ĀK, 1, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
महारसैरुपरसैर्लोहैश्च रसस्य वेधोपयोगिनो बन्धाःश्रीभैरवः । (१।१)
mahārasairuparasairlohaiśca rasasya vedhopayogino bandhāḥśrībhairavaḥ |
वैक्रान्तबन्धाः; प्रथमः प्रकारःवैक्रान्तस्य तु भागैकमष्टभागं तु सूतकम् । (२।१)
vaikrāntabandhāḥ; prathamaḥ prakāraḥvaikrāntasya tu bhāgaikamaṣṭabhāgaṃ tu sūtakam |
नष्टपिष्टं च शुष्कं च ध्मातं खोटो भवेत्प्रिये । (३।१)
naṣṭapiṣṭaṃ ca śuṣkaṃ ca dhmātaṃ khoṭo bhavetpriye |
सौवीरं टङ्कणं काचं दत्त्वा दत्त्वा तु शोधयेत् ॥ (३।२)
sauvīraṃ ṭaṅkaṇaṃ kācaṃ dattvā dattvā tu śodhayet ||
द्वितीयः प्रकारःपुनरन्यं प्रवक्ष्यामि प्रयोगं भुवि दुर्लभम् । (६।१)
dvitīyaḥ prakāraḥpunaranyaṃ pravakṣyāmi prayogaṃ bhuvi durlabham |
वैक्रान्तसत्त्वं देवेशि पारदेन समन्वितम् ॥ (६।२)
vaikrāntasattvaṃ deveśi pāradena samanvitam ||
मासमात्रोषितं भूमौ समुद्धृत्य प्रयत्नतः ॥ (७।२)
māsamātroṣitaṃ bhūmau samuddhṛtya prayatnataḥ ||
तृतीयः प्रकारःवैक्रान्तकास्तु ये केचित् त्रिफलाया रसेन च ॥ (८।२)
tṛtīyaḥ prakāraḥvaikrāntakāstu ye kecit triphalāyā rasena ca ||
कान्तं रूप्यं च कनकं पारदं चैव योजयेत् । (१०।१)
kāntaṃ rūpyaṃ ca kanakaṃ pāradaṃ caiva yojayet |
शुल्बं तृतीयभागं तु स्रोतोञ्जनसमन्वितम् ॥ (१०।२)
śulbaṃ tṛtīyabhāgaṃ tu srotoñjanasamanvitam ||
तद्ध्मातं खोटतां यातं देहलोहकरं भवेत् । (११।१)
taddhmātaṃ khoṭatāṃ yātaṃ dehalohakaraṃ bhavet |
चतुर्थः प्रकारः श्वेतवैक्रान्तसिद्धःश्वेतवैक्रान्तचूर्णं तु हयमूत्रेण मर्दयेत् ॥ (११।२)
caturthaḥ prakāraḥ śvetavaikrāntasiddhaḥśvetavaikrāntacūrṇaṃ tu hayamūtreṇa mardayet ||
अहोरात्रं त्रिरात्रं वा भवेदग्निसहो रसः ॥ (१४।२)
ahorātraṃ trirātraṃ vā bhavedagnisaho rasaḥ ||
पञ्चमः प्रकारः रक्तवैक्रान्तसिद्धःरक्तस्य वक्ष्यते कर्म जरादारिद्र्यनाशनम् ॥ (१५।२)
pañcamaḥ prakāraḥ raktavaikrāntasiddhaḥraktasya vakṣyate karma jarādāridryanāśanam ||
सप्तधा भावयेत्तस्य व्याघ्रीकन्दांभसा रजः । (१६।१)
saptadhā bhāvayettasya vyāghrīkandāṃbhasā rajaḥ |
पलं तस्य पलं हेम्नः पलं शुद्धरसस्य च ॥ (१६।२)
palaṃ tasya palaṃ hemnaḥ palaṃ śuddharasasya ca ||
शुद्धभस्म भवेत्सर्वं पुनर्हेम्नः शतं क्षिपेत् । (१७।१)
śuddhabhasma bhavetsarvaṃ punarhemnaḥ śataṃ kṣipet |
तद्भस्म जायते सर्वं शुद्धहेमसमप्रभम् ॥ (१७।२)
tadbhasma jāyate sarvaṃ śuddhahemasamaprabham ||
तद्भस्म रसराजे तु पुनर्हेम्ना तु मेलयेत् । (१८।१)
tadbhasma rasarāje tu punarhemnā tu melayet |
षष्ठः प्रकारःरक्तवैक्रान्तसत्त्वं तु हेम्ना तु सह मेलयेत् ॥ (१९।२)
ṣaṣṭhaḥ prakāraḥraktavaikrāntasattvaṃ tu hemnā tu saha melayet ||
सप्तमः प्रकारः कृष्णवैक्रान्तसिद्धःकृष्णवैक्रान्तभागैकं शुद्धसूतं शतांशकम् । (२१।१)
saptamaḥ prakāraḥ kṛṣṇavaikrāntasiddhaḥkṛṣṇavaikrāntabhāgaikaṃ śuddhasūtaṃ śatāṃśakam |
एकत्र मर्दयेत् खल्वे चूर्णं भवति तद्द्वयम् ॥ (२१।२)
ekatra mardayet khalve cūrṇaṃ bhavati taddvayam ||
समांशभक्षणं तस्य पीठिकां तस्य कारयेत् ॥ (२३।२)
samāṃśabhakṣaṇaṃ tasya pīṭhikāṃ tasya kārayet ||
अष्टमः प्रकारः पीतवर्णवैक्रान्तसिद्धःपीतवर्णेऽपि वैक्रान्ते रक्तकृष्णविधिः स्मृतः । (२६।१)
aṣṭamaḥ prakāraḥ pītavarṇavaikrāntasiddhaḥpītavarṇe'pi vaikrānte raktakṛṣṇavidhiḥ smṛtaḥ |
पीतवैक्रान्तचूर्णं तु हेमचूर्णसमन्वितम् ॥ (२६।२)
pītavaikrāntacūrṇaṃ tu hemacūrṇasamanvitam ||
पीताभ्रकस्य चूर्णं तु मेलयित्वा महारसः । (२७।१)
pītābhrakasya cūrṇaṃ tu melayitvā mahārasaḥ |
स्वेदितो मर्दितश्चैव मासादग्निसहो भवेत् ॥ (२७।२)
svedito marditaścaiva māsādagnisaho bhavet ||
नीलवैक्रान्तभस्मरसायनम्नीलवर्णं तु वैक्रान्तं म्रियते रससंयुतम् । (२८।१)
nīlavaikrāntabhasmarasāyanamnīlavarṇaṃ tu vaikrāntaṃ mriyate rasasaṃyutam |
कृष्णाभ्रकेण सहितं मधुसर्पिर्युतं च तत् ॥ (२८।२)
kṛṣṇābhrakeṇa sahitaṃ madhusarpiryutaṃ ca tat ||
भक्षयेन्मण्डलं देवि जीवेच्चन्द्रार्कतारकम् । (२९।१)
bhakṣayenmaṇḍalaṃ devi jīveccandrārkatārakam |
यस्य यस्य हि यो योगस्तस्य तस्य प्रयोगतः ॥ (२९।२)
yasya yasya hi yo yogastasya tasya prayogataḥ ||
मेलयित्वा रसं गुञ्जामानं त्रिमधुसंयुतम् । (३०।१)
melayitvā rasaṃ guñjāmānaṃ trimadhusaṃyutam |
खादेत् क्षीराज्यशाल्यन्नं भोज्यमन्यच्च वर्जयेत् ॥ (३०।२)
khādet kṣīrājyaśālyannaṃ bhojyamanyacca varjayet ||
नवमः प्रकारःवैक्रान्तसत्वसंयुक्तं लुङ्गाम्ले मर्दयेद्रसम् । (३१।१)
navamaḥ prakāraḥvaikrāntasatvasaṃyuktaṃ luṅgāmle mardayedrasam |
सत्त्वं सूतं च संमिश्रं धमेत्स्याद्रसबन्धनम् । (३२।१)
sattvaṃ sūtaṃ ca saṃmiśraṃ dhametsyādrasabandhanam |
बद्धं रसं मुखे क्षिप्त्वा भूमिच्छिद्राणि पश्यति ॥ (३२।२)
baddhaṃ rasaṃ mukhe kṣiptvā bhūmicchidrāṇi paśyati ||
दशमः प्रकारःनिष्कमेकं रसं क्रान्तमश्वमूत्रेण मर्दयेत् । (३३।१)
daśamaḥ prakāraḥniṣkamekaṃ rasaṃ krāntamaśvamūtreṇa mardayet |
मर्दनं स्वेदनं चैव पूर्ववच्छुद्धमानसः ॥ (३४।२)
mardanaṃ svedanaṃ caiva pūrvavacchuddhamānasaḥ ||
सप्तद्वन्द्वजमेकैकं सप्तमेऽष्टपलं भवेत् । (३५।१)
saptadvandvajamekaikaṃ saptame'ṣṭapalaṃ bhavet |
भूधरीयन्त्रमध्यस्थं पुटं सप्तदिनं ददेत् । (३६।१)
bhūdharīyantramadhyasthaṃ puṭaṃ saptadinaṃ dadet |
तद्भस्म शुद्धं सेव्यं स्याद्गुञ्जामात्रं तु मण्डलम् ॥ (३६।२)
tadbhasma śuddhaṃ sevyaṃ syādguñjāmātraṃ tu maṇḍalam ||
एकाद्यं पञ्चमं मध्यं पुनरेकं प्रशस्यते । (३७।१)
ekādyaṃ pañcamaṃ madhyaṃ punarekaṃ praśasyate |
पूर्ववद्बन्धनं देवि कोटिवेधी भवेद्रसः ॥ (३७।२)
pūrvavadbandhanaṃ devi koṭivedhī bhavedrasaḥ ||
कान्तबन्धःरक्तवर्णमयस्कान्तं लाक्षारससमप्रभम् । (३८।१)
kāntabandhaḥraktavarṇamayaskāntaṃ lākṣārasasamaprabham |
भिन्नस्त्रीरक्तसंकाशं तच्चूर्णं सूतसंयुतम् ॥ (३८।२)
bhinnastrīraktasaṃkāśaṃ taccūrṇaṃ sūtasaṃyutam ||
मर्दयेच्छागरक्तेन ध्मातं खोटो भवेत्प्रिये । (३९।१)
mardayecchāgaraktena dhmātaṃ khoṭo bhavetpriye |
स सूतः शतवेधी तु स तु व्याधिहरो भवेत् ॥ (३९।२)
sa sūtaḥ śatavedhī tu sa tu vyādhiharo bhavet ||
गुलिकां धारयेद्वक्त्रे जीवेद्वर्षसहस्रकम् । (४०।१)
gulikāṃ dhārayedvaktre jīvedvarṣasahasrakam |
वेधयेत् स्पर्शमात्रेण स तु लोहानि सुन्दरि । (४१।१)
vedhayet sparśamātreṇa sa tu lohāni sundari |
चपलबन्धः; प्रथमः प्रकारःलाङ्गलीं करवीरं च चित्रकं गिरिकर्णिकाम् ॥ (४१।२)
capalabandhaḥ; prathamaḥ prakāraḥlāṅgalīṃ karavīraṃ ca citrakaṃ girikarṇikām ||
स्त्रीस्तन्यटङ्कसौवीरं मूषालेपं तु कारयेत् । (४२।१)
strīstanyaṭaṅkasauvīraṃ mūṣālepaṃ tu kārayet |
चपलाद्द्विगुणं सूतं सूताद्द्विगुणकाञ्चनम् ॥ (४२।२)
capalāddviguṇaṃ sūtaṃ sūtāddviguṇakāñcanam ||
नष्टपिष्टं च तत्कुर्यादन्धमूषागतं धमेत् । (४३।१)
naṣṭapiṣṭaṃ ca tatkuryādandhamūṣāgataṃ dhamet |
तत्र स्थितो रसेन्द्रोऽयं खोटो भवति शोभनः ॥ (४३।२)
tatra sthito rasendro'yaṃ khoṭo bhavati śobhanaḥ ||
शतांशं वेधयेन्नागं गुञ्जावर्णस्तु जायते । (४४।१)
śatāṃśaṃ vedhayennāgaṃ guñjāvarṇastu jāyate |
तेन नागशतांशेन शुल्बं रक्तनिभं भवेत् ॥ (४४।२)
tena nāgaśatāṃśena śulbaṃ raktanibhaṃ bhavet ||
तेन शुल्बशतांशेन तारं विध्यति काञ्चनम् । (४५।१)
tena śulbaśatāṃśena tāraṃ vidhyati kāñcanam |
द्वितीयः प्रकारःचपलस्य तु षड्भागास् तारभागास्तु सप्त च ॥ (४५।२)
dvitīyaḥ prakāraḥcapalasya tu ṣaḍbhāgās tārabhāgāstu sapta ca ||
त्रिंशद्भागा मिलित्वा तु भवन्ति सुरवन्दिते ॥ (४६।२)
triṃśadbhāgā militvā tu bhavanti suravandite ||
चित्रकं कणवीरं च लाङ्गली गृध्रविट् तथा । (४७।१)
citrakaṃ kaṇavīraṃ ca lāṅgalī gṛdhraviṭ tathā |
मर्दितं मातुलुङ्गाम्लैर्मूषालेपं तु कारयेत् ॥ (४७।२)
marditaṃ mātuluṅgāmlairmūṣālepaṃ tu kārayet ||
तेन खोटदशांशेन विद्धो नागोऽरुणो भवेत् ॥ (४८।२)
tena khoṭadaśāṃśena viddho nāgo'ruṇo bhavet ||
तेन नागेन विद्धं तु शुल्बं गुञ्जारुणं भवेत् । (४९।१)
tena nāgena viddhaṃ tu śulbaṃ guñjāruṇaṃ bhavet |
तेन शुल्बेन तारं तु विद्धं भवति काञ्चनम् ॥ (४९।२)
tena śulbena tāraṃ tu viddhaṃ bhavati kāñcanam ||
तृतीयः प्रकारःहेमाभ्रं चपलं देवि पारदार्धेन संयुतम् । (५०।१)
tṛtīyaḥ prakāraḥhemābhraṃ capalaṃ devi pāradārdhena saṃyutam |
पारदेन कनकं दत्त्वा कुनट्या मर्दयेत्क्षणम् ॥ (५०।२)
pāradena kanakaṃ dattvā kunaṭyā mardayetkṣaṇam ||
लाङ्गली चित्रकं चैव स्त्रीस्तन्यं कणवीरकम् । (५१।१)
lāṅgalī citrakaṃ caiva strīstanyaṃ kaṇavīrakam |
गृध्रविष्ठा तथा सर्वं मूषालेपं तु कारयेत् ॥ (५१।२)
gṛdhraviṣṭhā tathā sarvaṃ mūṣālepaṃ tu kārayet ||
तन्मध्ये तु स्थितं ध्मातं खोटो भवति शोभनः । (५२।१)
tanmadhye tu sthitaṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati śobhanaḥ |
पूर्वोक्तं वेधयेदेतन्निर्बीजं कनकं भवेत् ॥ (५२।२)
pūrvoktaṃ vedhayedetannirbījaṃ kanakaṃ bhavet ||
गन्धकबन्धः; प्रथमः प्रकारःशुद्धसूतपलैकं च पलैकं गन्धकस्य च ॥ (५४।२)
gandhakabandhaḥ; prathamaḥ prakāraḥśuddhasūtapalaikaṃ ca palaikaṃ gandhakasya ca ||
सितं हेम च नागं च चन्द्रार्कं चापि वेधयेत् ॥ (५६।२)
sitaṃ hema ca nāgaṃ ca candrārkaṃ cāpi vedhayet ||
द्वितीयः प्रकारःपलैकं शुद्धसूतस्य कर्षैकं गन्धकस्य च । (५७।१)
dvitīyaḥ prakāraḥpalaikaṃ śuddhasūtasya karṣaikaṃ gandhakasya ca |
मर्दयेत्स्निग्धखल्वेन देवदालीरसप्लुतम् ॥ (५७।२)
mardayetsnigdhakhalvena devadālīrasaplutam ||
मर्दयेत्तु कराङ्गुल्या गन्धपिष्टिस्तु जायते । (५८।१)
mardayettu karāṅgulyā gandhapiṣṭistu jāyate |
पञ्चद्रावकसंयुक्तां वटिकां कारयेच्छुभाम् । (५९।१)
pañcadrāvakasaṃyuktāṃ vaṭikāṃ kārayecchubhām |
शोधयेत्तं प्रयत्नेन यावन्निर्मलतां व्रजेत् ॥ (६०।२)
śodhayettaṃ prayatnena yāvannirmalatāṃ vrajet ||
स खोटो जायते देवि त्रिगुणं पन्नगं ततः । (६१।१)
sa khoṭo jāyate devi triguṇaṃ pannagaṃ tataḥ |
शुल्बे तारे च खोटोऽयं सहस्रांशेन वेधकः । (६२।१)
śulbe tāre ca khoṭo'yaṃ sahasrāṃśena vedhakaḥ |
तृतीयः प्रकारःगन्धकेन हते सूते मृतलोहानि वाहयेत् ॥ (६२।२)
tṛtīyaḥ prakāraḥgandhakena hate sūte mṛtalohāni vāhayet ||
पुनर्हेम समावर्त्य समांशं भक्षणं कुरु । (६३।१)
punarhema samāvartya samāṃśaṃ bhakṣaṇaṃ kuru |
सारितः शुल्बतारैर् घोषं विध्यति सूतकः ॥ (६३।२)
sāritaḥ śulbatārair ghoṣaṃ vidhyati sūtakaḥ ||
चतुर्थः प्रकारःरसं हेमसमं कृत्वा पिष्टिकार्धेन गन्धकम् । (६४।१)
caturthaḥ prakāraḥrasaṃ hemasamaṃ kṛtvā piṣṭikārdhena gandhakam |
द्विपदीरजसा युक्तं मर्दयेट्टङ्कणान्वितम् ॥ (६४।२)
dvipadīrajasā yuktaṃ mardayeṭṭaṅkaṇānvitam ||
नष्टपिष्टं च शुष्कं च ध्मातः खोटो भवेत्ततः । (६५।१)
naṣṭapiṣṭaṃ ca śuṣkaṃ ca dhmātaḥ khoṭo bhavettataḥ |
चन्द्रार्कषोडशांशेन विद्धं भवति काञ्चनम् ॥ (६५।२)
candrārkaṣoḍaśāṃśena viddhaṃ bhavati kāñcanam ||
हेमार्धमिलितं तं तु मातृकासमतां व्रजेत् । (६६।१)
hemārdhamilitaṃ taṃ tu mātṛkāsamatāṃ vrajet |
यथा हेम्नि तथा तारे व्याटिबीजेन योजितम् । (६७।१)
yathā hemni tathā tāre vyāṭibījena yojitam |
तं पुनश्चूर्णयित्वा तु पुटयेद्भस्म जायते ॥ (६९।२)
taṃ punaścūrṇayitvā tu puṭayedbhasma jāyate ||
द्विपले ब्राह्ममायुष्यं त्रिपले वैष्णवं भवेत् ॥ (७०।२)
dvipale brāhmamāyuṣyaṃ tripale vaiṣṇavaṃ bhavet ||
पञ्चमः प्रकारःसूतकं गन्धकं तारं मेषवल्लीवसा समा । (७२।१)
pañcamaḥ prakāraḥsūtakaṃ gandhakaṃ tāraṃ meṣavallīvasā samā |
त्रिदिनं मर्दयेल्लक्षं वङ्गं पादेन लेपयेत् ॥ (७२।२)
tridinaṃ mardayellakṣaṃ vaṅgaṃ pādena lepayet ||
अन्धमूषागतं ध्मातं वङ्गं स्तम्भयति क्षणात् । (७३।१)
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ vaṅgaṃ stambhayati kṣaṇāt |
षष्ठः प्रकारः, गन्धपिष्टिविधिःचूर्णितं गन्धकं देवि मर्कटीरसभावितम् ॥ (७३।२)
ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ, gandhapiṣṭividhiḥcūrṇitaṃ gandhakaṃ devi markaṭīrasabhāvitam ||
गन्धकं ग्रसते सूतः पिष्टिका भवति क्षणात् ॥ (७५।२)
gandhakaṃ grasate sūtaḥ piṣṭikā bhavati kṣaṇāt ||
सप्तवारांस्तु देवेशि छायाशुष्कं पुनःपुनः ॥ (७६।२)
saptavārāṃstu deveśi chāyāśuṣkaṃ punaḥpunaḥ ||
शोधितं पातितं सूतं पलैकप्रमितं प्रिये । (७७।१)
śodhitaṃ pātitaṃ sūtaṃ palaikapramitaṃ priye |
मूषामध्ये विनिक्षिप्य नरेन्द्रीरससंयुतम् ॥ (७७।२)
mūṣāmadhye vinikṣipya narendrīrasasaṃyutam ||
जारयेद्वालुकायन्त्रे भावितं गन्धकं पुनः । (७८।१)
jārayedvālukāyantre bhāvitaṃ gandhakaṃ punaḥ |
त्रुटि त्रुटि प्रदातव्यं गन्धकं च पुनः पुनः ॥ (७८।२)
truṭi truṭi pradātavyaṃ gandhakaṃ ca punaḥ punaḥ ||
भावयेत्सप्तवारांस्तु स्त्रीरजेन तु सप्तधा । (८०।१)
bhāvayetsaptavārāṃstu strīrajena tu saptadhā |
भावितं गन्धकं दद्यान्नरपित्तेन संयुतम् । (८१।१)
bhāvitaṃ gandhakaṃ dadyānnarapittena saṃyutam |
गन्धकं सूक्ष्मचूर्णं तु चणकाम्लेन पार्वति । (८२।१)
gandhakaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu caṇakāmlena pārvati |
भावयेत्सप्तवाराणि स्त्रीपुष्पेण च सप्तधा ॥ (८२।२)
bhāvayetsaptavārāṇi strīpuṣpeṇa ca saptadhā ||
द्रुतसूतकमध्ये तु कर्पूरं गन्धकं रसम् । (८३।१)
drutasūtakamadhye tu karpūraṃ gandhakaṃ rasam |
दापयेन्निक्षिपेद् गोष्ठे सप्ताहाद् गन्धपिष्टिका ॥ (८३।२)
dāpayennikṣiped goṣṭhe saptāhād gandhapiṣṭikā ||
गन्धकपिष्टीस्तंभनं वेधश्चकटुकोशातकीबीजं चाण्डालीकन्दमेव च । (८४।१)
gandhakapiṣṭīstaṃbhanaṃ vedhaścakaṭukośātakībījaṃ cāṇḍālīkandameva ca |
स्तन्यक्षीरेण संपेष्य पिष्टिकां तेन लेपयेत् ॥ (८४।२)
stanyakṣīreṇa saṃpeṣya piṣṭikāṃ tena lepayet ||
पुटयेद्भूधरे यन्त्रे स्तम्भते नात्र संशयः । (८५।१)
puṭayedbhūdhare yantre stambhate nātra saṃśayaḥ |
सप्तमः प्रकारःगन्धपिष्टिपलैकं तु नागपिष्टिपलाष्टकम् । (८७।१)
saptamaḥ prakāraḥgandhapiṣṭipalaikaṃ tu nāgapiṣṭipalāṣṭakam |
तन्नागं म्रियते दिव्यं सिन्दूरारुणसप्रभम् । (८९।१)
tannāgaṃ mriyate divyaṃ sindūrāruṇasaprabham |
मारयेत्पातनायन्त्रे शुल्बं तन्म्रियते क्षणात् ॥ (९०।२)
mārayetpātanāyantre śulbaṃ tanmriyate kṣaṇāt ||
या काचिद्गन्धपिष्टी तु आदौ नागं तु मारयेत् । (९२।१)
yā kācidgandhapiṣṭī tu ādau nāgaṃ tu mārayet |
नागेन वेधयेच्छुल्बं शुल्बे तारं तु वेधयेत् ॥ (९२।२)
nāgena vedhayecchulbaṃ śulbe tāraṃ tu vedhayet ||
अष्टमः प्रकारःगन्धकं मधुसंयुक्तं हरबीजेन मर्दितम् ॥ (९३।२)
aṣṭamaḥ prakāraḥgandhakaṃ madhusaṃyuktaṃ harabījena marditam ||
भूमिस्थं मासमेकं तु तारमायाति काञ्चनम् । (९४।१)
bhūmisthaṃ māsamekaṃ tu tāramāyāti kāñcanam |
तालकबन्धःशुद्धसूतपलैकं तु पलैकं तालकस्य च । (९६।१)
tālakabandhaḥśuddhasūtapalaikaṃ tu palaikaṃ tālakasya ca |
वङ्गं तारं च शुल्बं च क्रमशो वेधयेद्रसः । (९८।१)
vaṅgaṃ tāraṃ ca śulbaṃ ca kramaśo vedhayedrasaḥ |
द्वे पले तालकं चैतद् उन्मत्तरसमर्दितम् । (९९।१)
dve pale tālakaṃ caitad unmattarasamarditam |
मारयेत्पातनायन्त्रे धमनात्खोटतां नयेत् ॥ (९९।२)
mārayetpātanāyantre dhamanātkhoṭatāṃ nayet ||
श्वेताभ्रकस्य सत्त्वं च तारं तीक्ष्णं च माक्षिकम् । (१००।१)
śvetābhrakasya sattvaṃ ca tāraṃ tīkṣṇaṃ ca mākṣikam |
अन्धमूषागतं ध्मातं खोटो भवति तत्क्षणात् ॥ (१००।२)
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati tatkṣaṇāt ||
तालकस्य पलं सर्वमेकीकृत्याथ मर्दयेत् ॥ (१०१।२)
tālakasya palaṃ sarvamekīkṛtyātha mardayet ||
मारयेत्पातनायन्त्रे धमनात् खोटतां नयेत् । (१०२।१)
mārayetpātanāyantre dhamanāt khoṭatāṃ nayet |
अन्ये लघुबन्धाःशुद्धसूतपलैकं च पलैकं पन्नगस्य च ॥ (१०२।२)
anye laghubandhāḥśuddhasūtapalaikaṃ ca palaikaṃ pannagasya ca ||
पलद्वयं कुनट्याश्च सर्वमेकत्र मर्दयेत् । (१०३।१)
paladvayaṃ kunaṭyāśca sarvamekatra mardayet |
मारयेत्पातनायन्त्रे धमनात् खोटतां नयेत् ॥ (१०३।२)
mārayetpātanāyantre dhamanāt khoṭatāṃ nayet ||
हेमपिष्टिपलैकं च पलैकं गन्धकस्य तु । (१०४।१)
hemapiṣṭipalaikaṃ ca palaikaṃ gandhakasya tu |
मारयेत्पातनायन्त्रे धमनात् खोटतां नयेत् । (१०५।१)
mārayetpātanāyantre dhamanāt khoṭatāṃ nayet |
कृष्णाभ्रकस्य सत्वं च कान्तं तीक्ष्णं च हाटकम् ॥ (१०५।२)
kṛṣṇābhrakasya satvaṃ ca kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca hāṭakam ||
शुद्धं तारं च माक्षीकं समभागानि कारयेत् । (१०६।१)
śuddhaṃ tāraṃ ca mākṣīkaṃ samabhāgāni kārayet |
अन्धमूषागतं ध्मातं खोटो भवति तत्क्षणात् ॥ (१०६।२)
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati tatkṣaṇāt ||
पलद्वयं कुनट्याश्च सर्वमेकत्र मर्दयेत् ॥ (१०७।२)
paladvayaṃ kunaṭyāśca sarvamekatra mardayet ||
मारयेत्पातनायन्त्रे धमनात् खोटतां नयेत् । (१०८।१)
mārayetpātanāyantre dhamanāt khoṭatāṃ nayet |
कृष्णाभ्रकपलैकं तु रसकस्य पलं तथा ॥ (१०८।२)
kṛṣṇābhrakapalaikaṃ tu rasakasya palaṃ tathā ||
सूतकस्य पलैकं तु सर्वमेकीकृतं प्रिये । (१०९।१)
sūtakasya palaikaṃ tu sarvamekīkṛtaṃ priye |
घुटिकां कारयेत्पश्चाच्छायाशुष्कं तु कारयेत् ॥ (११०।२)
ghuṭikāṃ kārayetpaścācchāyāśuṣkaṃ tu kārayet ||
महावर्तिगतं ध्मातं खोटं भवति सूतकः । (१११।१)
mahāvartigataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati sūtakaḥ |
सहस्रांशेन तेनैव शुल्बवेधं प्रदापयेत् ॥ (११२।२)
sahasrāṃśena tenaiva śulbavedhaṃ pradāpayet ||
जम्बीराम्लेन संमर्द्य छायाशुष्कं तु कारयेत् । (११४।१)
jambīrāmlena saṃmardya chāyāśuṣkaṃ tu kārayet |
तुम्बीका मेघनादी च काकजङ्घा च भूलिका ॥ (११४।२)
tumbīkā meghanādī ca kākajaṅghā ca bhūlikā ||
स्तन्यं च तैः प्रलिप्तायां मूषायां चैव निक्षिपेत् । (११५।१)
stanyaṃ ca taiḥ praliptāyāṃ mūṣāyāṃ caiva nikṣipet |
धमयेत्खदिराङ्गारैः खोटो भवति चाक्षयः ॥ (११५।२)
dhamayetkhadirāṅgāraiḥ khoṭo bhavati cākṣayaḥ ||
पलाशतैले संमर्द्यं यावत् स्याद् द्रवपिष्टिका । (११६।१)
palāśataile saṃmardyaṃ yāvat syād dravapiṣṭikā |
अन्धमूषागतं ध्मातं खोटो भवति तत्क्षणात् ॥ (११६।२)
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati tatkṣaṇāt ||
पूर्वशुद्धेन सूतेन समहेम्ना च पार्वति । (११७।१)
pūrvaśuddhena sūtena samahemnā ca pārvati |
गोलकं कारयेत्तेन मर्दयित्वा दृढं कृतम् ॥ (११७।२)
golakaṃ kārayettena mardayitvā dṛḍhaṃ kṛtam ||
ब्रह्मवृक्षस्य बीजानि कार्पासास्थि विभीतकम् । (११८।१)
brahmavṛkṣasya bījāni kārpāsāsthi vibhītakam |
यवचिञ्चा च वन्ध्या च राजिका च समन्वितम् ॥ (११८।२)
yavaciñcā ca vandhyā ca rājikā ca samanvitam ||
सूक्ष्मपिण्डीकृतं सर्वं तेन लिप्त्वा तु गोलकम् । (११९।१)
sūkṣmapiṇḍīkṛtaṃ sarvaṃ tena liptvā tu golakam |
पुटनैः सप्तभिर् देवि पिष्टिकास्तम्भनं भवेत् ॥ (११९।२)
puṭanaiḥ saptabhir devi piṣṭikāstambhanaṃ bhavet ||
बृहत्पुटं ततो दत्त्वा मूषायां तु धमेत्ततः । (१२०।१)
bṛhatpuṭaṃ tato dattvā mūṣāyāṃ tu dhamettataḥ |
समावर्त्य तु तं सूतं समहेम्ना नियोजितम् ॥ (१२०।२)
samāvartya tu taṃ sūtaṃ samahemnā niyojitam ||
शतांशेन तु चन्द्रार्कं वेधयेत् सुरवन्दिते । (१२१।१)
śatāṃśena tu candrārkaṃ vedhayet suravandite |
पुनस्तेनैव योगेन पिष्टीस्तंभं तु कारयेत् ॥ (१२१।२)
punastenaiva yogena piṣṭīstaṃbhaṃ tu kārayet ||
सारयित्वा ततो हेम्ना वेधश्चैव सहस्रकः । (१२२।१)
sārayitvā tato hemnā vedhaścaiva sahasrakaḥ |
एवं लक्षाणि कोटिं च वेधयेत्क्रमयोगतः ॥ (१२२।२)
evaṃ lakṣāṇi koṭiṃ ca vedhayetkramayogataḥ ||
सप्तसंकलिकादूर्ध्वं कृत्वा वक्त्रं तु गोलकम् । (१२३।१)
saptasaṃkalikādūrdhvaṃ kṛtvā vaktraṃ tu golakam |
चाण्डालीराक्षसीपुष्पैरथ मध्वाज्यटङ्कणैः । (१२४।१)
cāṇḍālīrākṣasīpuṣpairatha madhvājyaṭaṅkaṇaiḥ |
महारसाष्टमध्ये तमभ्रकं वापि योजयेत् ॥ (१२४।२)
mahārasāṣṭamadhye tamabhrakaṃ vāpi yojayet ||
अभ्रकं द्रुतिसत्त्वं वा मर्दयेत्प्रहरद्वयम् ॥ (१२५।२)
abhrakaṃ drutisattvaṃ vā mardayetpraharadvayam ||
छायाशुष्कं ततो गोलं मूकमूषागतं प्रिये । (१२६।१)
chāyāśuṣkaṃ tato golaṃ mūkamūṣāgataṃ priye |
दत्त्वा लघुपुटं ध्मातः खोटो भवति शोभनः ॥ (१२६।२)
dattvā laghupuṭaṃ dhmātaḥ khoṭo bhavati śobhanaḥ ||
रंभा वीरा स्नुहीक्षीरं कञ्चुकी यवचिञ्चिका । (१२७।१)
raṃbhā vīrā snuhīkṣīraṃ kañcukī yavaciñcikā |
दीनारी चैव गोरम्भा मीनाक्षी काकमाचिका ॥ (१२७।२)
dīnārī caiva gorambhā mīnākṣī kākamācikā ||
एभिर्मर्दितसूतस्य पुनर्जन्म न विद्यते । (१२८।१)
ebhirmarditasūtasya punarjanma na vidyate |
पूर्ववत् क्रमयोगेन खोटो भवति शोभनः ॥ (१२८।२)
pūrvavat kramayogena khoṭo bhavati śobhanaḥ ||
विष्णुक्रान्ता च वक्राङ्काबला च तुलसी तथा । (१२९।१)
viṣṇukrāntā ca vakrāṅkābalā ca tulasī tathā |
महासोमाहिवल्ली च सूर्यावर्तं च सुन्दरि ॥ (१२९।२)
mahāsomāhivallī ca sūryāvartaṃ ca sundari ||
एभिस्तु मर्दितः सूतः पूर्ववत्खोटतां नयेत् । (१३०।१)
ebhistu marditaḥ sūtaḥ pūrvavatkhoṭatāṃ nayet |
स्नुहीक्षीरं च काञ्जीरं बीजानि कनकस्य च ॥ (१३०।२)
snuhīkṣīraṃ ca kāñjīraṃ bījāni kanakasya ca ||
कञ्चुकी लाङ्गली चेन्द्रवारुणी विषमुष्टिका । (१३१।१)
kañcukī lāṅgalī cendravāruṇī viṣamuṣṭikā |
समहेम्नि समं सूतं पिष्टिकां कारयेद्बुधः । (१३२।१)
samahemni samaṃ sūtaṃ piṣṭikāṃ kārayedbudhaḥ |
महारसान्पिष्टिकार्धं मर्दयेद् ओषधीरसैः ॥ (१३२।२)
mahārasānpiṣṭikārdhaṃ mardayed oṣadhīrasaiḥ ||
यामत्रयं मर्दयित्वा गोलकं कारयेद्बुधः । (१३३।१)
yāmatrayaṃ mardayitvā golakaṃ kārayedbudhaḥ |
पिष्टिकां बन्धयित्वा तु गन्धतैले विपाचयेत् ॥ (१३३।२)
piṣṭikāṃ bandhayitvā tu gandhataile vipācayet ||
अन्धमूषागतं गोलं छायाशुष्कं तु कारयेत् । (१३४।१)
andhamūṣāgataṃ golaṃ chāyāśuṣkaṃ tu kārayet |
ततो लघुपुटं दत्त्वा खदिराग्नौ तु धामयेत् ॥ (१३४।२)
tato laghupuṭaṃ dattvā khadirāgnau tu dhāmayet ||
खोटवज्जायते देवि सह हेम्ना तु धामयेत् । (१३५।१)
khoṭavajjāyate devi saha hemnā tu dhāmayet |
तत्क्षणादेव सूतस्य दिव्यदेहो भवेन्नरः । (१३६।१)
tatkṣaṇādeva sūtasya divyadeho bhavennaraḥ |
वेधयेत्सर्वलोहानि रञ्जितः क्रामितो रसः ॥ (१३६।२)
vedhayetsarvalohāni rañjitaḥ krāmito rasaḥ ||
नष्टपिष्टं तु तं कृत्वा पूर्वयोगेन धामयेत् ॥ (१३७।२)
naṣṭapiṣṭaṃ tu taṃ kṛtvā pūrvayogena dhāmayet ||
खोटस्तु जायते दिव्यः षोडशांशेन वेधकः । (१३८।१)
khoṭastu jāyate divyaḥ ṣoḍaśāṃśena vedhakaḥ |
बद्धः सङ्कलिकायोगाद् विध्येद् दशगुणोत्तरम् ॥ (१३८।२)
baddhaḥ saṅkalikāyogād vidhyed daśaguṇottaram ||
अथवा चूर्णबद्धस्तु विध्येद्दशगुणोत्तरम् । (१३९।१)
athavā cūrṇabaddhastu vidhyeddaśaguṇottaram |
मृगदूर्वा चन्द्रवल्ली पक्वबिम्बा तथैव च ॥ (१३९।२)
mṛgadūrvā candravallī pakvabimbā tathaiva ca ||
काङ्क्षीला करवीरं च बीजं चोन्मत्तकस्य च । (१४०।१)
kāṅkṣīlā karavīraṃ ca bījaṃ conmattakasya ca |
काकाण्डीपलसंयुक्तं मर्दयेत्सुरसुन्दरि ॥ (१४०।२)
kākāṇḍīpalasaṃyuktaṃ mardayetsurasundari ||
समहेम्नि समं सूतं पिष्टिकां कारयेद्बुधः । (१४१।१)
samahemni samaṃ sūtaṃ piṣṭikāṃ kārayedbudhaḥ |
यामत्रयं मर्दयित्वा गोलकं कारयेद्बुधः ॥ (१४२।२)
yāmatrayaṃ mardayitvā golakaṃ kārayedbudhaḥ ||
अन्धमूषागतं गोलं छायाशुष्कं तु कारयेत् । (१४३।१)
andhamūṣāgataṃ golaṃ chāyāśuṣkaṃ tu kārayet |
ततो लघुपुटं दत्त्वा ध्मातः खोटो भवेत्प्रिये ॥ (१४३।२)
tato laghupuṭaṃ dattvā dhmātaḥ khoṭo bhavetpriye ||
मूलैस्त्रयाणां लाङ्गल्या रामठेन च हन्यते ॥ (१४४।२)
mūlaistrayāṇāṃ lāṅgalyā rāmaṭhena ca hanyate ||
समेन हेम्ना संयुक्तं पिष्टिकां कारयेद्बुधः । (१४५।१)
samena hemnā saṃyuktaṃ piṣṭikāṃ kārayedbudhaḥ |
अन्धमूषागतं भूमौ स्वेदयेत्कर्षकाग्निना ॥ (१४६।२)
andhamūṣāgataṃ bhūmau svedayetkarṣakāgninā ||
अहोरात्रं त्रिरात्रं वा चूर्णबन्धं भवेत्ततः । (१४७।१)
ahorātraṃ trirātraṃ vā cūrṇabandhaṃ bhavettataḥ |
तच्चूर्णबन्धं कुरुते वेधं दशगुणोत्तरम् ॥ (१४७।२)
taccūrṇabandhaṃ kurute vedhaṃ daśaguṇottaram ||
पूर्ववत्पिष्टिकायोगात् खोटो भवति शोभनः ॥ (१४८।२)
pūrvavatpiṣṭikāyogāt khoṭo bhavati śobhanaḥ ||
स्रोतोञ्जनं सतगरं सृष्टित्रययुतं रसम् । (१४९।१)
srotoñjanaṃ satagaraṃ sṛṣṭitrayayutaṃ rasam |
भवेद्वह्निसहः क्षिप्रं सूतकः सर्वकर्मकृत् ॥ (१४९।२)
bhavedvahnisahaḥ kṣipraṃ sūtakaḥ sarvakarmakṛt ||
हेमाभ्रं चैव ताराभ्रं शुल्बाभ्रं चाभ्रतीक्ष्णकम् । (१५०।१)
hemābhraṃ caiva tārābhraṃ śulbābhraṃ cābhratīkṣṇakam |
वङ्गाभ्रं चैव नागाभ्रं सह सूतेन बन्धयेत् ॥ (१५०।२)
vaṅgābhraṃ caiva nāgābhraṃ saha sūtena bandhayet ||
हेम्ना तारेण शुल्वेन तीक्ष्णवङ्गोरगैस्तथा ॥ (१५१।२)
hemnā tāreṇa śulvena tīkṣṇavaṅgoragaistathā ||
एभिर्व्यस्तैः समस्तैर्वा पिष्टिं कृत्वा समे समाम् । (१५२।१)
ebhirvyastaiḥ samastairvā piṣṭiṃ kṛtvā same samām |
मारयेत्पूर्वविधिना गर्भयन्त्रे तुषाग्निना ॥ (१५२।२)
mārayetpūrvavidhinā garbhayantre tuṣāgninā ||
समांशं सूतकं दत्त्वा वारं वारं पुनः पुनः । (१५३।१)
samāṃśaṃ sūtakaṃ dattvā vāraṃ vāraṃ punaḥ punaḥ |
जायते विविधः खोटः कान्तबद्धो महारसः ॥ (१५३।२)
jāyate vividhaḥ khoṭaḥ kāntabaddho mahārasaḥ ||
निगलबन्धःखोटः पोटस्तथा भस्म धूलीकल्पश्च पञ्चमः ॥ (१५४।२)
nigalabandhaḥkhoṭaḥ poṭastathā bhasma dhūlīkalpaśca pañcamaḥ ||
स्नुह्यर्कसंभवं क्षीरं बन्धबीजानि गुग्गुलुः ॥ (१५५।२)
snuhyarkasaṃbhavaṃ kṣīraṃ bandhabījāni gugguluḥ ||
सैन्धवं द्विगुणं दत्त्वा मर्दयेत विचक्षणः । (१५६।१)
saindhavaṃ dviguṇaṃ dattvā mardayeta vicakṣaṇaḥ |
पिष्टिकाबन्धनं कृत्वा कल्केनानेन सुन्दरि ॥ (१५६।२)
piṣṭikābandhanaṃ kṛtvā kalkenānena sundari ||
बिल्वप्रमाणं कृत्वा तु मूषामतिदृढां शुभाम् । (१५७।१)
bilvapramāṇaṃ kṛtvā tu mūṣāmatidṛḍhāṃ śubhām |
ऊर्ध्वाधो लवणं दत्त्वा मूषामध्ये रसं क्षिपेत् ॥ (१५७।२)
ūrdhvādho lavaṇaṃ dattvā mūṣāmadhye rasaṃ kṣipet ||
मूषामध्ये प्रदातव्यं दग्धशङ्खादिचूर्णकम् । (१५८।१)
mūṣāmadhye pradātavyaṃ dagdhaśaṅkhādicūrṇakam |
मुखं तस्य दृढं बद्ध्वा लोणमृत्तिकया बुधः ॥ (१५८।२)
mukhaṃ tasya dṛḍhaṃ baddhvā loṇamṛttikayā budhaḥ ||
कारयेत्सन्धिलोणं च छायाशुष्कं तु कारयेत् । (१५९।१)
kārayetsandhiloṇaṃ ca chāyāśuṣkaṃ tu kārayet |
उक्तो निगलबन्धोऽयं पुत्रस्यापि न कथ्यते ॥ (१५९।२)
ukto nigalabandho'yaṃ putrasyāpi na kathyate ||
तुषकर्षाग्निना भूमौ मृदुस्वेदं तु कारयेत् । (१६०।१)
tuṣakarṣāgninā bhūmau mṛdusvedaṃ tu kārayet |
अहोरात्रं त्रिरात्रं वा पुटं दत्त्वा प्रयत्नतः ॥ (१६०।२)
ahorātraṃ trirātraṃ vā puṭaṃ dattvā prayatnataḥ ||
सुध्मातं खदिराङ्गारै रसेन्द्रं खोटतां नयेत् । (१६१।१)
sudhmātaṃ khadirāṅgārai rasendraṃ khoṭatāṃ nayet |
सौवीरं टङ्कणं काचं दत्त्वा दत्त्वा तु शोधयेत् ॥ (१६१।२)
sauvīraṃ ṭaṅkaṇaṃ kācaṃ dattvā dattvā tu śodhayet ||
समांशभक्षणं तत्तु शुद्धसूतेन कारयेत् ॥ (१६२।२)
samāṃśabhakṣaṇaṃ tattu śuddhasūtena kārayet ||
धमयेत् पूर्वयोगेन रसेन्द्रं खोटतां नयेत् । (१६३।१)
dhamayet pūrvayogena rasendraṃ khoṭatāṃ nayet |
शूलिनीरससंयुक्तं पेषयेत्सैन्धवान्वितम् ॥ (१६४।२)
śūlinīrasasaṃyuktaṃ peṣayetsaindhavānvitam ||
पिष्टिकावेष्टनं कृत्वा निगलेन तु बन्धयेत् । (१६५।१)
piṣṭikāveṣṭanaṃ kṛtvā nigalena tu bandhayet |
अभ्रकस्य तु पत्रेण वज्रार्कक्षीरसिन्धुना ॥ (१६५।२)
abhrakasya tu patreṇa vajrārkakṣīrasindhunā ||
काकविट् ब्रह्मबीजानि लाङ्गली निगलोऽपरः । (१६८।१)
kākaviṭ brahmabījāni lāṅgalī nigalo'paraḥ |
वाकुची ब्रह्मबीजानि कर्कटास्थीनि सुन्दरि ॥ (१६८।२)
vākucī brahmabījāni karkaṭāsthīni sundari ||
सामुद्रं शाम्बरं चैव लवणं निगलोत्तमः । (१६९।१)
sāmudraṃ śāmbaraṃ caiva lavaṇaṃ nigalottamaḥ |
स्नुह्यर्कसम्भवं क्षीरं ब्रह्मबीजानि कारयेत् ॥ (१६९।२)
snuhyarkasambhavaṃ kṣīraṃ brahmabījāni kārayet ||
निगलोऽन्यस्तु गोजिह्वामूलानि स्त्रीरजोऽपरः ॥ (१७०।२)
nigalo'nyastu gojihvāmūlāni strīrajo'paraḥ ||
वाकुची ब्रह्मबीजानि स्नुह्यर्कक्षीरसैन्धवम् । (१७१।१)
vākucī brahmabījāni snuhyarkakṣīrasaindhavam |
ज्वालिनी काकविष्ठा च प्रशस्तो निगलोत्तमः ॥ (१७१।२)
jvālinī kākaviṣṭhā ca praśasto nigalottamaḥ ||
तथाम्लवेतसं ताप्यं हिङ्गुलं समभागिकम् ॥ (१७२।२)
tathāmlavetasaṃ tāpyaṃ hiṅgulaṃ samabhāgikam ||
स्नुह्यर्कपयसा युक्तं पेषयेन्निगलोत्तमम् । (१७३।१)
snuhyarkapayasā yuktaṃ peṣayennigalottamam |
लोणमूषागतं प्राग्वत् खोटं कृत्वा तु वेधयेत् । (१७४।१)
loṇamūṣāgataṃ prāgvat khoṭaṃ kṛtvā tu vedhayet |
द्वितीयं गोलकं वक्ष्ये पिष्टिकास्तम्भमुत्तमम् ॥ (१७४।२)
dvitīyaṃ golakaṃ vakṣye piṣṭikāstambhamuttamam ||
द्विपदीरजमूत्रेण सैन्धवाभ्रं सगुग्गुलम् । (१७५।१)
dvipadīrajamūtreṇa saindhavābhraṃ saguggulam |
पिष्टीं संवेष्ट्य कल्केन मृदा तु पुनरष्टधा ॥ (१७५।२)
piṣṭīṃ saṃveṣṭya kalkena mṛdā tu punaraṣṭadhā ||
तुषकर्षाग्निना भूमौ मृदुस्वेदं तु कारयेत् । (१७६।१)
tuṣakarṣāgninā bhūmau mṛdusvedaṃ tu kārayet |
अहोरात्रं त्रिरात्रं वा पूर्ववत्खोटतां नयेत् ॥ (१७६।२)
ahorātraṃ trirātraṃ vā pūrvavatkhoṭatāṃ nayet ||
सौवर्चलं सैन्धवं च टङ्कणं गुग्गुलुं तथा ॥ (१७७।२)
sauvarcalaṃ saindhavaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ gugguluṃ tathā ||
द्विपदीरजसा मूत्रं सुश्लक्ष्णं तं च मर्दयेत् । (१७८।१)
dvipadīrajasā mūtraṃ suślakṣṇaṃ taṃ ca mardayet |
पिष्टीमावेष्ट्य कल्केन पूर्ववत्खोटतां नयेत् ॥ (१७८।२)
piṣṭīmāveṣṭya kalkena pūrvavatkhoṭatāṃ nayet ||
रसमूर्छाविधिः, प्रथमः प्रकारःअथ मूर्च्छां प्रवक्ष्यामि रसस्य परमेश्वरि । (१७९।१)
rasamūrchāvidhiḥ, prathamaḥ prakāraḥatha mūrcchāṃ pravakṣyāmi rasasya parameśvari |
बाह्लीकं सैन्धवं कन्या धूशरो लशुनं वचा ॥ (१७९।२)
bāhlīkaṃ saindhavaṃ kanyā dhūśaro laśunaṃ vacā ||
मेघनादा काकमाची सर्वांशं मर्दयेद्रसम् । (१८०।१)
meghanādā kākamācī sarvāṃśaṃ mardayedrasam |
श्लक्ष्णं तं गोलकं कृत्वा हिंगुना वेष्टयेद्बहिः ॥ (१८०।२)
ślakṣṇaṃ taṃ golakaṃ kṛtvā hiṃgunā veṣṭayedbahiḥ ||
समेन लोणयन्त्रस्थं कृत्वा तद्विपचेद्दिनम् । (१८१।१)
samena loṇayantrasthaṃ kṛtvā tadvipaceddinam |
चण्डाग्निना स्वाङ्गशीतमधः पात्रे स्थितं रसम् ॥ (१८१।२)
caṇḍāgninā svāṅgaśītamadhaḥ pātre sthitaṃ rasam ||
बद्ध्वा सोमानले यन्त्रे ह्यथोर्ध्वं गन्धकं समम् ॥ (१८२।२)
baddhvā somānale yantre hyathordhvaṃ gandhakaṃ samam ||
दत्त्वा पचेत्पुनर्गन्धमेवं गन्धं तु षड्गुणम् । (१८३।१)
dattvā pacetpunargandhamevaṃ gandhaṃ tu ṣaḍguṇam |
जारयेत्स रसो देवि मूर्छितः सर्वरोगहा ॥ (१८३।२)
jārayetsa raso devi mūrchitaḥ sarvarogahā ||
द्वितीयः प्रकारःगन्धकं नवसारं च शुद्धसूतसमं समम् । (१८४।१)
dvitīyaḥ prakāraḥgandhakaṃ navasāraṃ ca śuddhasūtasamaṃ samam |
यामं संमर्दयेच्छ्लक्ष्णं काचकूप्यां विनिक्षिपेत् ॥ (१८४।२)
yāmaṃ saṃmardayecchlakṣṇaṃ kācakūpyāṃ vinikṣipet ||
सप्तमृत्कर्पटैर् लिप्त्वा कूपीं घर्मे विशोषयेत् । (१८५।१)
saptamṛtkarpaṭair liptvā kūpīṃ gharme viśoṣayet |
कूपिकां वालुकायन्त्रे द्वादशप्रहरं पचेत् ॥ (१८५।२)
kūpikāṃ vālukāyantre dvādaśapraharaṃ pacet ||
स रसो जायते देवि मूर्छितो रञ्जितो भवेत् । (१८६।१)
sa raso jāyate devi mūrchito rañjito bhavet |
तृतीयः प्रकारःरसार्धं गन्धकं मर्द्यं यामयुग्मं खरातपे ॥ (१८६।२)
tṛtīyaḥ prakāraḥrasārdhaṃ gandhakaṃ mardyaṃ yāmayugmaṃ kharātape ||
ततः सितजयन्त्याश्च रसैः संमर्दयेत्त्र्यहम् । (१८७।१)
tataḥ sitajayantyāśca rasaiḥ saṃmardayettryaham |
ततस्तु गोलकं कृत्वा मूषायां संनिरोधयेत् ॥ (१८७।२)
tatastu golakaṃ kṛtvā mūṣāyāṃ saṃnirodhayet ||
शोषयित्वा धमेत् किंचित् संतप्तां तां जले क्षिपेत् । (१८८।१)
śoṣayitvā dhamet kiṃcit saṃtaptāṃ tāṃ jale kṣipet |
तं रसेन्द्रं समादाय भावयेद्गोक्षुरद्रवैः ॥ (१८८।२)
taṃ rasendraṃ samādāya bhāvayedgokṣuradravaiḥ ||
मूर्छितो जायते सूतः सर्वरोगहरः शुभः । (१८९।१)
mūrchito jāyate sūtaḥ sarvarogaharaḥ śubhaḥ |
बद्धरसलक्षणमक्षयश्च लघुद्रावी तेजस्वी निर्मलो गुरुः ॥ (१८९।२)
baddharasalakṣaṇamakṣayaśca laghudrāvī tejasvī nirmalo guruḥ ||
स्फुटनः पुनरावर्तो बद्धः सूतः स उच्यते । (१९०।१)
sphuṭanaḥ punarāvarto baddhaḥ sūtaḥ sa ucyate |
जलूकाबन्धाः; मर्दनजलूकारसस्याष्टमभागं तु स्वर्णं वा नागमेव वा ॥ (१९०।२)
jalūkābandhāḥ; mardanajalūkārasasyāṣṭamabhāgaṃ tu svarṇaṃ vā nāgameva vā ||
श्लेष्मातकफलं पक्वं कोकिलाक्षकबीजकम् । (१९१।१)
śleṣmātakaphalaṃ pakvaṃ kokilākṣakabījakam |
तिलपिण्याकचूर्णं च तप्तखल्वे विमर्दयेत् ॥ (१९१।२)
tilapiṇyākacūrṇaṃ ca taptakhalve vimardayet ||
शाल्मल्याश्चैव पञ्चाङ्गं रसं तत्र विनिक्षिपेत् । (१९२।१)
śālmalyāścaiva pañcāṅgaṃ rasaṃ tatra vinikṣipet |
जलूका जायते यावत्तावन्मर्द्यात्ततः क्षिपेत् ॥ (१९२।२)
jalūkā jāyate yāvattāvanmardyāttataḥ kṣipet ||
कर्पूरं वाकुचीतैलं सैन्धवं टङ्कणं कणाम् । (१९३।१)
karpūraṃ vākucītailaṃ saindhavaṃ ṭaṅkaṇaṃ kaṇām |
कपिकच्छुकरोमाणि तत्सर्वं पेषयेज्जलैः ॥ (१९३।२)
kapikacchukaromāṇi tatsarvaṃ peṣayejjalaiḥ ||
एतत्पूर्वजलूकां त्रिसप्ताहं तप्तखल्वके । (१९४।१)
etatpūrvajalūkāṃ trisaptāhaṃ taptakhalvake |
जलूका जायते दिव्या मर्दनाख्या सुरार्चिते ॥ (१९४।२)
jalūkā jāyate divyā mardanākhyā surārcite ||
बाल्ये चाष्टाङ्गुला योज्या यौवने सा दशाङ्गुला । (१९६।१)
bālye cāṣṭāṅgulā yojyā yauvane sā daśāṅgulā |
द्वादशाङ्गुलिका योज्या प्रगल्भानां जलूकका ॥ (१९६।२)
dvādaśāṅgulikā yojyā pragalbhānāṃ jalūkakā ||
यस्तु तां धारयेन्मूर्ध्नि वीर्यं तस्य स्थिरं भवेत् । (१९७।१)
yastu tāṃ dhārayenmūrdhni vīryaṃ tasya sthiraṃ bhavet |
मन्मथजलूकारसेन्द्रस्याष्टमं भागं स्वर्णं वा नागमेव वा ॥ (१९७।२)
manmathajalūkārasendrasyāṣṭamaṃ bhāgaṃ svarṇaṃ vā nāgameva vā ||
शाल्मलीत्वग्घस्तिकन्दनीलामूलमुनिच्छदम् । (१९८।१)
śālmalītvagghastikandanīlāmūlamunicchadam |
एषां द्रवैस्तप्तखल्वे सर्वं मर्द्यमतन्द्रितः ॥ (१९८।२)
eṣāṃ dravaistaptakhalve sarvaṃ mardyamatandritaḥ ||
श्लेष्मातकफलं पक्वं कोकिलाक्षकबीजकम् । (१९९।१)
śleṣmātakaphalaṃ pakvaṃ kokilākṣakabījakam |
सुपक्वबिल्वमज्जां च तस्मिन्क्षिप्त्वा विमर्दयेत् ॥ (१९९।२)
supakvabilvamajjāṃ ca tasminkṣiptvā vimardayet ||
जलूका जायते यावत् कर्पूराद्यं च पूर्ववत् । (२००।१)
jalūkā jāyate yāvat karpūrādyaṃ ca pūrvavat |
तस्मिन्क्षिप्त्वा त्रिसप्ताहं मर्दयेत्तप्तखल्वके ॥ (२००।२)
tasminkṣiptvā trisaptāhaṃ mardayettaptakhalvake ||
मन्मथाख्या जलूका स्यात्पूर्ववत् फलदायिनी । (२०१।१)
manmathākhyā jalūkā syātpūrvavat phaladāyinī |
कन्दर्पजलूकासूतकस्याष्टमं भागं हाटकं सीसमेव वा ॥ (२०१।२)
kandarpajalūkāsūtakasyāṣṭamaṃ bhāgaṃ hāṭakaṃ sīsameva vā ||
शुण्ठी भृङ्गी वरा क्षौद्री छागक्षीरघृतं गवाम् । (२०२।१)
śuṇṭhī bhṛṅgī varā kṣaudrī chāgakṣīraghṛtaṃ gavām |
मूत्रं त्रिः सप्तदिवसं मर्दयेत्तप्तखल्वके ॥ (२०२।२)
mūtraṃ triḥ saptadivasaṃ mardayettaptakhalvake ||
जलूका जायते यावत्कर्पूराद्यं च पूर्ववत् । (२०३।१)
jalūkā jāyate yāvatkarpūrādyaṃ ca pūrvavat |
एकविंशद्दिनं मर्द्यं जलूका जायते शुभा ॥ (२०३।२)
ekaviṃśaddinaṃ mardyaṃ jalūkā jāyate śubhā ||
कन्दर्पाख्या सुरेशानि पूर्ववत्फलदायिनी । (२०४।१)
kandarpākhyā sureśāni pūrvavatphaladāyinī |
मदनजलूकात्रिदिनं मर्दयेत् खल्वे सूतनिष्कचतुष्टयम् ॥ (२०४।२)
madanajalūkātridinaṃ mardayet khalve sūtaniṣkacatuṣṭayam ||
त्रिपलं चाम्रनिर्यासं स्तोकं स्तोकं विनिक्षिपेत् । (२०५।१)
tripalaṃ cāmraniryāsaṃ stokaṃ stokaṃ vinikṣipet |
पयश्चैव महाशम्या दातव्यं मर्दनक्षमम् ॥ (२०५।२)
payaścaiva mahāśamyā dātavyaṃ mardanakṣamam ||
रामाणां मददर्पाणां द्राविकाग्निघृतौ यथा ॥ (२०६।२)
rāmāṇāṃ madadarpāṇāṃ drāvikāgnighṛtau yathā ||
पूर्ववत्क्रमयोगेन वीर्यस्तम्भकरं भवेत् । (२०७।१)
pūrvavatkramayogena vīryastambhakaraṃ bhavet |
नानावर्णं तथा स्वच्छं धृतं योनौ जलूकवत् ॥ (२०७।२)
nānāvarṇaṃ tathā svacchaṃ dhṛtaṃ yonau jalūkavat ||
बध्यते सूतको यस्तु जलूकाबन्धलक्षणम् ॥ (२०८।१)
badhyate sūtako yastu jalūkābandhalakṣaṇam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.