आनन्दकन्दĀnandakanda

ĀK, 1, 14

14 of 35 · 102 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विषम्; विषोत्पत्तिःश्रीभैरवी । (१।१)

viṣam; viṣotpattiḥśrībhairavī |

1.2१.२

श्रुतं सर्वं मया देव दिव्यं सर्वरसायनम् । (१।२)

śrutaṃ sarvaṃ mayā deva divyaṃ sarvarasāyanam |

1.3१.३

विषोत्पत्तिं च जातिं च सेवां वद च तत्फलम् ॥ (१।३)

viṣotpattiṃ ca jātiṃ ca sevāṃ vada ca tatphalam ||

2.1२.१

श्रीभैरवः । (२।१)

śrībhairavaḥ |

2.2२.२

क्षीरोदधौ मथ्यमाने मन्थनीकृतमन्दरैः । (२।२)

kṣīrodadhau mathyamāne manthanīkṛtamandaraiḥ |

2.3२.३

सिद्धकिन्नरगुह्येन्द्रपिशाचोरगराक्षसैः ॥ (२।३)

siddhakinnaraguhyendrapiśācoragarākṣasaiḥ ||

3.1३.१

ब्रह्माद्यैरखिलैर् देवैरेकतो दनुजाधिपैः । (३।१)

brahmādyairakhilair devairekato danujādhipaiḥ |

3.2३.२

दैत्यैरन्यत्र विपुलैर्महाबलपराक्रमैः ॥ (३।२)

daityairanyatra vipulairmahābalaparākramaiḥ ||

4.1४.१

ततो जातानि रत्नानि कौस्तुभादीनि कामगौः । (४।१)

tato jātāni ratnāni kaustubhādīni kāmagauḥ |

4.2४.२

कल्पवृक्षो महालक्ष्मीर् ऐरावतमहागजः ॥ (४।२)

kalpavṛkṣo mahālakṣmīr airāvatamahāgajaḥ ||

5.1५.१

उच्चैःश्रवास्तथा चेन्दुर्धन्वन्तरिभिषग्वरः । (५।१)

uccaiḥśravāstathā cendurdhanvantaribhiṣagvaraḥ |

5.2५.२

अमृतं च लता दिव्या दिव्यसिद्धिप्रदायकाः ॥ (५।२)

amṛtaṃ ca latā divyā divyasiddhipradāyakāḥ ||

6.1६.१

मन्दरभ्रमणश्रान्तनागराजमुखात् ततः । (६।१)

mandarabhramaṇaśrāntanāgarājamukhāt tataḥ |

6.2६.२

विषज्वाला समुत्पन्ना तीव्रा लोकभयंकरी ॥ (६।२)

viṣajvālā samutpannā tīvrā lokabhayaṃkarī ||

7.1७.१

ममज्ज क्षीरजलधावत्यन्तमथनात्पुनः । (७।१)

mamajja kṣīrajaladhāvatyantamathanātpunaḥ |

7.2७.२

कालकूटं महाक्ष्वेडं कल्पान्तयमसन्निभम् ॥ (७।२)

kālakūṭaṃ mahākṣveḍaṃ kalpāntayamasannibham ||

8.1८.१

संवर्ताग्निप्रतीकाशं वीक्ष्य भीताः सुरास्तदा । (८।१)

saṃvartāgnipratīkāśaṃ vīkṣya bhītāḥ surāstadā |

8.2८.२

ममान्तिकं समाजग्मुः स्तुवन्तो दीनमानसाः ॥ (८।२)

mamāntikaṃ samājagmuḥ stuvanto dīnamānasāḥ ||

9.1९.१

स्वामिन्सर्वोत्तम त्राहि शरणागतपालक । (९।१)

svāminsarvottama trāhi śaraṇāgatapālaka |

9.2९.२

इत्यादि बहुधा स्तोत्रं कुर्वाणास्ते सुरासुराः ॥ (९।२)

ityādi bahudhā stotraṃ kurvāṇāste surāsurāḥ ||

10.1१०.१

अहं स्मितमुखं कृत्वा कालकूटं तदापिबम् । (१०।१)

ahaṃ smitamukhaṃ kṛtvā kālakūṭaṃ tadāpibam |

10.2१०.२

तत्र तत्रावशिष्टं तद्बहुधा समभूद्भुवि ॥ (१०।२)

tatra tatrāvaśiṣṭaṃ tadbahudhā samabhūdbhuvi ||

11.1११.१

क्वचिन्मूलस्वरूपेण क्वापि त्वग्रूपतः प्रिये । (११।१)

kvacinmūlasvarūpeṇa kvāpi tvagrūpataḥ priye |

11.2११.२

कुत्रापि पर्णरूपेण तोयरूपेण कुत्रचित् ॥ (११।२)

kutrāpi parṇarūpeṇa toyarūpeṇa kutracit ||

12.1१२.१

एवं बहुविधं जातं तत्र तत्र विषं गतम् । (१२।१)

evaṃ bahuvidhaṃ jātaṃ tatra tatra viṣaṃ gatam |

12.2१२.२

तेषां श्रेष्ठं कन्दविषमष्टादशविषं प्रिये ॥ (१२।२)

teṣāṃ śreṣṭhaṃ kandaviṣamaṣṭādaśaviṣaṃ priye ||

13.1१३.१

पोइसोन्:: १० किन्द्स्क्रमाद्भेदं प्रवक्ष्यामि कालकूटं च दर्दुरम् । (१३।१)

poison:: 10 kindskramādbhedaṃ pravakṣyāmi kālakūṭaṃ ca darduram |

13.2१३.२

हालाहलं मेषशृङ्गं मोहदं ग्रन्थि कर्कटम् ॥ (१३।२)

hālāhalaṃ meṣaśṛṅgaṃ mohadaṃ granthi karkaṭam ||

14.1१४.१

रक्तशृङ्गि हरिद्रं च केसरं दशमं स्मृतम् । (१४।१)

raktaśṛṅgi haridraṃ ca kesaraṃ daśamaṃ smṛtam |

14.2१४.२

एते दशविधाः क्ष्वेडा न प्रयोज्या रसायने ॥ (१४।२)

ete daśavidhāḥ kṣveḍā na prayojyā rasāyane ||

15.1१५.१

पोइसोन्:: ८ किन्द्स्श्वेतशृङ्गी वत्सनाभं सर्षपं शृङ्गि वालुकम् । (१५।१)

poison:: 8 kindsśvetaśṛṅgī vatsanābhaṃ sarṣapaṃ śṛṅgi vālukam |

15.2१५.२

मुस्तकं सक्तुकं देवि चाष्टमं कर्दमं भवेत् ॥ (१५।२)

mustakaṃ saktukaṃ devi cāṣṭamaṃ kardamaṃ bhavet ||

16.1१६.१

रसायने योजनीयास्त्वष्टौ भेदाः प्रकीर्तिताः । (१६।१)

rasāyane yojanīyāstvaṣṭau bhedāḥ prakīrtitāḥ |

16.2१६.२

कालकूटं काकचञ्चुप्रभं दर्दुरसन्निभम् ॥ (१६।२)

kālakūṭaṃ kākacañcuprabhaṃ dardurasannibham ||

17.1१७.१

दर्दुरं नीलवर्णं च हालाहलविषं समम् । (१७।१)

darduraṃ nīlavarṇaṃ ca hālāhalaviṣaṃ samam |

17.2१७.२

मेषशृङ्गी तु मेषस्य शृङ्गाभं मोहदं पुनः ॥ (१७।२)

meṣaśṛṅgī tu meṣasya śṛṅgābhaṃ mohadaṃ punaḥ ||

18.1१८.१

रक्तनीलप्रभं देवि ग्रन्थिकं ग्रन्थिसंयुतम् । (१८।१)

raktanīlaprabhaṃ devi granthikaṃ granthisaṃyutam |

18.2१८.२

कर्कटं कपिलाभं च रक्तशृङ्गि महाविषम् ॥ (१८।२)

karkaṭaṃ kapilābhaṃ ca raktaśṛṅgi mahāviṣam ||

19.1१९.१

कृष्णपिङ्गं च रक्ताभं हरिद्राभं हरिद्रकम् । (१९।१)

kṛṣṇapiṅgaṃ ca raktābhaṃ haridrābhaṃ haridrakam |

19.2१९.२

केसरं पद्मकिञ्जल्कप्रभं दशविधं त्विति ॥ (१९।२)

kesaraṃ padmakiñjalkaprabhaṃ daśavidhaṃ tviti ||

20.1२०.१

श्वेतशृङ्गीभदन्ताभं वत्सनाभं च पाण्डुरम् । (२०।१)

śvetaśṛṅgībhadantābhaṃ vatsanābhaṃ ca pāṇḍuram |

20.2२०.२

सर्षपाकृतिभिर्युक्तं बिन्दुभिः सर्षपं भवेत् ॥ (२०।२)

sarṣapākṛtibhiryuktaṃ bindubhiḥ sarṣapaṃ bhavet ||

21.1२१.१

शृङ्गी शृङ्गाकृतिर्ज्ञेयो वालुकं वालुकाकृति । (२१।१)

śṛṅgī śṛṅgākṛtirjñeyo vālukaṃ vālukākṛti |

21.2२१.२

मुस्ताकृतिर्मुस्तकं स्याच्छ्वेतवर्णं तु सक्तुकम् ॥ (२१।२)

mustākṛtirmustakaṃ syācchvetavarṇaṃ tu saktukam ||

22.1२२.१

मधूच्छिष्टाकृतिर्देवि कर्दमं विषमुत्तमम् । (२२।१)

madhūcchiṣṭākṛtirdevi kardamaṃ viṣamuttamam |

22.2२२.२

विषखण्डेषु भग्नेषु दृश्यन्ते येषु बिन्दवः ॥ (२२।२)

viṣakhaṇḍeṣu bhagneṣu dṛśyante yeṣu bindavaḥ ||

23.1२३.१

श्वेतरक्तपीतवर्णाः कृष्णा विप्रादयः क्रमात् । (२३।१)

śvetaraktapītavarṇāḥ kṛṣṇā viprādayaḥ kramāt |

23.2२३.२

श्वेता रसायने रक्ता वश्ये पारदकर्मणि ॥ (२३।२)

śvetā rasāyane raktā vaśye pāradakarmaṇi ||

24.1२४.१

क्षुद्रकर्मणि पीताः स्युः कृष्णवर्णास्तु मारणे । (२४।१)

kṣudrakarmaṇi pītāḥ syuḥ kṛṣṇavarṇāstu māraṇe |

24.2२४.२

विषं युक्त्यामृतं देवि तदयुक्त्या विषं भवेत् ॥ (२४।२)

viṣaṃ yuktyāmṛtaṃ devi tadayuktyā viṣaṃ bhavet ||

25.1२५.१

तस्माद्युक्त्या विषं सेव्यमयुक्त्या न कदाचन । (२५।१)

tasmādyuktyā viṣaṃ sevyamayuktyā na kadācana |

25.2२५.२

रसाभ्रहेमकान्तानां वीर्येण सदृशं विषम् ॥ (२५।२)

rasābhrahemakāntānāṃ vīryeṇa sadṛśaṃ viṣam ||

26.1२६.१

विषशुद्धिःरक्तसर्षपतैलेन लिप्ते वस्त्रे च बन्धयेत् । (२६।१)

viṣaśuddhiḥraktasarṣapatailena lipte vastre ca bandhayet |

26.2२६.२

त्रिदिनान्ते समुद्धृत्य टङ्कणेन समं विषम् ॥ (२६।२)

tridinānte samuddhṛtya ṭaṅkaṇena samaṃ viṣam ||

27.1२७.१

मर्दयेच्छ्लक्ष्णचूर्णं तत्कारयेच्च विशुध्यति । (२७।१)

mardayecchlakṣṇacūrṇaṃ tatkārayecca viśudhyati |

27.2२७.२

रोगे रसायने योज्यं सिद्धिदं स्याद्वरानने ॥ (२७।२)

roge rasāyane yojyaṃ siddhidaṃ syādvarānane ||

28.1२८.१

विषरसायनम्शुद्धदेहो विरेकाद्यैः पथ्याशी विषभुग्भवेत् । (२८।१)

viṣarasāyanamśuddhadeho virekādyaiḥ pathyāśī viṣabhugbhavet |

28.2२८.२

क्रमेण सेवनीयं तत्सर्षपं राजसर्षपम् ॥ (२८।२)

krameṇa sevanīyaṃ tatsarṣapaṃ rājasarṣapam ||

29.1२९.१

मुद्गव्रीहियवा माषा गुञ्जामात्रं परावधिः । (२९।१)

mudgavrīhiyavā māṣā guñjāmātraṃ parāvadhiḥ |

29.2२९.२

शर्करासहितं सेव्यं क्ष्वेलं तदमृतं भवेत् ॥ (२९।२)

śarkarāsahitaṃ sevyaṃ kṣvelaṃ tadamṛtaṃ bhavet ||

30.1३०.१

कट्वम्ललवणास्त्याज्या व्यायामोष्णातपादयः । (३०।१)

kaṭvamlalavaṇāstyājyā vyāyāmoṣṇātapādayaḥ |

30.2३०.२

तैलसर्षपखाद्याश्च वर्ज्या विषरसायने ॥ (३०।२)

tailasarṣapakhādyāśca varjyā viṣarasāyane ||

31.1३१.१

गव्यं क्षीरं घृतं तक्रं स्निग्धं दधि च शर्करा । (३१।१)

gavyaṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ takraṃ snigdhaṃ dadhi ca śarkarā |

31.2३१.२

सेव्या स्वादुरसद्रव्या नोचेद्विकृतिकारणम् ॥ (३१।२)

sevyā svādurasadravyā nocedvikṛtikāraṇam ||

32.1३२.१

विषोपद्रवास्तच्चिकित्सा चमात्रया सेवितं क्ष्वेलम् अमृतं भवति प्रिये । (३२।१)

viṣopadravāstaccikitsā camātrayā sevitaṃ kṣvelam amṛtaṃ bhavati priye |

32.2३२.२

अतिमात्रं यदि भवेदमृतं च विषायते ॥ (३२।२)

atimātraṃ yadi bhavedamṛtaṃ ca viṣāyate ||

33.1३३.१

प्रमादादतिमात्रं चेत् तदा वेगा भवन्ति च । (३३।१)

pramādādatimātraṃ cet tadā vegā bhavanti ca |

33.2३३.२

कष्टं प्रथमवेगे स्याद्वेपथुश्च द्वितीयके ॥ (३३।२)

kaṣṭaṃ prathamavege syādvepathuśca dvitīyake ||

34.1३४.१

तृतीये च तृषा दाहश् चतुर्थे गतिभञ्जनम् । (३४।१)

tṛtīye ca tṛṣā dāhaś caturthe gatibhañjanam |

34.2३४.२

फेनिलास्यः पञ्चमे स्यात्षष्ठे कन्धरभञ्जनम् ॥ (३४।२)

phenilāsyaḥ pañcame syātṣaṣṭhe kandharabhañjanam ||

35.1३५.१

सप्तमे च निरुत्थानं मरणं चाष्टमे भवेत् । (३५।१)

saptame ca nirutthānaṃ maraṇaṃ cāṣṭame bhavet |

35.2३५.२

तस्माच्छीघ्रं प्रतीकारः करणीयो वरानने ॥ (३५।२)

tasmācchīghraṃ pratīkāraḥ karaṇīyo varānane ||

36.1३६.१

किंचिन्मात्राधिकं क्ष्वेलं नानारोगान्करोति तत् । (३६।१)

kiṃcinmātrādhikaṃ kṣvelaṃ nānārogānkaroti tat |

36.2३६.२

भ्रान्तिविस्मृतिशूलानि वान्त्यतीसारकं परम् ॥ (३६।२)

bhrāntivismṛtiśūlāni vāntyatīsārakaṃ param ||

37.1३७.१

स्वरसादं गद्गदत्वं दाहं दृष्टिभ्रमं तथा । (३७।१)

svarasādaṃ gadgadatvaṃ dāhaṃ dṛṣṭibhramaṃ tathā |

37.2३७.२

कर्णरुक्श्वासकासादीन् अन्यान् वातोद्भवान् गदान् ॥ (३७।२)

karṇarukśvāsakāsādīn anyān vātodbhavān gadān ||

38.1३८.१

यदातिमात्रं चिह्नानि दृश्यन्ते वपुषि प्रिये । (३८।१)

yadātimātraṃ cihnāni dṛśyante vapuṣi priye |

38.2३८.२

तदा तु टङ्कणं निष्कम् आज्यं चापि चतुर्गुणम् ॥ (३८।२)

tadā tu ṭaṅkaṇaṃ niṣkam ājyaṃ cāpi caturguṇam ||

39.1३९.१

पेयं तत्परिहारार्थं जलैर्वा तण्डुलीयकम् । (३९।१)

peyaṃ tatparihārārthaṃ jalairvā taṇḍulīyakam |

39.2३९.२

मज्जां वा पुत्रजीवस्य फलान्निष्कं जलान्वितम् ॥ (३९।२)

majjāṃ vā putrajīvasya phalānniṣkaṃ jalānvitam ||

40.1४०.१

तुत्थं पणद्वयोन्मेयं नृमूत्रैर् वा हरिद्रकम् । (४०।१)

tutthaṃ paṇadvayonmeyaṃ nṛmūtrair vā haridrakam |

40.2४०.२

वचां वा देवदालीं वा सर्पाक्षीं वाथ सार्बुणीम् ॥ (४०।२)

vacāṃ vā devadālīṃ vā sarpākṣīṃ vātha sārbuṇīm ||

41.1४१.१

पटोलीं गिरिपर्णीं नृमूत्रैर्विषजित्पृथक् । (४१।१)

paṭolīṃ giriparṇīṃ nṛmūtrairviṣajitpṛthak |

41.2४१.२

लां यां वां हां चतुर्वर्णैर् गारुडं संपुटीकृतम् ॥ (४१।२)

lāṃ yāṃ vāṃ hāṃ caturvarṇair gāruḍaṃ saṃpuṭīkṛtam ||

42.1४२.१

स्तम्भस्तोभननिर्वाहनिर्विषीकरणं तथा । (४२।१)

stambhastobhananirvāhanirviṣīkaraṇaṃ tathā |

42.2४२.२

लां प्र्ॐ लां अनेन मन्त्रेण स्तम्भनम् । (४२।२)

lāṃ proṃ lāṃ anena mantreṇa stambhanam |

42.3४२.३

शीतजलघटम् अभिमन्त्र्य विषातुरस्य मस्तके जलं ढालयेत् । (४२।३)

śītajalaghaṭam abhimantrya viṣāturasya mastake jalaṃ ḍhālayet |

42.4४२.४

विषं नाक्रामति । (४२।४)

viṣaṃ nākrāmati |

42.5४२.५

यां प्र्ॐ यां अनेन स्तोभनमन्त्रेण विषातुरस्य शिखिनमन्धयेत् । (४२।५)

yāṃ proṃ yāṃ anena stobhanamantreṇa viṣāturasya śikhinamandhayet |

42.6४२.६

वां प्र्ॐ वां अनेन निर्वाहमन्त्रेणार्कदण्डं वा धुत्तूरकाष्ठदण्डं वाभिमन्त्र्य विषातुरस्य सर्वाङ्गं स्पृष्ट्वा विषं निर्वाहयेत् । (४२।६)

vāṃ proṃ vāṃ anena nirvāhamantreṇārkadaṇḍaṃ vā dhuttūrakāṣṭhadaṇḍaṃ vābhimantrya viṣāturasya sarvāṅgaṃ spṛṣṭvā viṣaṃ nirvāhayet |

42.7४२.७

हां प्र्ॐ हां अनेन निर्विषीकरणमन्त्रेण निर्विषीकरणार्थं विषातुरस्य सर्वाङ्गं दण्डेनापामार्जयेत् स्वस्थो भवति । (४२।७)

hāṃ proṃ hāṃ anena nirviṣīkaraṇamantreṇa nirviṣīkaraṇārthaṃ viṣāturasya sarvāṅgaṃ daṇḍenāpāmārjayet svastho bhavati |

42.8४२.८

जीर्णं क्ष्वेलं शरीरे चेत्पित्तान्तं वमनं प्रिये ॥ (४२।८)

jīrṇaṃ kṣvelaṃ śarīre cetpittāntaṃ vamanaṃ priye ||

43.1४३.१

आमान्तं रेचनं कार्यं तण्डुलीयकमूलभुक् । (४३।१)

āmāntaṃ recanaṃ kāryaṃ taṇḍulīyakamūlabhuk |

43.2४३.२

सेवेत मांसं सघृतं विषदोषहरं भवेत् ॥ (४३।२)

seveta māṃsaṃ saghṛtaṃ viṣadoṣaharaṃ bhavet ||

44.1४४.१

पूर्वोक्तमात्रासेवी यो महाव्याधेर्विमुच्यते । (४४।१)

pūrvoktamātrāsevī yo mahāvyādhervimucyate |

44.2४४.२

देवि षण्मासयोगेन जरापलितखण्डनम् ॥ (४४।२)

devi ṣaṇmāsayogena jarāpalitakhaṇḍanam ||

45.1४५.१

संवत्सरोपयोगेन जीवेच्चन्द्रार्कतारकम् । (४५।१)

saṃvatsaropayogena jīveccandrārkatārakam |

45.2४५.२

हिमशीतवसन्तेषु योज्यं विषरसायनम् ॥ (४५।२)

himaśītavasanteṣu yojyaṃ viṣarasāyanam ||

46.1४६.१

ग्रीष्मवर्षशरत्स्वेतन्न प्रयोज्यं कदाचन । (४६।१)

grīṣmavarṣaśaratsvetanna prayojyaṃ kadācana |

46.2४६.२

वातस्थविरगर्भिण्यः क्षुत्तृड्घर्माध्वपीडिताः ॥ (४६।२)

vātasthaviragarbhiṇyaḥ kṣuttṛḍgharmādhvapīḍitāḥ ||

47.1४७.१

नपुंसका गदक्षीणाः पित्तक्रोधाधिकास्तथा । (४७।१)

napuṃsakā gadakṣīṇāḥ pittakrodhādhikāstathā |

47.2४७.२

यक्ष्मिणो नैव योग्याः स्युः सदा विषरसायने ॥ (४७।२)

yakṣmiṇo naiva yogyāḥ syuḥ sadā viṣarasāyane ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ĀK, 1, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit