्गसाद इति अङ्गानाम् अनुत्साहः ॥ (५।०)

रसदोषजा इति दोषदूषितरसजाताः ॥ (६।०)

रसजानभिधाय रक्तजानभिधातुमाह कुष्ठेत्यादि ॥ (७।०)

रक्तजानुक्त्वा मांसजानाह अधिमांसेत्यादि । (८।१)

मांससंघात इति मांसतानो नाम मुखरोगेषु मांसोच्छ्रायः सामान्य एव इत्यन्ये ॥ (८।२)

मांसजान् कथयित्वा मेदोजानाह ग्रन्थीत्यादि ॥ (९।०)

मेदोजानुक्त्वास्थिजानाह अध्यस्थ्यधिदन्तेत्यादि ॥ (१०।०)

अध्यस्थीनि अधिकास्थीनीत्यर्थः ॥ (११।०)

अधिदन्ता इति अधिका दन्ता इत्यर्थः ॥ (१२।०)

तोदशूलाभ्यां सहास्थिशब्दः प्रत्येकं सम्बध्यते ॥ (१३।०)

अस्थिदोषानभिधाय मज्जजानाह तमोदर्शनेत्यादि ॥ (१४।०)

तमोदर्शनम् अन्धकारदर्शनम् ॥ (१५।०)

मूर्छा चेतनाच्युतिः ॥ (१६।०)

भ्रमः चक्रारूढस्येव ॥ (१७।०)

पर्वस्थूलमूलारुर्जन्मेति स्थूलमूलानाम् अरुषां व्रणानां पर्वसु जन्मेत्यर्थः ॥ (१८।०)

अन्ये त्वत्र पर्वगौरवस्थूलमूलारुर्जन्म इति पठन्ति ॥ (१९।०)

मज्जदोषानभिधाय शुक्रदोषान् दर्शयति क्लैब्याप्रहर्षेत्यादि ॥ (२०।०)

क्लैब्यमिति षण्ढतेत्यर्थः ॥ (२१।०)

अप्रहर्ष इति स्त्रीविषयेऽनभिलाषः ॥ (२२।०)

तद्दोषा इति शुक्रदोषा इत्यर्थः । (२३।१)

शुक्रजानुक्त्वा मलायतनदोषानाह त्वग्दोषा इत्यादि ॥ (२३।२)

त्वग्दोषाः कुष्ठानि ॥ (२४।०)

कर्णनासामुखाक्षिमलायतनेष्वन्येषु च प्रजननाद्यपत्यपथेष्वप्रवृत्तिः सङ्ग उच्यते ॥ (२५।०)

मलायतनदोषान् अभिधायेन्द्रियायतनदोषान् आह इन्द्रियाणाम् अप्रवृत्तिर् इत्यादि ॥ (२६।०)

समासः संक्षेपः ॥ (२७।०)

दोषधातुमलसंसर्गादिति यत् प्रागुक्तं व्याधिनानात्वकारणं तथायतनविशेषाद् इति यद्द्वितीयं व्याधिनानात्वकारणमुक्तम् एतद्द्वयमपि संक्षेपेणाभिधाय निमित्ततश्चेति यदुक्तं तृतीयं व्याधिनानात्वकारणं तदभिधातुमाह विस्तरम् इत्यादि ॥ (२८।०)

निमित्तानि वातादयः तत्कारणानि बलवद्विग्रहादीनि मिथ्याप्रयुक्तानि स्नेहादीनि च ज्वरे तद्यथा कामज्वरः क्रोधज्वरो मृत्पाण्डुरोग इत्यादि तथातीसारे गुर्वतिस्निग्धरूक्षोष्णद्रवस्थूलातिशीतलैः इत्यादि प्रतिरोगं निर्दिष्टानि ॥ (२९।०)

प्रतिरोगं वक्ष्याम इति रोगे रोगे वक्ष्यामः ॥ (३०।०)