NiSaṃ zu Su, Sū., 1, 3.1
Select a line for its word-by-word analysis.
अथेति मङ्गलार्थः तत्तु श्रोतृव्याख्यात्रोः क्रियाफलसिद्धिं कथयति ॥ (२।०)
atheti maṅgalārthaḥ tattu śrotṛvyākhyātroḥ kriyāphalasiddhiṃ kathayati ||
अमरवरं देवश्रेष्ठं पूर्वजन्मन्यमृतोद्धरणात् अन्ये तु ब्रह्मणोऽवतारत्वात् ॥ (४।०)
amaravaraṃ devaśreṣṭhaṃ pūrvajanmanyamṛtoddharaṇāt anye tu brahmaṇo'vatāratvāt ||
ऋषिगणपरिवृतं देवर्षिब्रह्मर्षिराजर्षिसमूहैर् वेष्टितं तपोज्ञानबाहुल्याद् उपोदयवाक्यत्वाच्च ॥ (५।०)
ṛṣigaṇaparivṛtaṃ devarṣibrahmarṣirājarṣisamūhair veṣṭitaṃ tapojñānabāhulyād upodayavākyatvācca ||
आश्रमस्थं वानप्रस्थाश्रमस्थम् एतेन राज्यचिन्तापरित्यागादनाकुलचित्तत्वं राजर्षित्वं च सूचितम् ॥ (६।०)
āśramasthaṃ vānaprasthāśramastham etena rājyacintāparityāgādanākulacittatvaṃ rājarṣitvaṃ ca sūcitam ||
काशिराजं वाराणसीजनपदनृपतिं काशिराजस्य निर्वाणपदाभिलाषित्वात्तत्पुत्रत्वमापन्नमिति काशिराजम् ॥ (७।०)
kāśirājaṃ vārāṇasījanapadanṛpatiṃ kāśirājasya nirvāṇapadābhilāṣitvāttatputratvamāpannamiti kāśirājam ||
काशिराजानाम् अनेकत्वाद् विशेषणमाह दिवोदासम् ॥ (८।०)
kāśirājānām anekatvād viśeṣaṇamāha divodāsam ||
दिविति शब्देनात्र तत्स्थानदेवाः कथ्यन्ते तैः पूजाकाम्यया सम्प्रदीयते यस्मै स दिवोदासस् तम् अन्ये तु दासति कर्माणि यत्नेन करोतीति दासः दिवः स्वर्गस्य दासो दिवोदासस् तम् ॥ (९।०)
diviti śabdenātra tatsthānadevāḥ kathyante taiḥ pūjākāmyayā sampradīyate yasmai sa divodāsas tam anye tu dāsati karmāṇi yatnena karotīti dāsaḥ divaḥ svargasya dāso divodāsas tam ||
सर्वजनप्रसिद्धं विशेषणमाह धन्वन्तरिम् इति ॥ (१०।०)
sarvajanaprasiddhaṃ viśeṣaṇamāha dhanvantarim iti ||
धनुः शल्यशास्त्रं तस्य अन्तं पारम् इयर्ति गच्छतीति धन्वन्तरिः तम् अपरा व्युत्पत्तिर् विस्तरभयान्न लिखिता ॥ (११।०)
dhanuḥ śalyaśāstraṃ tasya antaṃ pāram iyarti gacchatīti dhanvantariḥ tam aparā vyutpattir vistarabhayānna likhitā ||
औपधेनवादयः सुश्रुतान्ताः सप्त शिष्या ऊचुः उक्तवन्तः ॥ (१२।०)
aupadhenavādayaḥ suśrutāntāḥ sapta śiṣyā ūcuḥ uktavantaḥ ||
अन्ये तु गोपुररक्षितौ इति नामद्वयं मन्यन्ते इत्यौपधेनवादयोऽष्टौ प्रभृतिग्रहणान्निमिकाङ्कायनगार्ग्यगालवाः एवम् एतान् द्वादश शिष्यानाहुः ॥ (१४।०)
anye tu gopurarakṣitau iti nāmadvayaṃ manyante ityaupadhenavādayo'ṣṭau prabhṛtigrahaṇānnimikāṅkāyanagārgyagālavāḥ evam etān dvādaśa śiṣyānāhuḥ ||
ननु प्रश्नकर्तृतया सुश्रुतस्य मुख्यत्वादादावस्य नामग्रहणमुचितं स्यात् कथमौपधेनवादिनामान्यादावुक्तानि रात्यं देवर्षयस्ते राजर्षीणां पूज्या इति न दोषः ॥ (१५।०)
nanu praśnakartṛtayā suśrutasya mukhyatvādādāvasya nāmagrahaṇamucitaṃ syāt kathamaupadhenavādināmānyādāvuktāni rātyaṃ devarṣayaste rājarṣīṇāṃ pūjyā iti na doṣaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.