श्रीभैरवी । (१।१)

कीदृशी ओषधी नाथ रसकर्मकरी शुभा । (१।२)

केन वा भस्म सूतश्च केन वा खोटबन्धनम् ॥ (१।३)

निर्जीवत्वं गतः सूतः कथं जीवं ददाति सः । (२।१)

निर्जीवेन तु जीवत्वं कथं जीवति शङ्कर ॥ (२।२)

एतन्मे संशयं ब्रूहि यथा जानाम्यहं शिव । (३।१)

श्रीभैरवः । (३।२)

शृणु भैरवि तत्सर्वमपूर्वं कथयामि ते ॥ (३।३)

ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राद्यैर्न ज्ञातं वीरवन्दिते । (४।१)

वलीपलितरोगघ्ना मृत्युदारिद्र्यभञ्जनाः ॥ (४।२)

रसकर्मकरा दिव्याः कुलौषध्यः सुसिद्धिदाः । (५।१)

भ्रमन्ति पशवो मूढाः कुलौषधिविवर्जिताः ॥ (५।२)

तृणौषधिरसानां च नैव सिद्धिः प्रजायते । (६।१)

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ज्ञातव्या तु कुलौषधिः ॥ (६।२)

दिव्यौषध्यश्चतुःषष्टिः कुलमध्ये व्यवस्थिताः । (७।१)

नैव जानन्ति मूढास्ताः शिवमोहेन मोहिताः ॥ (७।२)

अदिव्यास्तु तृणौषध्यो जायन्ते गिरिगह्वरे । (८।१)

तृणौषध्या रसे सूतं नैव बन्धं कदाचन ॥ (८।२)

अक्षयं नैव तिष्ठेत्तु कुलौषधिविवर्जितम् । (९।१)

कुलौषध्या विहीनास्तु गगनं च न हन्ति ते ॥ (९।२)

स रसस्तु वरारोहे वह्निमध्ये न तिष्ठति । (१०।१)

न खोटो न च वा भस्म नैव द्रव्यं करोति सः ॥ (१०।२)

किंचिद्द्रव्यं प्रकुर्वन्ति धाम्यमानं न तिष्ठति । (११।१)

पत्रे पाके कषे छेदे नैव तिष्ठति काञ्चनम् ॥ (११।२)

नैव वेधं शतादूर्ध्वं करोति स रसः प्रिये । (१२।१)

यावन्न चाब्दमेकं तु विक्रीतं तत्तु काञ्चनम् ॥ (१२।२)

धर्मार्थकाममोक्षेषु नैव दद्यात्तु तत्प्रिये । (१३।१)

दिव्यौषध्या यदा देवि रसेन्द्रो मर्दितो भवेत् ॥ (१३।२)

कालिकारहितः सूतः सदा भवति पार्वति । (१४।१)

परस्य हरते कालं कालिकारहितो रसः ॥ (१४।२)

अष्टानां चैव लोहानां मलं शमयति क्षणात् । (१५।१)

महामूर्च्छागतं सूतं को वापि कथयेन्मृतम् ॥ (१५।२)

दिव्यौषध्या रसेनैव जायते नष्टचेतनः । (१६।१)

पञ्चभूतात्मकः सूतस्तिष्ठते च सदाशिवः ॥ (१६।२)

रसौषध्यो महौषध्यः सिद्धौषध्यस्तथापराः । (१७।१)

दिव्यौषध्य इति प्रोक्ता मया प्रोक्ताश्चतुर्विधाः ॥ (१७।२)

दिव्यौषध्यो निगद्यन्ते तासु ता गुणवत्तराः । (१८।१)

वृक्षवल्लीलतागुल्मतृणवन्दानिका इति ॥ (१८।२)

रसबन्धकरौषध्यः षड्विधाः परिकीर्तिताः । (१९।१)

सोमवल्लीसोमवल्ली महागुल्मा यक्षश्रेष्ठा धनुर्लता ॥ (१९।२)

सोमाह्वा गुल्मवल्ली च यज्ञवल्ली द्विजप्रिया । (२०।१)

सोमक्षीरा च सोमा च यज्ञा दिव्यलता स्मृता ॥ (२०।२)

सोमवल्ली कटुः शीता मधुरा पित्तदाहनुत् । (२१।१)

तृष्णाविशेषशमनी पाचनी च रसायनी ॥ (२१।२)

पञ्चाङ्गका पञ्चदशच्छदाढ्या सर्पाकृतिः शोणितपर्वदेशा । (२२।१)

सा सोमवल्ली रसबन्धकर्म करोति राकादिवसोपनीता ॥ (२२।२)

कृष्णे पक्षे प्रगलति दलं प्रत्यहं चैकमेकं शुक्ले पक्षे प्रभवति पुनर् लम्बमाना लता स्यात् । (२३।१)

तस्याः कन्दः कलयतितरां पूर्णिमायां गृहीतो बद्ध्वा सूतं कनकसहितं देहलोहं विधत्ते ॥ (२३।२)

इयं सोमलता नाम वल्ली परमदुर्लभा । (२४।१)

अनया बद्धसूतेन्द्रो लक्षवेधी प्रजायते ॥ (२४।२)

चतुर्विंशतिसोमानां लक्ष्म व्यक्तं रसायने । (२५।१)

सोमवृक्षकरोति सोमवृक्षोऽपि रसबन्धवधादिकम् ॥ (२५।२)

पूर्णिमादिवसानीतस्तयोर्वल्ली गुणाधिका । (२६।१)

प्रोक्ता महिषवल्ली च प्रतिसोमान्त्रवल्लिका ॥ (२६।२)

अपत्त्रवल्लिका प्रोक्ता काण्डशाखा पयस्विनी । (२७।१)

रसवीर्यविपाकेषु सोमवल्लीसमा स्मृता ॥ (२७।२)

स्थलपद्मिनीअथातः स्थलपद्मिन्या दिव्यौषध्या विधिं शृणु । (२८।१)

पद्मिनीसदृशा पत्रैः पुष्पैरपि च तादृशी ॥ (२८।२)

भङ्गे चैव स्रवेत्क्षीरं रक्तवर्णं सुशोभनम् । (२९।१)

आक्रम्य वामपादेन पश्येद्गगनमण्डलम् ॥ (२९।२)

पश्येच्च तारकायुक्तं ग्रहनक्षत्रमण्डलम् । (३०।१)

लक्षयोजनतो देवि सा ज्ञेया स्थलपद्मिनी ॥ (३०।२)

गोनसागोनसाकारवल्ली स्याच्चित्रमण्डलमण्डिता । (३१।१)

जरारुङ्मृत्युशमनी रसबन्धवधक्षमा ॥ (३१।२)

उच्चटाअथोच्चटां प्रवक्ष्यामि रसबन्धकरीं प्रिये । (३२।१)

एकमेव भवेन्नालं तस्या रोमप्रवेष्टनम् ॥ (३२।२)

तस्याग्रे च भवेत्पुष्पं शुकतुण्डस्य सन्निभम् । (३३।१)

तत्पत्राणि च देवेशि शुकपिच्छनिभानि च ॥ (३३।२)

तत्कन्दं कूर्मसंस्थानं क्षीरं सिन्दूरसन्निभम् । (३४।१)

जलं स्रवेन्मधूच्छिष्टे तत्समादाय पार्वति ॥ (३४।२)

वेधयेत्सर्वलोहानि काञ्चनानि भवन्ति च । (३५।१)

ईश्वरीईश्वरीत्युच्यते काचिदीश्वरीतुल्यरूपिणी ॥ (३५।२)

भूरिक्षीरपरिस्रावा सबीजरसबन्धिनी । (३६।१)

भूतकेशीनिम्बपत्रसदृक्पत्रा भूतकेशीति कथ्यते ॥ (३६।२)

न वध्यते यया सूतः सूतोऽसौ हि निबन्धकः । (३७।१)

कृष्णलताभिन्नकज्जलसङ्काशा लता कृष्णलतेत्यसौ ॥ (३७।२)

निर्बीजमपि बध्नाति रसं सर्वविषापहा । (३८।१)

लशुनवल्लीनाम्ना लशुनवल्ली च तद्दलैः सदृशच्छदा ॥ (३८।२)

क्षरत्क्षीरा सुकन्दा च रसं बध्नाति वेगतः । (३९।१)

रुदन्तीचणपत्रोपमैः पत्रैः पुष्पैरपि च तादृशी ॥ (३९।२)

रुदन्ती नाम विख्याता ह्यधस्ताज्जलवर्षिणी । (४०।१)

रुदन्तीव जनान्दृष्ट्वा मृत्युदैन्यजराकुलान् ॥ (४०।२)

चतुर्विधा तु सा ज्ञेया पीता रक्ता सितासिता । (४१।१)

जारिताभ्रं रसं हन्याद्बध्नाति च रसायनी ॥ (४१।२)

मुसलीकन्दवत्कन्दा तद्दलाकारवद्दला । (४२।१)

सुक्षीरा रोमशा सोक्ता वाराही रसबन्धनी ॥ (४२।२)

सप्तपत्त्रीसप्तपल्लवसम्पूर्णां सप्तपत्त्रीत्यसौ मता । (४३।१)

रसायनी जराघ्नी च बध्यते पारदस्तया ॥ (४३।२)

नागिनीनागिनीत्युदिता वल्ली नागभोगसमाङ्गिका । (४४।१)

सर्पादिकविषघ्नी च सा स्वच्छरसबन्धिनी ॥ (४४।२)

सर्पिणीसर्पिणी लतिका चान्या सर्पवद्वक्रयष्टिका । (४५।१)

सक्षीरा स्निग्धपत्रा च बालपारदबन्धिनी ॥ (४५।२)

छत्त्रिणीछत्रवद्दण्डपत्रा या नातिनीचा न चोन्नता । (४६।१)

सुक्षीरा छत्त्रिणी नाम रसबन्धकरी मता ॥ (४६।२)

गोशृङ्गीपर्वतेऽश्मसमुद्भूता गोकन्दाकृतिकन्दयुक् । (४७।१)

क्षता मुञ्चति सा क्षीरं गोशृङ्गी रसबन्धिनी ॥ (४७।२)

ज्योतिर्लताज्योतिर्नाम्नी त्रिधा प्रोक्ता वृक्षकन्दतृणात्मिका । (४८।१)

गिरौ ज्वलति सा रात्रौ लतापारदबन्धिनी ॥ (४८।२)

रक्तवल्लीरक्तक्षीरदलाङ्गा या नातिविस्तरवल्लिका । (४९।१)

रक्तवल्लीत्यसौ दिव्या निर्दिष्टा रसबन्धिनी ॥ (४९।२)

पद्मवल्लीया पद्मपत्राकृतिपत्रवल्ली सा पत्रवल्लीत्युदिता रसज्ञैः । (५०।१)

सक्षीरकन्दा सलिलोद्भवा च क्षितौ न तिष्ठेद्रसबन्धनी सा ॥ (५०।२)

काकिनीस्थूलकण्टकवर्णाढ्या सा प्रोक्ता काकिनी लता । (५१।१)

रसबन्धकरी सैषा जरामृत्युविनाशिनी ॥ (५१।२)

चान्डालीचाण्डालीति विनिर्दिष्टा त्रिचतुःपत्रधारिणी । (५२।१)

सा च रक्ता क्षीरकन्दा तया सूतो निबध्यते ॥ (५२।२)

प्रोक्तश् चण्डालकन्दः स्याद् एकपत्रो द्विपत्त्रकः । (५३।१)

त्रिपत्त्रोऽथ चतुष्पत्त्रः पञ्चपत्त्रश्च भेदतः ॥ (५३।२)

ताम्रवल्लीताम्रवर्णलतापत्रपुष्पक्षीरसमन्विता । (५४।१)

सा ताम्रवल्लिका प्रोक्ता रसलोहादिसाधनी ॥ (५४।२)

पीतवल्लीपीतपत्रलतापुष्परसयुक्तातिदुर्लभा । (५५।१)

सा पीतवल्लिकेत्युक्ता रसबन्धविधौ हिता ॥ (५५।२)

विजयासितक्षीराढकीपत्रछदना नातिविस्तृता । (५६।१)

विख्याता विजयेत्येषा रसबन्धविधौ हिता ॥ (५६।२)

महौषधीत्रिकोणकन्दसंयुक्ता चित्रकच्छदनच्छदा । (५७।१)

महौषधीति सा प्रोक्ता रसबन्धे परं हिता ॥ (५७।२)

देवदालीशिखिकण्ठाभपत्राढ्या चन्दनामोदमेदुरा । (५८।१)

देवदालीत्यसौ दिव्या रसं बध्नाति सा क्षणात् ॥ (५८।२)

नवनीतकगन्धीनवनीतकगन्धीति तिक्ता म्रक्षणगन्धिनी । (५९।१)

सक्षीरा रक्तपुष्पा च रसेन्द्रो बध्यते तया ॥ (५९।२)

गरुडवल्लीसक्षीरा रक्तपुष्पा च बदरीदलवद्दला । (६०।१)

उक्ता गारुडवल्लीति शीघ्रं बध्नाति पारदम् ॥ (६०।२)

तुम्बिनीतुम्बिनीत्युदिता वल्ली तत्पत्रकुसुमान्विता । (६१।१)

तिक्तरक्तपयोयुक्ता तत्फला रसबन्धिनी ॥ (६१।२)

भूतुम्बिनीया तुम्बिनीपत्रसमानपत्रा भूतुम्बिनी नातिविसर्पिणी सा । (६२।१)

निम्बूसमानैश्च फलैरुपेता सर्वामयघ्नी रसबन्धनी च ॥ (६२।२)

गन्धर्वाएरण्डपत्रवत्पत्रा सक्षीरा नातिविस्तृता । (६३।१)

गन्धर्वेत्युदिता सा हि तया बन्धं रसो व्रजेत् ॥ (६३।२)

व्याघ्रपादीव्याघ्राङ्घ्रिसमपत्रा या रक्तपुष्पा पयस्विनी । (६४।१)

व्याघ्रपादीति निर्दिष्टा रसं बध्नाति निश्चितम् ॥ (६४।२)

महौषधीसप्तच्छदसदृक्पत्रा कृशाङ्गी नातिविस्तृता । (६५।१)

महौषधीत्यसौ प्रोक्ता रसं बध्नाति हन्ति च ॥ (६५।२)

गोमारीगोमारीनामिका वल्ली वेणुपत्रसमच्छदा । (६६।१)

तस्या मूलं समासाद्य शस्तः सूतो निबध्यते ॥ (६६।२)

त्रिशूलीत्रिशूलाकारपत्रा या शम्याकफलवत्फला । (६७।१)

त्रिशूलीति समाख्याता विख्याता रसबन्धने ॥ (६७।२)

रुतसीरुतसीपत्रवत्पत्रफला सा क्षीरकन्दयुक् । (६८।१)

रुतसी वल्लिकेत्युक्ता गिरिजा रसबन्धनी ॥ (६८।२)

त्रिदण्डीसुपुष्पा तिलकोपेता रक्तत्यत्रिफलान्विता । (६९।१)

रसबन्धविधौ प्रोक्ता त्रिदण्डीति कृताभिधा ॥ (६९।२)

भृङ्गवल्लीभृङ्गवद्वर्णपत्राढ्या क्षीरिणी पीतपुष्पिका । (७०।१)

भृङ्गवल्लीति सा प्रोक्ता प्रयुक्ता रसबन्धने ॥ (७०।२)

चमरिकाचमराकारपत्राढ्या क्षीरयुक्चन्द्रधारिणी । (७१।१)

लता चमरिका नाम सा च बध्नाति पारदम् ॥ (७१।२)

करवीरलताहयमारसमाकारदलपुष्पवती लता । (७२।१)

करवीरलतेत्युक्ता नितरां सूतबन्धिनी ॥ (७२।२)

वज्रवल्लीकोरण्डपत्रछदनोपमानप्रसूनपत्रा च सदुग्धकन्दा । (७३।१)

सा वज्रवल्ली कटुतिक्तसारा वज्राङ्कपत्रा रसबन्धिनी च ॥ (७३।२)

वारवल्लीरक्तक्षीरवती बिल्वदलोपमदलान्विता । (७४।१)

वारवल्लीति सा सूतबन्धनी रोगनाशिनी ॥ (७४।२)

रोहिणीशणपुष्पदलाकारदशपुष्पा च दुग्धयुक् । (७५।१)

सा रोहिणीति निर्दिष्टा रसराजस्य बन्धनी ॥ (७५।२)

बिल्विनीज्योतिष्मतीदलाकारवर्णपर्णा यशस्विनी । (७६।१)

रसबन्धविधौ प्रोक्ता बिल्विनीति निगद्यते ॥ (७६।२)

गोरोचनलतागोरोचनप्रभायुक्तदलवल्लीसमन्विता । (७७।१)

गोरोचनलता भूतमोचनी रसबन्धनी ॥ (७७।२)

करीरीश्रीशैलशिखरोद्भूता मार्कण्डीसदृशौषधी । (७८।१)

रक्तं क्षीरं क्षता मुञ्चेत्करीरी रसबन्धिनी ॥ (७८।२)

अक्षरापत्त्रसीसा पत्त्रवत्पत्रा त्रिवर्षात्फलदायिनी । (७९।१)

अक्षरेति समाख्याता रसस्यातिनिबन्धिनी ॥ (७९।२)

अपत्त्रासोमवल्लीव निष्पत्रा कज्जलाभरसान्विता । (८०।१)

अपत्त्रासौ भवेद् विन्ध्ये नात्युच्चा रसबन्धिनी ॥ (८०।२)

आद्ये वर्षे भवेदम्ला भवेत्तिक्ता द्वितीयके । (८१।१)

तृतीयेऽब्दे च मधुरैः फलैर्युक्ता प्रजायते ॥ (८१।२)

पित्तज्वरहरा सद्यः सुपत्रफलसंयुता । (८२।१)

कुटजवल्लीलता कुटजवल्लीति तत्फला तद्दलान्विता ॥ (८२।२)

मधुरा रुधिरग्रन्थिः सूतराजनिबन्धिनी । (८३।१)

मूलकन्दामूलकन्देति विख्याता मूलवत्फलपत्त्रिणी ॥ (८३।२)

लता क्षीरान्विता सूतबन्धनं कुरुते ध्रुवम् । (८४।१)

ब्राह्मणीपारिजाताद्रिजा वल्ली शतपुष्पदलच्छदा ॥ (८४।२)

कृष्णक्षीरफला प्रोक्ता ब्राह्मणी रसबन्धिनी । (८५।१)

मुनिवल्लीअगस्तिपत्रतत्पत्रा तद्रूपारुणपुष्पिणी ॥ (८५।२)

घृतगन्धा रसघ्नी सा मुनिवल्लीति कथ्यते । (८६।१)

निम्बकादलैः पुष्पैः फलैर्वल्ली निंबवृक्षस्य सन्निभा ॥ (८६।२)

तन्मूलैर्बध्यते सूतः सा प्रोक्ता निम्बका लता । (८७।१)

तिलकन्दातिलकन्देति विख्याता मूलवत्फलपत्त्रिणी ॥ (८७।२)

लता क्षीरवती सूतं निबध्नात्यातपे खरे । (८८।१)

अतस्य इव पुष्पाणि फलानि च दलानि च ॥ (८८।२)

अतसीवल्लिका सा हि पारदस्य निबन्धिनी । (८९।१)

बोधिलताउक्ता बोधिलता बोधिपत्त्रदुग्धेन संयुता ॥ (८९।२)

बध्नाति रसराजं सा दानवेन्द्रमिवाच्युतः । (९०।१)

मद्यगन्धामद्यगन्धेति विख्याता निष्पत्रा फलपत्रयुक् ॥ (९०।२)

तस्याः कन्दो रसं शीघ्रं बन्धनं नयति ध्रुवम् । (९१।१)

कूर्मलताउक्ता कूर्मलता कूर्मरूपकन्दा पयोऽन्विता ॥ (९१।२)

मल्लिकोपमतत्पत्रप्रसवा रसबन्धिनी । (९२।१)

माधवीमाधवीमूलवन्मूला नागवल्लीदलान्विता ॥ (९२।२)

माधवीत्युदिता वल्ली तन्मूलैर्बध्यते रसः । (९३।१)

विशालाश्वेतपत्रतया वल्ली श्वेतपुष्पफला तथा ॥ (९३।२)

विशालेति विनिर्दिष्टा सापि पारदबन्धिनी । (९४।१)

महानागानागकुण्डलवत्कन्दा तत्फणासदृशच्छदा ॥ (९४।२)

महानागेत्यसौ वल्ली विनिबध्नाति पारदम् । (९५।१)

मण्डूकलतिकामण्डूकाकारवत्कन्दा मण्डूकीदलवद्दला ॥ (९५।२)

मण्डूकलतिकेत्येषा तन्मूलैर्बध्यते रसः । (९६।१)

उदुम्बरलताउदुम्बरफलाकारफलवद्दलवद्दला ॥ (९६।२)

सोदुम्बरलतेत्युक्ता सूतराजस्य बन्धिनी । (९७।१)

चित्रवल्लीया दुग्धकन्दा वटपत्रपत्रा विचित्रपर्णोरुफला सुदीर्घा । (९७।२)

सा चित्रवल्लीत्युदिता रसेन्द्रो निबध्यते तत्फलमध्यसंस्थः ॥ (९७।३)

चतुःषष्टिरिति प्रोक्ता दिव्यौषध्यो महाबलाः ॥ (९८।०)

आभिर्बद्धो रसो नॄणां देहलोहार्थसाधकः । (९९।१)

सोमवल्ली सोमवृक्षः स्थलपद्मिनिका ततः ॥ (९९।२)

गोनसा कारवल्ली च उच्चटा ईश्वरी ततः । (१००।१)

भूतकेशी कृष्णलता ज्ञेया लशुनवल्लरी ॥ (१००।२)

रुदन्ती चैव वाराही सप्तपत्त्री च नागिनी । (१०१।१)

सर्पिणी छत्त्रिणी चैव गोशृङ्गी सर्वसिद्धिदा ॥ (१०१।२)

ज्योतिर्नाम्नी त्रिधा रक्तवल्लरी पत्रवल्लरी । (१०२।१)

काकिनी चैव चाण्डाली वल्लरी ताम्रवल्लरी ॥ (१०२।२)

पीतवल्ली च विजया विज्ञेया च महौषधी । (१०३।१)

ज्ञातव्या देवदाली च स्यान्नवानीतगन्धिनी ॥ (१०३।२)

ज्ञेया गरुडवल्ली च तुम्बिनी भूमितुंबिनी । (१०४।१)

गन्धर्वा व्याघ्रपादी च विज्ञेया च महौषधी ॥ (१०४।२)

गोमारी च त्रिशूली च रुतसी च त्रिदण्डिका । (१०५।१)

भृङ्गवल्ली चमरिका करवीरलता ततः ॥ (१०५।२)

वज्रवल्ली वारवल्ली रोहिणी बिल्विनी तथा । (१०६।१)

गोरोचनलता चैव करीरी चाक्षरा तथा ॥ (१०६।२)

अपत्त्री कुटजा वल्ली मूलकन्दा च ब्राह्मणी । (१०७।१)

घृतगन्धा निम्बवल्ली तिलकन्दातसी तथा ॥ (१०७।२)

बोधिवल्ली मद्यगन्धा कूर्मवल्ली च माधवी । (१०८।१)

विशाला च महानागा ज्ञेया मण्डूकवल्ली ॥ (१०८।२)

उदुम्बरलता चित्रवल्ली चैव सुरार्चिते । (१०९।१)

चतुःषष्टिरिति प्रोक्ता दिव्यौषध्यो महाबलाः ॥ (१०९।२)