परिभाषापरिभाषां प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं सावधानतः । (१।१)

वैद्यभागःअर्धं सिद्धरसं देवि त्रिष्वेकं हेमभस्म च ॥ (१।२)

पादांशकं रूप्यभस्म षष्ठांशं ताम्रभस्म च । (२।१)

अष्टमांशं हि कान्ताभ्रं कलांशं नवरत्नकम् ॥ (२।२)

रसेश्वरं समुद्दिश्य रसवैद्याय धीमते । (३।१)

रसाचार्याय सिद्धाय दद्यादिष्टार्थसिद्धये ॥ (३।२)

कज्जली पङ्करसश्चधातुभिर्गन्धकाद्यैश्च निर्द्रवैर्मर्दितो रसः । (४।१)

सुश्लक्ष्णः कज्जलाभोऽसौ कज्जली साभिधीयते ॥ (४।२)

सद्रवे मर्दितः सोऽपि इति पाकरसः स्मृतः । (५।१)

पिष्टीअर्कांशतुल्याद्रसतोऽथ गन्धान्निष्कार्धतुल्यात्त्रुटिशोऽपि खल्वे । (५।२)

अर्कातपे तीव्रतरे विमर्द्यात्पिष्टिर्भवेत्सा नवनीतरूपा ॥ (५।३)

खल्वे विमर्द्य गन्धेन दुग्धेन सह पारदम् ॥ (६।१)

पेषणात्पिष्टितां याति सा पिष्टीति मता परैः । (७।१)

पातनपिष्टीचतुर्थांशसुवर्णेन रसेन कृतपिष्टिका ॥ (७।२)

भवेत्पातनपिष्टी सा तथा रूप्यादिभिः कृता । (८।१)

हेमपिष्टी तारपिष्टी चरूप्यं वा जातरूपं वा रसगन्धादिभिर्हतम् ॥ (८।२)

समुत्थितं च बहुशः सा कृष्टी हेमतारयोः । (९।१)

कृष्टीं क्षिप्त्वा सुवर्णान्ते न वर्णो हीयते तया ॥ (९।२)

स्वर्णकृष्ट्या कृतं बीजं रसस्य परिरञ्जनम् । (१०।१)

लोहकम्ताम्रं तीक्ष्णसमायुक्तं द्रुतं निक्षिप्य भूरिशः ॥ (१०।२)

सगन्धे लिकुचद्रावे निर्गतं वरलोहकम् । (११।१)

हेमरक्ती ताररक्ती चतेन रक्तीकृतं स्वर्णं हेमरक्तीत्युदाहृता ॥ (११।२)

निक्षिप्ता सा द्रुते स्वर्णे वर्णोत्कर्षविधायिनी । (१२।१)

तारस्य रञ्जनी चापि बीजरागविधायिनी ॥ (१२।२)

एवमेव प्रकर्तव्या ताररक्ती मनोहरा । (१३।१)

रञ्जनी खलु रूप्यस्य बीजानामपि रञ्जनी ॥ (१३।२)

चन्द्रानलदलम्मृतेन वा बद्धरसेन वान्यलोहेन वा साधितमन्यलोहम् । (१४।१)

सितं हि पीतत्वमुपागतं तद्दलं हि चन्द्रानलयोः प्रसिद्धम् ॥ (१४।२)

आभासमृतबन्धेन रसेन सह योजितम् । (१५।१)

साधितं वान्यलोहेन सितं पीतं हि तद्दलम् ॥ (१५।२)

अयोनागम्ताप्येन निहतं कान्तं सप्तवारं समुत्थितम् । (१६।१)

तद्द्वयं द्विपलं वाथ ताम्रभस्म पलद्वयम् ॥ (१६।२)

सर्वं निक्षिप्य मूषायां सप्तवारं धमेद्दृढम् । (१७।१)

तदयोनागमित्युक्तं साधकं देहलोहयोः ॥ (१७।२)

रसेन सारणायन्त्रे तदीया गुलिका कृता । (१८।१)

सा धृता वदने हन्ति मेहरोगान् अशेषतः ॥ (१८।२)

कुरुते दन्तदार्ढ्यं च दृशौ गृध्रदृशाविव । (१९।१)

तथान्यान् क्षेत्रजान्रोगान् रोगाञ् जत्रूर्ध्वसंभवान् ॥ (१९।२)

शुल्वनागम्माक्षिकेण हतं ताम्रं दशवारं समुत्थितम् । (२०।१)

तद्वद्विशुद्धनागं हि द्वितयं तच्चतुष्पलम् ॥ (२०।२)

नीलाञ्जनहतं भूयः सप्तवारं समुत्थितम् । (२१।१)

इति संसिद्धमेतद्धि शुल्बनागं प्रकीर्तितम् ॥ (२१।२)

साधितस्तेन सूतेन्द्रो वदने विधृतो नृणाम् । (२२।१)

निहन्ति मासमात्रेण मेहव्यूहमशेषतः ॥ (२२।२)

पथ्याशनस्य वर्षेण पलितं वलिभिः सह । (२३।१)

गृध्रदृष्टिर् लसद्दृष्टिः सर्वारोग्यसमन्वितः ॥ (२३।२)

पिञ्जरीलोहं लोहान्तरे क्षिप्तं ध्मातं निर्वापितं द्रवे । (२४।१)

पाण्डुपीतप्रभं जातं पिञ्जरीत्यभिधीयते ॥ (२४।२)

चन्द्रार्कम्भागाः षोडश तारस्य तथा द्वादश भास्वतः । (२५।१)

एकत्रावर्तितास्ते तु चन्द्रार्कमिति कथ्यते ॥ (२५।२)

निर्वापहणम्धार्यलोहे ऽन्यलोहश्चेत्प्रक्षिप्तो वङ्कनालतः । (२६।१)

निर्वापणं तु तत्प्रोक्तं वैद्यैर्निर्वाहणं खलु ॥ (२६।२)

क्षिपेन्निर्वाहणं द्रव्ये निर्वाह्ये समभागिकम् । (२७।१)

आवाप्यं वापनीयं च भागे दृष्टे च दृष्टवत् ॥ (२७।२)

वार्तितर (देड़्।)मृतं तरति यत्तोये लोहं वारितरं हि तत् । (२८।१)

रेखापूर्ण (देड़्।)अङ्गुष्ठतर्जनीघृष्टं यत्तद्रेखान्तरे विशेत् ॥ (२८।२)

मृतं लोहं तदुद्दिष्टं रेखापूर्णाभिधानतः । (२९।१)

निरुत्थभस्मलक्षणम्गुडगुञ्जासुखस्पर्शमध्वाज्यैः सह योजितम् ॥ (२९।२)

न याति प्रकृतिं ध्मानादपुनर्भवमुच्यते । (३०।१)

निरुत्थलोहेन सह संयुक्तं ध्मातं रूप्येण चेल् लिहेत् ॥ (३०।२)

तदा निरुत्थमित्युक्तं लोहं तदपुनर्भवम् । (३१।१)

एवं रूप्यं सताम्रं चेद्ध्मातं ताम्रे लगेन्न हि ॥ (३१।२)

तदा निरुत्थं मन्तव्यं रजतं च भिषग्वरैः । (३२।१)

बीजम्निर्वाहणविशेषेण तद्वद्वर्णं भवेद्यदा ॥ (३२।२)

मृदुलं चित्रसङ्काशं तद् बीजमिति कथ्यते । (३३।१)

उत्तारणमिदमेव हि निर्दिष्टं वैद्यैरुत्तारणं खलु ॥ (३३।२)

संसृष्टलोहयोरेकलोहस्य परिनाशनम् । (३४।१)

ताडनम्प्रध्मातं वङ्कनालेन तत्ताडनमुदाहृतम् ॥ (३४।२)

धान्याभ्रम्चूर्णाभ्रं शालिसंयुक्तं वस्त्रबद्धं हि काञ्जिके । (३५।१)

निर्यातं मर्दनाद्वस्त्राद्धान्याभ्रमिति कथ्यते ॥ (३५।२)

सत्त्वम्क्षाराम्लद्रावकैर्युक्तं ध्मातमाकरकोष्ठके । (३६।१)

यस्ततो निर्गतः सारः सत्त्वम् इत्यभिधीयते ॥ (३६।२)

एककोलीसकःकोष्ठिकाशिखरापूर्णैः कोकिलाध्मानयोगतः । (३७।१)

मूषाकर्णम् अनुप्राप्तैर् एककोलीशको मतः ॥ (३७।२)

स्वेदनाद्यर्हाः कोकिलाःशिखित्राः पावकोच्छिष्टा मृताङ्गाराश्च कोकिलाः । (३८।१)

कृष्णाङ्गाः कोकिलाश्चेति पर्यायास्ते परस्परम् ॥ (३८।२)

छर्चोअल्:: wओओद्द्रावणे सत्त्वपाते च माधूकाः खादिराः शुभाः । (३९।१)

दुर्द्रावे वंशजापेस्तु स्वेदने बादराः शुभाः ॥ (३९।२)

हिङ्गुलाकृष्टरसःविद्याधराख्ययन्त्रस्थाद् आर्द्रकद्रवमर्दितात् । (४०।१)

समाकृष्टो रसो योऽसौ हिङ्गुलाकृष्ट उच्यते ॥ (४०।२)

घोषाकृष्टं वङ्गम्स्वल्पतालयुतं कांस्यं वङ्कनालेन ताडितम् । (४१।१)

मुक्तवङ्गं हि तत्ताम्रं घोषाकृष्टमुदाहृतम् ॥ (४१।२)

गुह्यनागम्पलविंशति नागस्य शुद्धस्य कृतचक्रिकम् । (४२।१)

रूपिकादुग्धसम्पिष्टशिलायां परिलेपितम् ॥ (४२।२)

शरावसंपुटे रुद्ध्वा पचेत् क्रोडपुटेन ताम् । (४३।१)

तावद्वारं पचेद्यत्नाद्यावद्भस्म प्रजायते ॥ (४३।२)

गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यटङ्कणैः परिमर्द्य तम् । (४४।१)

मूषामध्ये निरुध्याथ ध्मानादुत्थापितं पुनः ॥ (४४।२)

चक्रीं तेन पुनः कृत्वा पलप्रमितपारदैः । (४५।१)

लिप्त्वा लिम्पेत्सितार्कस्य पयसा शिलयापि च ॥ (४५।२)

पचेद्गजपुटैरेवं वाराणां खलु विंशतिः । (४६।१)

पुटे पुटे च नागस्य कुर्यादुत्थापनं खलु ॥ (४६।२)

नीलज्योतिर्द्रवैः सम्यग्दशवाराणि ढालयेत् । (४७।१)

इति सिद्धं हि तत् सीसं कर्षमात्रावशेषितम् ॥ (४७।२)

गुह्यनागाख्यया प्रोक्तं श्रेष्ठं रसरसायने । (४८।१)

निष्कमात्रं तु नागेऽस्मिन् लोहाख्ये या द्रुते सति ॥ (४८।२)

स्वतो लक्षगुणां हैमीं शलाकां ग्रसते ध्रुवम् । (४९।१)

लगेत्तैलप्रतप्तं तत्स्वर्णमुद्गिरति ध्रुवम् ॥ (४९।२)

गुह्यनागोऽयमुद्दिष्टः शक्तिस्वच्छन्दभैरवः । (५०।१)

वरनागम्तीक्ष्णं नीलाञ्जनोपेतं ध्मातं हि बहुशो दृढम् ॥ (५०।२)

मृदु कृष्णं द्रुतद्रावं वरनागं तदुच्यते । (५१।१)

उत्थापनम्मृतस्य पुनरुद्भूतिः सा प्रोक्तोत्थापनाख्यया ॥ (५१।२)

ढालनम्द्रुतद्रव्यस्य निक्षेपो द्रवे तत् ढालनं मतम् । (५२।१)

चपलःत्रिंशत्पलमितं नागं भानुदुग्धेन मर्दितम् ॥ (५२।२)

विमृद्य पुटयेत् तावद् यावत् कर्षावशेषकम् । (५३।१)

न तत्पुटसहस्रेण क्षयमायाति सर्वदा ॥ (५३।२)

चपलोऽयं समादिष्टो वार्तिकैर्नागसम्भवः । (५४।१)

इत्थं हि चपलः कार्यो वङ्गस्यापि न संशयः ॥ (५४।२)

तत्स्पृष्टहस्तसंस्पृष्टः केवलो बध्यते रसः । (५५।१)

स रसो धातुवादेषु शस्यते न रसायने ॥ (५५।२)

अयं हि कर्पणाख्येन लोकनाथेन कीर्तितः । (५६।१)

भ्रामकाश्मरजः सूक्ष्मं पञ्चमांशसमन्वितम् ॥ (५६।२)

कुमारीमूलतोयेन मर्दयेदेकवासरम् । (५७।१)

शार्ङ्गेरीस्वरसे वापि दिनमेकमनारतम् ॥ (५७।२)

एवं भूनागधौतं च मर्दयेद्दिवसद्वयम् । (५८।१)

अथैकपलनागेन तावता त्रपुणापि च ॥ (५८।२)

दशनिष्करसेन्द्रेण श्लक्ष्णपिष्टं समाचरेत् । (५९।१)

योजयित्वाद्यकल्केन यथापूर्वं विमर्दयेत् ॥ (५९।२)

ततः शाणरसेन्द्रेण सत्त्वेन रसकस्य च । (६०।१)

पिष्टीं कृत्वा तु पूर्वेण पूर्वकल्कैश्च योजयेत् ॥ (६०।२)

अथ प्रक्षाल्य सोष्णेन काञ्जिकेन प्रशोषयेत् । (६१।१)

पलार्धं शुद्धसस्येन अष्टगुञ्जारसेन च ॥ (६१।२)

विमर्द्य काञ्जिकैः कुर्यान्मरिचप्रमिता वटीः । (६२।१)

निरुध्य वज्रमूषायां सन्धिबन्धं विधाय च ॥ (६२।२)

शिखित्रैर् नवभिः सम्यग्भस्त्राभ्यां प्रधमेत्खलु । (६३।१)

ततो मूषागतं सत्त्वं समादाय समन्ततः ॥ (६३।२)

धमेत्प्रकटमूषायां वङ्कनालेन शोधयेत् । (६४।१)

दशशाणं हि तत्सत्वं भस्मना लवणेन च ॥ (६४।२)

सकाञ्जिकेन संपेष्य पुटयोगेन शोधयेत् । (६५।१)

त्रिनिष्कप्रमिते तस्मिन्पूर्वप्रोक्तेन भस्मना ॥ (६५।२)

अशीतिगुणितं नागं ध्मात्वा निर्वाहयेत् खलु । (६६।१)

इयता पूर्वसूतोऽसौ क्षीयते न कथंचन ॥ (६६।२)

चपलोऽयं समुद्दिष्टो लोकनाथेन शम्भुना । (६७।१)

अनेनापि रसः शीघ्रं पूर्ववद् बध्यते सुखम् ॥ (६७।२)

कारवल्लीजटाचूर्णैर्दशधा पुटितो हि सः । (६८।१)

भवेन्नागविनिर्मुक्तो ग्रासं गृह्णात्यशेषतः ॥ (६८।२)

सुखं प्रकटमूषायां भवेच् चातिगुणोत्तरः । (६९।१)

जीर्णग्रासो रसो ह्येषां देहलोहकरो भवेत् ॥ (६९।२)

भूनागधौतम्भूभुजङ्गशकृत्तोयैः प्रक्षाल्यापहृतं मलम् । (७०।१)

कृष्णवर्णं हि तत्प्रोक्तं धौताख्यं रसवादिभिः ॥ (७०।२)

द्वन्द्वानम्द्रव्ययोर्मेलनं ध्मानाद् द्वंद्वानं परिकीर्तितम् । (७१।१)

भञ्जनीभागाद्रूप्याधिके क्षेपमनुवर्णसवर्णकम् ॥ (७१।२)

दलैर्वा वर्णिकाग्रासो भञ्जनी वादिनिर्मिता । (७२।१)

फुल्लिकापतङ्गीकल्कतो जाता लोहे तारत्वहेमता ॥ (७२।२)

दिनानि कतिचित् स्थित्वा यात्यसौ फुल्लिका मता । (७३।१)

पतङ्गीरागःरञ्जितार्धरसाल्लोहादन्यद्वा चिरकालतः ॥ (७३।२)

विनिर्याति स निर्दिष्टः पतङ्गीरागसंज्ञकः । (७४।१)

आवापःद्रुते द्रव्यान्तरक्षेपाल्लोहाद्यैः क्रियते हि यः ॥ (७४।२)

स आवापः प्रतीवापस्तदेवाच्छादनं मतम् । (७५।१)

अभिषेकःद्रुते वह्निस्थिते लोहे विरम्याष्टनिमेषकम् ॥ (७५।२)

सलिलस्य परिक्षेपः सोऽभिषेक इति स्मृतः । (७६।१)

नागं वा वङ्गं वा प्रद्राव्य निषेचयेच्छतं वारान् ॥ (७६।२)

उक्तद्रव्ये तद्द्रवताडनमेतद्धि सोऽभिषेकस्तु । (७७।१)

निर्वापतप्तस्याप्सु परिक्षेपो निर्वापस्तपनं च तत् ॥ (७७।२)

प्रतिवाप्यादिकं कार्यं द्रुतलोहे सुनिर्मले । (७८।१)

शुद्धावर्तःयदा हुताशो दीप्तार्चिः शुक्लोत्थानसमन्वितः ॥ (७८।२)

शुद्धावर्तस्तदा ज्ञेयः स कालः सत्त्वनिर्गमे । (७९।१)

रेखावर्तःद्राव्यद्रव्यनिभा ज्वाला दृश्यते धमने यदा ॥ (७९।२)

द्रवस्योन्मुखता सेयं रेखावर्तः स कथ्यते । (८०।१)

स्वाङ्गशीतं वह्नि(बहिः)शीतं चवह्निस्थमेव शीतं यत्तदुक्तं स्वाङ्गशीतलम् ॥ (८०।२)

अग्नेराकृष्टशीतं यद्वह्निशीतं तदीरितम् । (८१।१)

स्वेदनम्क्षाराम्लैर् औषधैर्वापि डोलायन्त्रे स्थितस्य हि ॥ (८१।२)

पचनं स्वेदनाख्यं स्यान्मलशैथिल्यकारकम् । (८२।१)

मर्दनमुद्दिष्टैरौषधैः सार्धं सर्वाम्लैः काञ्जिकैरपि ॥ (८२।२)

पेषणं मर्दनाख्यं स्याद्बहिर्मलविनाशनम् । (८३।१)

मूर्छनम्मर्दनादिष्टभैषज्यैर् नष्टपिष्टित्वकारकम् ॥ (८३।२)

तन्मूर्च्छनं हि वार्यद्रिभूजकञ्चुकनाशनम् । (८४।१)

नष्टपिष्टिःस्वरूपस्य विनाशेन पिष्टित्वापादनं हि यत् ॥ (८४।२)

विवृद्धिर् जितसूतेन नष्टपिष्टिः स उच्यते । (८५।१)

उत्थापनम्स्वेदतापादियोगेन स्वरूपापादनं पुनः ॥ (८५।२)

तदुत्थापनमित्युक्तं मूर्च्छाव्यापत्तिनाशनम् । (८६।१)

पातनमुक्तौषधैर्मर्दितपारदस्य यन्त्रस्थितस्योर्ध्वमधश्च तिर्यक् । (८६।२)

निर्यापनं पातनसंज्ञयोक्तं वङ्गाहिसंपर्कजकञ्चुकघ्नम् ॥ (८६।३)

रोधनम्जलसैन्धवयुक्तस्य रसस्य दिवसत्रयम् ॥ (८७।१)

स्थितिराप्यायिनी कुम्भे योऽसौ रोधनमुच्यते । (८८।१)

नियमनम्रोधनाल्लब्धवीर्यस्य चपलत्वनिवृत्तये ॥ (८८।२)

क्रियते यो घटे स्वेदः प्रोक्तं नियमनं हि तत् । (८९।१)

दीपनम्धातुपाषाणमूलाद्यैः संयुक्तो घटमध्यतः ॥ (८९।२)

ग्रासार्थं त्रिदिनं स्वेदो दीपनं तन्मतं बुधैः । (९०।१)

ग्रासमानमियन्मानस्य सूतस्य भोज्यद्रव्यात्मिका मितिः ॥ (९०।२)

इयतीत्युच्यते योऽसौ ग्रासमानमितीरितम् । (९१।१)

जारणाग्रासस्य चारणं गर्भद्रावणं जारणं तथा ॥ (९१।२)

इति त्रिरूपा निर्दिष्टा जारणा वरवार्तिकैः । (९२।१)

ग्रासः पिण्डः परीणामस्तिस्रश्चाख्याः पराः पुनः ॥ (९२।२)

समुखा निर्मुखा चेति जारणा द्विविधा मता । (९३।१)

निर्मुखा जारणा प्रोक्ता बीजादानेन भागतः ॥ (९३।२)

समुखजारणाशुद्धं स्वर्णं च रूप्यं च बीजमित्यभिधीयते । (९४।१)

चतुःषष्ट्यंशतो बीजप्रक्षेपो मुखमुच्यते ॥ (९४।२)

एवं कृते रसो ग्रासलोलुपो मुखवान् भवेत् । (९५।१)

कठिनान्यपि लोहानि क्षमो भवति भक्षितुम् ॥ (९५।२)

इयं हि समुखी प्रोक्ता जारणामृतजारणा । (९६।१)

निर्मुखचारणादिव्यौषधिसमायोगात् स्थितः प्रकटकोष्ठिषु ॥ (९६।२)

भुङ्क्ते निखिललोहाद्यान्योऽसौ राक्षसवक्त्रवान् । (९७।१)

चारणारसस्य जठरे ग्रासक्षेपणं चारणा मता ॥ (९७।२)

गर्भद्रुतिःग्रस्तस्य द्रावणं गर्भे गर्भद्रुतिरुदाहृता । (९८।१)

बाह्यद्रुतिःबहिरेव द्रुतीकृत्य घनसत्वादिकं खलु ॥ (९८।२)

जारणाय रसेन्द्रस्य सा बाह्यद्रुतिर् उच्यते । (९९।१)

द्रुति (सुब्स्तन्चे)निर्लेपित्वं द्रवत्वं च तेजस्त्वं लघुता तथा ॥ (९९।२)

असंयोगश्च सूतेन पञ्चधा द्रुतिलक्षणम् । (१००।१)

द्रुति (प्रोचेस्स्)औषधाज्यादियोगेन लोहधात्वादिकं सदा ॥ (१००।२)

उत्तिष्ठते द्रवाकारा सा द्रुतिः परिकीर्तिता । (१०१।१)

जारणाद्रुतग्रासपरीणामो बिडयन्त्रादियोगतः ॥ (१०१।२)

जारणेत्युच्यते तस्याः प्रकाराः सन्ति कोटिशः । (१०२।१)

विडम्क्षारैरम्लैश्च गन्धाद्यैर्मूत्रैः सपटुभिस्तथा ॥ (१०२।२)

रसग्रासस्य जीर्णार्थं तद्बिडं परिकीर्तितम् । (१०३।१)

रञ्जनम्संसिद्धबीजसत्त्वादिजारणेन रसस्य हि ॥ (१०३।२)

पीतादिरागजननं रञ्जनं समुदीरितम् । (१०४।१)

सारणासूते सतैलयन्त्रस्थे स्वर्णादिक्षेपणं हि यत् ॥ (१०४।२)

वेधाधिक्यकरं लोहे सारणा सा प्रकीर्तिता । (१०५।१)

वेधःव्यवायिभेषजोपेतो द्रव्ये क्षिप्तो रसः खलु ॥ (१०५।२)

वेध इत्युच्यते तज्ज्ञैः स चानेकविधः स्मृतः । (१०६।१)

वेधभेदाःलेपः क्षेपश्च कुन्तश्च शब्दाख्यो धूमसंज्ञकः ॥ (१०६।२)

लेपवेधःलेपेन कुरुते लोहं स्वर्णं वा रजतं तथा । (१०७।१)

लेपवेधः स विज्ञेयः पुटमत्र च सौकरम् ॥ (१०७।२)

क्षेपवेधःप्रक्षेपणं द्रुते लोहे वेधः स्यात्क्षेपसंज्ञकः । (१०८।१)

कुन्तवेधःसंदंशधृतसूतेन द्रुतद्रव्याहतिश्च यः ॥ (१०८।२)

सुवर्णत्वादिकरणः कुन्तवेधः स उच्यते । (१०९।१)

धूपवेधःवह्नौ धूमायमाने ऽन्तःप्रक्षिप्तरसधूमतः ॥ (१०९।२)

स्वर्णाद्यापादनं लोहे धूमवेधः स ईरितः । (११०।१)

शब्दवेधःमुखस्थिते रसे नाल्या लोहस्य धमनात्खलु ॥ (११०।२)

स्वर्णरूप्यत्वजननं शब्दवेधः स कीर्तितः । (१११।१)

उत्पाटनम्पिण्डद्रव्यस्य सूतेन कालुष्यादिनिवारणम् ॥ (१११।२)

प्रकाशनं च वर्णस्य तदुत्पाटनमीरितम् । (११२।१)

स्वेदनम्क्षाराम्लैरौषधैः सार्धं भाण्डे रुद्ध्वातियत्नतः ॥ (११२।२)

भूमौ निखन्यते यत्तत्स्वेदनं समुदीरितम् । (११३।१)

संन्यासःरसस्यौषधयुक्तस्य भाण्डे रुद्धस्य यत्नतः ॥ (११३।२)

सदाग्नियुतचुल्ल्यन्तःक्षेपः संन्यास उच्यते । (११४।१)

स्वेदनसंन्यासगुणाःद्वावेतौ स्वेदसंन्यासौ रसराजस्य निश्चितम् ॥ (११४।२)

गुणप्रभावजननौ शीघ्रव्याप्तिकरौ तथा ॥ (११५।१)