ĀK, 1, 16
Select a line for its word-by-word analysis.
१। अङ्कोलकल्पःअथ ब्रवीम्यहं देवि कल्पमङ्कोलबीजकम् । (१।१)
1. aṅkolakalpaḥatha bravīmyahaṃ devi kalpamaṅkolabījakam |
चतुर्भिः साधकैर् धीरैर्विशुद्धैः शुद्धिकाङ्क्षिभिः ॥ (१।२)
caturbhiḥ sādhakair dhīrairviśuddhaiḥ śuddhikāṅkṣibhiḥ ||
समवेतः साधकेन्द्रैः पुण्यर्क्षेष्वारभेच्च तत् । (२।१)
samavetaḥ sādhakendraiḥ puṇyarkṣeṣvārabhecca tat |
अङ्कोलमूलं वितृणं कृत्वा संमार्ज्य शोधनम् ॥ (२।२)
aṅkolamūlaṃ vitṛṇaṃ kṛtvā saṃmārjya śodhanam ||
तत्र लिङ्गं च संस्थाप्य तदग्रे स्थापयेद्घटम् । (३।१)
tatra liṅgaṃ ca saṃsthāpya tadagre sthāpayedghaṭam |
एकसूत्रेण बध्नीयाल्लिङ्गाङ्कोलघटान् प्रिये ॥ (३।२)
ekasūtreṇa badhnīyālliṅgāṅkolaghaṭān priye ||
गृहीत्वा तत्फलं पक्वं पूरयेत्तद्घटं फलैः । (५।१)
gṛhītvā tatphalaṃ pakvaṃ pūrayettadghaṭaṃ phalaiḥ |
वितुषाणि च बीजानि कुर्यात् तन्मुखघर्षणम् ॥ (६।२)
vituṣāṇi ca bījāni kuryāt tanmukhagharṣaṇam ||
कुर्यात्ततो विशालास्ये पात्रे मृच्चूर्णलेपनम् । (७।१)
kuryāttato viśālāsye pātre mṛccūrṇalepanam |
ततस्तु टङ्कणं तद्वत् तत्तद्वक्त्रेषु लेपयेत् । (८।१)
tatastu ṭaṅkaṇaṃ tadvat tattadvaktreṣu lepayet |
तत्पात्रं कांस्यपात्रे च स्थापयेत् तदधोमुखम् ॥ (८।२)
tatpātraṃ kāṃsyapātre ca sthāpayet tadadhomukham ||
दिने दिने च्युतं तैलं गृह्णीयाद्दिनपञ्चकम् ॥ (९।२)
dine dine cyutaṃ tailaṃ gṛhṇīyāddinapañcakam ||
तत्तैलं काचकूप्यन्तः स्थापयेच्च समन्त्रकम् । (१०।१)
tattailaṃ kācakūpyantaḥ sthāpayecca samantrakam |
अर्धमात्राङ्कोलतैलं द्विगुणं तिलतैलकम् ॥ (१०।२)
ardhamātrāṅkolatailaṃ dviguṇaṃ tilatailakam ||
नासारन्ध्रद्वये नस्यं जरामृत्युविनाशनम् । (११।१)
nāsārandhradvaye nasyaṃ jarāmṛtyuvināśanam |
स जीवेत्त्रिशतं वर्षं सर्वामयविवर्जितः ॥ (११।२)
sa jīvettriśataṃ varṣaṃ sarvāmayavivarjitaḥ ||
रोगादिजलपाशाद्यैर् भ्रमाद्यैश्च विषेण च । (१२।१)
rogādijalapāśādyair bhramādyaiśca viṣeṇa ca |
गतासूनां नृणां नस्यं कुर्यात्पुंशुक्लमिश्रितम् ॥ (१२।२)
gatāsūnāṃ nṛṇāṃ nasyaṃ kuryātpuṃśuklamiśritam ||
अन्ये रसायनकल्पाःएलाभया वचा काकतुण्डीफलमरुष्करः । (१४।१)
anye rasāyanakalpāḥelābhayā vacā kākatuṇḍīphalamaruṣkaraḥ |
समांशं शोषयेद्यन्त्रे पाताले तैलमाहरेत् । (१५।१)
samāṃśaṃ śoṣayedyantre pātāle tailamāharet |
तत्तैलं नस्यमादद्यात्सप्ताहान्तरितं प्रिये ॥ (१५।२)
tattailaṃ nasyamādadyātsaptāhāntaritaṃ priye ||
एवं वर्षे कृते नस्ये सहस्रायुर्भवेन्नरः । (१६।१)
evaṃ varṣe kṛte nasye sahasrāyurbhavennaraḥ |
नीलिकामूलसंयुक्तं तैलं चार्धपलं पिबेत् ॥ (१६।२)
nīlikāmūlasaṃyuktaṃ tailaṃ cārdhapalaṃ pibet ||
जीवेद्ब्रह्मदिनं त्र्यब्दाद्वायुवेगो महाबलः ॥ (१७।२)
jīvedbrahmadinaṃ tryabdādvāyuvego mahābalaḥ ||
भृङ्गीरसं कृष्णजीरं प्रस्थं प्रस्थं प्रकल्पयेत् । (१८।१)
bhṛṅgīrasaṃ kṛṣṇajīraṃ prasthaṃ prasthaṃ prakalpayet |
नीलोत्पलं च मधुकं प्रस्थार्धं च पृथग्भवेत् ॥ (१८।२)
nīlotpalaṃ ca madhukaṃ prasthārdhaṃ ca pṛthagbhavet ||
तैलावशिष्टं तत्तैलं जरा मृत्युश्च नश्यति ॥ (१९।२)
tailāvaśiṣṭaṃ tattailaṃ jarā mṛtyuśca naśyati ||
अर्धनिष्कं चैकनिष्कं सार्धनिष्कं क्रमेण च । (२०।१)
ardhaniṣkaṃ caikaniṣkaṃ sārdhaniṣkaṃ krameṇa ca |
तैलप्रमाणमित्युक्तम् अब्दाञ्जीवेच्छतत्रयम् ॥ (२०।२)
tailapramāṇamityuktam abdāñjīvecchatatrayam ||
इष्टिकाक्षिपलं क्षिप्त्वा कर्षैकमुदकैः पिबेत् । (२१।१)
iṣṭikākṣipalaṃ kṣiptvā karṣaikamudakaiḥ pibet |
वत्सरात्पलितं हन्ति सहस्रायुर्भवेन्नरः ॥ (२१।२)
vatsarātpalitaṃ hanti sahasrāyurbhavennaraḥ ||
काकतुण्डीफलं निम्बं पर्णं वाकुचिबीजकम् ॥ (२२।२)
kākatuṇḍīphalaṃ nimbaṃ parṇaṃ vākucibījakam ||
समूलां देवदालीं च ब्राह्मीमूलं फलत्रयम् । (२३।१)
samūlāṃ devadālīṃ ca brāhmīmūlaṃ phalatrayam |
सप्ताहं शोषयेच्चूर्णं छायायां त्रिमधुप्लुतम् ॥ (२४।२)
saptāhaṃ śoṣayeccūrṇaṃ chāyāyāṃ trimadhuplutam ||
द्विकर्षं प्रत्यहं सेव्यं वत्सरेण जरां जयेत् । (२५।१)
dvikarṣaṃ pratyahaṃ sevyaṃ vatsareṇa jarāṃ jayet |
महाकामेश्वरकल्पःचातुर्जातकचोरचन्दनजलद्राक्षातुगारेणुकं कस्तूरीतगरेन्दुकुङ्कुमजटाकुष्ठाश्वगन्धाब्दकम् । (२६।१)
mahākāmeśvarakalpaḥcāturjātakacoracandanajaladrākṣātugāreṇukaṃ kastūrītagarendukuṅkumajaṭākuṣṭhāśvagandhābdakam |
कङ्कोलामरदारुचित्रकविषं द्वे जीरके सैन्धवं भार्ङ्गीगोक्षुरदेवपुष्पमुसलीयष्टीबलाफेनकम् ॥ (२६।२)
kaṅkolāmaradārucitrakaviṣaṃ dve jīrake saindhavaṃ bhārṅgīgokṣuradevapuṣpamusalīyaṣṭībalāphenakam ||
रंभाकन्दफलत्रयं त्रिकटुकं जातीफलं वाशकं तालीशं कटुकीफलं गजकणा माषामृताशर्करा । (२७।१)
raṃbhākandaphalatrayaṃ trikaṭukaṃ jātīphalaṃ vāśakaṃ tālīśaṃ kaṭukīphalaṃ gajakaṇā māṣāmṛtāśarkarā |
पिच्छाभृङ्गविदारिकामदनकं बीजं च कच्छूद्भवं शाल्मल्यङ्घ्रिपुनर्नवागरुशतावर्यप्यथो दीप्यकम् ॥ (२७।२)
picchābhṛṅgavidārikāmadanakaṃ bījaṃ ca kacchūdbhavaṃ śālmalyaṅghripunarnavāgaruśatāvaryapyatho dīpyakam ||
पादांशं मृतमभ्रकं च विजया तुल्यौषधानां समा सर्वेषां सदृशा सिता च मधुना चाज्येन संयोजिता । (२८।१)
pādāṃśaṃ mṛtamabhrakaṃ ca vijayā tulyauṣadhānāṃ samā sarveṣāṃ sadṛśā sitā ca madhunā cājyena saṃyojitā |
जातीचम्पककेतकादिकुसुमैः सेवेत संवासितं कर्षार्धं निशि देहसिद्धिदमहाकामेश्वरः कामदः ॥ (२८।२)
jātīcampakaketakādikusumaiḥ seveta saṃvāsitaṃ karṣārdhaṃ niśi dehasiddhidamahākāmeśvaraḥ kāmadaḥ ||
पुंसां शुक्रविवृद्धिदार्ढ्यकरणे क्षीरानुपानं हितं शाल्मल्यङ्घ्रिजलानुपानम् अथवाप्यन्यच्च यच्छुक्रलम् । (२९।१)
puṃsāṃ śukravivṛddhidārḍhyakaraṇe kṣīrānupānaṃ hitaṃ śālmalyaṅghrijalānupānam athavāpyanyacca yacchukralam |
प्रौढानां सुदृशां सुखातिसुखदो वश्यो महाद्रावकः सङ्गे भङ्गुरकामकौतुकरसः क्रीडाकलामोददः ॥ (२९।२)
prauḍhānāṃ sudṛśāṃ sukhātisukhado vaśyo mahādrāvakaḥ saṅge bhaṅgurakāmakautukarasaḥ krīḍākalāmodadaḥ ||
संभोगे स्थविराग्नियोषिति मदे यूनां स्मरे दर्पहा नित्यानन्दनिदानम् आदिपुरुषैर् अप्याहितास्वादनः । (३०।१)
saṃbhoge sthavirāgniyoṣiti made yūnāṃ smare darpahā nityānandanidānam ādipuruṣair apyāhitāsvādanaḥ |
वाचां सिद्धिकरः प्रकृष्टकवितासंदर्भसंपादनः सौख्यारोग्यविशेषयौवनकलासामग्र्यसंधायकः ॥ (३०।२)
vācāṃ siddhikaraḥ prakṛṣṭakavitāsaṃdarbhasaṃpādanaḥ saukhyārogyaviśeṣayauvanakalāsāmagryasaṃdhāyakaḥ ||
वृद्धत्वं हरते बलं च कुरुते मृत्युं निरस्येत्परं व्याधिव्रातम् अपाकरोति कुरुते कान्तिं नयत्यार्जवम् । (३१।१)
vṛddhatvaṃ harate balaṃ ca kurute mṛtyuṃ nirasyetparaṃ vyādhivrātam apākaroti kurute kāntiṃ nayatyārjavam |
योगाभ्यासविधौ रतस्य सुलभा सिद्धिं विधत्तेतराम् अंहः संततिसंहृतिं कलयते स्त्रीणाम् अपत्यप्रदः ॥ (३१।२)
yogābhyāsavidhau ratasya sulabhā siddhiṃ vidhattetarām aṃhaḥ saṃtatisaṃhṛtiṃ kalayate strīṇām apatyapradaḥ ||
रोगाणां निचयं क्षयं क्षपयति क्षिप्रं महारुद्गणं व्याहन्ति श्वसनं लयं गमयते छिन्ते च कासोदयम् । (३२।१)
rogāṇāṃ nicayaṃ kṣayaṃ kṣapayati kṣipraṃ mahārudgaṇaṃ vyāhanti śvasanaṃ layaṃ gamayate chinte ca kāsodayam |
दुर्नामानि च षड्भिनत्ति हरते सर्वार्तिरोगोल्बणं मेहौघं च लुनाति शोणितदरं विध्वंसते सेवनात् ॥ (३२।२)
durnāmāni ca ṣaḍbhinatti harate sarvārtirogolbaṇaṃ mehaughaṃ ca lunāti śoṇitadaraṃ vidhvaṃsate sevanāt ||
क्षीणे पोषमुपादधाति विपुलं पूर्णातिजीर्णोज्ज्वलं मन्दाग्निं ग्रहणीं निकृन्ततितरां दोषानशेषानपि । (३३।१)
kṣīṇe poṣamupādadhāti vipulaṃ pūrṇātijīrṇojjvalaṃ mandāgniṃ grahaṇīṃ nikṛntatitarāṃ doṣānaśeṣānapi |
श्रेष्ठः सर्वरसायनेषु विदुषां भोगार्थिनां योगिनां सिद्धिं सम्यगिहातनोति वपुषः संसेवनाद् अन्वहम् ॥ (३३।२)
śreṣṭhaḥ sarvarasāyaneṣu viduṣāṃ bhogārthināṃ yogināṃ siddhiṃ samyagihātanoti vapuṣaḥ saṃsevanād anvaham ||
मूलिकाकल्पेषु रसाभ्रकादिमेलनातिदेशःमहावृक्षादिकल्पेषु प्रोक्तेष्वेतेषु साधकैः । (३४।१)
mūlikākalpeṣu rasābhrakādimelanātideśaḥmahāvṛkṣādikalpeṣu prokteṣveteṣu sādhakaiḥ |
एष साधारणो योगः कर्तव्यः सिद्धिकाङ्क्षिभिः ॥ (३४।२)
eṣa sādhāraṇo yogaḥ kartavyaḥ siddhikāṅkṣibhiḥ ||
गुञ्जामात्रं शुद्धसूतं वाभ्रकं वा पणद्वयम् । (३५।१)
guñjāmātraṃ śuddhasūtaṃ vābhrakaṃ vā paṇadvayam |
तस्माद्रसेन सहिताः सद्यः सिद्धिप्रदायकाः ॥ (३७।२)
tasmādrasena sahitāḥ sadyaḥ siddhipradāyakāḥ ||
अभ्यङ्गरसायनम्; महानीलीतैलम्महानीलीरसं प्रस्थं प्रस्थं भृङ्गरसं प्रिये । (३८।१)
abhyaṅgarasāyanam; mahānīlītailammahānīlīrasaṃ prasthaṃ prasthaṃ bhṛṅgarasaṃ priye |
धात्रीफलरसं प्रस्थं काकतुण्डीफलोद्भवम् ॥ (३८।२)
dhātrīphalarasaṃ prasthaṃ kākatuṇḍīphalodbhavam ||
प्रस्थं कषायतिलजं तैलप्रस्थं च गोपयः । (३९।१)
prasthaṃ kaṣāyatilajaṃ tailaprasthaṃ ca gopayaḥ |
पिष्ट्वा तस्मिन् क्षिपेत् सर्वं पचेन्मन्दाग्निना प्रिये ॥ (४०।२)
piṣṭvā tasmin kṣipet sarvaṃ pacenmandāgninā priye ||
तैलावशिष्टं विपचेत्ततो वस्त्रेण शोधयेत् । (४१।१)
tailāvaśiṣṭaṃ vipacettato vastreṇa śodhayet |
तैलेनानेन चाभ्यज्य शिरोऽभ्यङ्गं समाचरेत् ॥ (४१।२)
tailenānena cābhyajya śiro'bhyaṅgaṃ samācaret ||
प्रत्यहं कर्णपूरं च एवं कुर्याद्रसायनम् । (४२।१)
pratyahaṃ karṇapūraṃ ca evaṃ kuryādrasāyanam |
केशा भ्रमरसङ्काशाः श्रोत्रं दिगन्तपाटवम् ॥ (४२।२)
keśā bhramarasaṅkāśāḥ śrotraṃ digantapāṭavam ||
जत्रूर्ध्वरोगा नश्यन्ति तथा पादहितं भवेत् । (४३।१)
jatrūrdhvarogā naśyanti tathā pādahitaṃ bhavet |
चन्दनाद्यं तैलम्चन्दनागरुकर्पूरकस्तूरीकुङ्कुमं तथा ॥ (४३।२)
candanādyaṃ tailamcandanāgarukarpūrakastūrīkuṅkumaṃ tathā ||
हरेणुस्तगरं लाक्षा नखं स्थौणेयकं मुरा । (४५।१)
hareṇustagaraṃ lākṣā nakhaṃ sthauṇeyakaṃ murā |
प्रपौण्डरीकं खर्जूरं पद्मकं जातिपत्त्रिका । (४६।१)
prapauṇḍarīkaṃ kharjūraṃ padmakaṃ jātipattrikā |
एकैकं कर्षमात्रं स्यात्प्रस्थं तैलं च गोपयः ॥ (४७।२)
ekaikaṃ karṣamātraṃ syātprasthaṃ tailaṃ ca gopayaḥ ||
तस्मिन् मृगाण्डं कस्तूरीं कर्पूरं कुङ्कुमं क्षिपेत् ॥ (४८।२)
tasmin mṛgāṇḍaṃ kastūrīṃ karpūraṃ kuṅkumaṃ kṣipet ||
पृथक्कर्षं च जात्यादिकुसुमैर् वासयेद्बुधः । (४९।१)
pṛthakkarṣaṃ ca jātyādikusumair vāsayedbudhaḥ |
तेनाभ्यङ्गम् अधःकाये कुर्याद् दौर्गन्ध्यनाशनम् ॥ (४९।२)
tenābhyaṅgam adhaḥkāye kuryād daurgandhyanāśanam ||
अशीतिवर्षदेशीयो ऽप्यसौ स्यात् षोडशाब्दकः । (५०।१)
aśītivarṣadeśīyo 'pyasau syāt ṣoḍaśābdakaḥ |
कामिनीलोककन्ददर्पः सुभगः शुक्लवृद्धिमान् ॥ (५०।२)
kāminīlokakandadarpaḥ subhagaḥ śuklavṛddhimān ||
उद्वर्तनरसायनमथोद्वर्तनमाख्यामि वलीपलितभञ्जनम् ॥ (५१।२)
udvartanarasāyanamathodvartanamākhyāmi valīpalitabhañjanam ||
सूतं गन्धं समं मर्द्यं स्तनदुग्धेन योषितः । (५२।१)
sūtaṃ gandhaṃ samaṃ mardyaṃ stanadugdhena yoṣitaḥ |
मुण्डिका मेघनादश्च विष्णुक्रान्ता मुनिस्तथा ॥ (५२।२)
muṇḍikā meghanādaśca viṣṇukrāntā munistathā ||
सर्पाक्षी च द्रवैरासां दिनमेकं विमर्दयेत् । (५३।१)
sarpākṣī ca dravairāsāṃ dinamekaṃ vimardayet |
वलीपलितनाशः स्याद् वर्षात् त्रिशतवत्सरः ॥ (५४।२)
valīpalitanāśaḥ syād varṣāt triśatavatsaraḥ ||
जीवेद्दिव्यवपुर् भूत्वा साधको नात्र संशयः । (५५।१)
jīveddivyavapur bhūtvā sādhako nātra saṃśayaḥ |
वत्सराज्जायते सिद्धिः पूर्ववद् दिव्यविग्रहः ॥ (५६।२)
vatsarājjāyate siddhiḥ pūrvavad divyavigrahaḥ ||
शिवांभसा च सूतेन्द्रं ब्रह्मदण्डीयमूलकम् । (५७।१)
śivāṃbhasā ca sūtendraṃ brahmadaṇḍīyamūlakam |
मर्दयेत्सप्तदिवसं सम्यग्देवि विमर्दयेत् ॥ (५७।२)
mardayetsaptadivasaṃ samyagdevi vimardayet ||
वत्सराज्जायते सिद्धिः पूर्ववद्दिव्यविग्रहः । (५८।१)
vatsarājjāyate siddhiḥ pūrvavaddivyavigrahaḥ |
पलार्धं भक्षयेन्नित्यं वर्षाद् वज्रवपुर् भवेत् । (५९।१)
palārdhaṃ bhakṣayennityaṃ varṣād vajravapur bhavet |
समध्वाज्यं कुष्ठचूर्णं कर्षं प्रातर्लिहेन्नरः । (६०।१)
samadhvājyaṃ kuṣṭhacūrṇaṃ karṣaṃ prātarlihennaraḥ |
केशरञ्जनकल्पाःकाकतुण्डीफलं कान्तचूर्णमाम्राण्डतैलकम् । (६१।१)
keśarañjanakalpāḥkākatuṇḍīphalaṃ kāntacūrṇamāmrāṇḍatailakam |
आलोड्य भाण्डे निक्षिप्य मासं धान्यमये क्षिपेत् ॥ (६१।२)
āloḍya bhāṇḍe nikṣipya māsaṃ dhānyamaye kṣipet ||
उद्धृत्य लेपयेच्छीर्षं नस्यकर्मामुना भवेत् । (६२।१)
uddhṛtya lepayecchīrṣaṃ nasyakarmāmunā bhavet |
त्र्यहात् केशाः सुनीलाः स्युः षण्मासात् केशरञ्जनम् ॥ (६२।२)
tryahāt keśāḥ sunīlāḥ syuḥ ṣaṇmāsāt keśarañjanam ||
अभ्यक्तो निक्षिपेन्मूर्ध्नि मर्दयेन्नाडिकार्धकम् । (६४।१)
abhyakto nikṣipenmūrdhni mardayennāḍikārdhakam |
एरण्डपत्रैः संवेष्ट्य पुनर्वस्त्रेण बन्धयेत् ॥ (६४।२)
eraṇḍapatraiḥ saṃveṣṭya punarvastreṇa bandhayet ||
स्नायात्पुनश्च त्रिदिनं पूर्ववत्केशरञ्जनम् । (६५।१)
snāyātpunaśca tridinaṃ pūrvavatkeśarañjanam |
स्नानादि पूर्ववत्कृत्वा पूर्ववत्केशरञ्जनम् ॥ (६६।२)
snānādi pūrvavatkṛtvā pūrvavatkeśarañjanam ||
निस्त्वग्गुञ्जाफलं चैला देवदारु च कुष्ठकम् । (६७।१)
nistvagguñjāphalaṃ cailā devadāru ca kuṣṭhakam |
समं चूर्णं भृङ्गरसैर् भाव्यम् एकदिनं प्रिये ॥ (६७।२)
samaṃ cūrṇaṃ bhṛṅgarasair bhāvyam ekadinaṃ priye ||
यस्य तैलघृताभ्यङ्गात्केशा भ्रमरसन्निभाः ॥ (६८।२)
yasya tailaghṛtābhyaṅgātkeśā bhramarasannibhāḥ ||
हस्तिदन्तस्य दग्धस्य समभागं रसाञ्जनम् । (६९।१)
hastidantasya dagdhasya samabhāgaṃ rasāñjanam |
कृष्णमृत्त्रिफलाभृङ्गरसायश्चूर्णकं समम् । (७०।१)
kṛṣṇamṛttriphalābhṛṅgarasāyaścūrṇakaṃ samam |
आलोड्यैनं समं भाण्डे मासमेकं निरोधयेत् ॥ (७०।२)
āloḍyainaṃ samaṃ bhāṇḍe māsamekaṃ nirodhayet ||
तल्लेपाच्चिकुराः कृष्णा भवेयुः पञ्चमासतः । (७१।१)
tallepāccikurāḥ kṛṣṇā bhaveyuḥ pañcamāsataḥ |
धात्रीफलं जपापुष्पं किट्टं पिष्ट्वा च मूर्धनि ॥ (७१।२)
dhātrīphalaṃ japāpuṣpaṃ kiṭṭaṃ piṣṭvā ca mūrdhani ||
लेपयेत्त्रिदिनं तेन केशाः स्युर् भ्रमरोपमाः । (७२।१)
lepayettridinaṃ tena keśāḥ syur bhramaropamāḥ |
चूर्णं सिन्दूरसदृशं तयोस्तुल्या च सांब्रणिः ॥ (७२।२)
cūrṇaṃ sindūrasadṛśaṃ tayostulyā ca sāṃbraṇiḥ ||
पिष्ट्वांभसा प्रलेपेन तत्क्षणात् केशरञ्जनम् । (७३।१)
piṣṭvāṃbhasā pralepena tatkṣaṇāt keśarañjanam |
गोरोचनं कृष्णतिलान् शतपुष्पां शिवांबुना ॥ (७३।२)
gorocanaṃ kṛṣṇatilān śatapuṣpāṃ śivāṃbunā ||
चूर्णं सिद्धार्थकं सर्जो यवक्षारं च काञ्जिकैः । (७५।१)
cūrṇaṃ siddhārthakaṃ sarjo yavakṣāraṃ ca kāñjikaiḥ |
रसैर्जम्बीरजैर् लोहमुष्ट्यायःपात्रके पिषेत् ॥ (७६।२)
rasairjambīrajair lohamuṣṭyāyaḥpātrake piṣet ||
नागदण्डेन पत्राणि कोरण्टस्य च मर्दयेत् ॥ (७८।२)
nāgadaṇḍena patrāṇi koraṇṭasya ca mardayet ||
दिनत्रयं च तल्लेपात् केशाः स्युर् भ्रमरोपमाः । (७९।१)
dinatrayaṃ ca tallepāt keśāḥ syur bhramaropamāḥ |
वरा भृङ्गी चूतबीजं मृणालं च प्रियङ्गुकम् ॥ (७९।२)
varā bhṛṅgī cūtabījaṃ mṛṇālaṃ ca priyaṅgukam ||
कान्तपात्रे लोडयित्वा मासमेकं विभावयेत् ॥ (८०।२)
kāntapātre loḍayitvā māsamekaṃ vibhāvayet ||
तेन लिप्ताः कचाः कृष्णा रञ्जिता भ्रमरोपमाः । (८१।१)
tena liptāḥ kacāḥ kṛṣṇā rañjitā bhramaropamāḥ |
तत्तैलयन्त्रतो ग्राह्यं तेन स्यात्केशरञ्जनम् । (८२।१)
tattailayantrato grāhyaṃ tena syātkeśarañjanam |
कर्षं जपारसः क्षौद्रं सप्ताहं नस्यमाचरेत् ॥ (८२।२)
karṣaṃ japārasaḥ kṣaudraṃ saptāhaṃ nasyamācaret ||
तदूर्ध्वं रञ्जयेत् केशान् सर्वनस्योत्तमो ह्ययम् । (८३।१)
tadūrdhvaṃ rañjayet keśān sarvanasyottamo hyayam |
भृङ्गराजरसैः पिष्ट्वा त्रिफलां लोहचूर्णकम् ॥ (८३।२)
bhṛṅgarājarasaiḥ piṣṭvā triphalāṃ lohacūrṇakam ||
तैलम् एतत्समं योज्यं तथा भृङ्गरसैः पुनः । (८४।१)
tailam etatsamaṃ yojyaṃ tathā bhṛṅgarasaiḥ punaḥ |
मृद्वग्निना पचेत्सर्वं तैलशेषं यथा भवेत् ॥ (८४।२)
mṛdvagninā pacetsarvaṃ tailaśeṣaṃ yathā bhavet ||
स्निग्धभाण्डे च तत्तैलं मासं भूमौ विनिक्षिपेत् । (८५।१)
snigdhabhāṇḍe ca tattailaṃ māsaṃ bhūmau vinikṣipet |
तैलेन लेपयेच्छीर्षं कारवल्लीदलैः पुरा ॥ (८५।२)
tailena lepayecchīrṣaṃ kāravallīdalaiḥ purā ||
वेष्टयेत्तत्तु वस्त्रेण निवाते क्षीरभोजनम् । (८६।१)
veṣṭayettattu vastreṇa nivāte kṣīrabhojanam |
क्षालयेत् त्रिफलाक्वाथैः कुर्यात् सप्तदिनं प्रिये ॥ (८६।२)
kṣālayet triphalākvāthaiḥ kuryāt saptadinaṃ priye ||
कपालरञ्जनं कुर्याद् यावज्जीवं न संशयः । (८७।१)
kapālarañjanaṃ kuryād yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ |
श्रियालीकाकतुण्ड्याश्च बीजं निर्गुण्डिकारसैः ॥ (८७।२)
śriyālīkākatuṇḍyāśca bījaṃ nirguṇḍikārasaiḥ ||
जपापुष्परसैर् भाव्यं पृथक् दिनचतुष्टयम् । (८८।१)
japāpuṣparasair bhāvyaṃ pṛthak dinacatuṣṭayam |
पातालयन्त्रे तत्तैलं पातयेत्तेन लेपनम् ॥ (८८।२)
pātālayantre tattailaṃ pātayettena lepanam ||
कुर्यान्मूर्ध्नि च गन्धर्वपत्त्रैश्च परिवेष्टयेत् । (८९।१)
kuryānmūrdhni ca gandharvapattraiśca pariveṣṭayet |
क्षीराशी काञ्जिके स्नानं कुर्यात्सप्तदिनं त्विति । (९०।१)
kṣīrāśī kāñjike snānaṃ kuryātsaptadinaṃ tviti |
पिष्ट्वा तैलं पचेत्सूपं पुनस्तैलेन लेपयेत् ॥ (९१।२)
piṣṭvā tailaṃ pacetsūpaṃ punastailena lepayet ||
मूर्धानं लेपयेत्तेन सप्ताहं केशरञ्जनम् । (९२।१)
mūrdhānaṃ lepayettena saptāhaṃ keśarañjanam |
वराभृङ्गरसैः पिष्ट्वा कान्तपात्रे विलेपयेत् । (९३।१)
varābhṛṅgarasaiḥ piṣṭvā kāntapātre vilepayet |
अवाङ्मुखं विनिष्ठाप्य प्रातस्तं भृङ्गराड्रसैः ॥ (९३।२)
avāṅmukhaṃ viniṣṭhāpya prātastaṃ bhṛṅgarāḍrasaiḥ ||
पुनः पिष्ट्वा लिहेच्छीर्षं क्षालयेत् त्रिफलांबुना । (९४।१)
punaḥ piṣṭvā lihecchīrṣaṃ kṣālayet triphalāṃbunā |
एकविंशद्दिनं कुर्यात् पूर्ववत् फलम् आप्नुयात् ॥ (९४।२)
ekaviṃśaddinaṃ kuryāt pūrvavat phalam āpnuyāt ||
गरलं कृष्णजीरं च पिष्ट्वा रुद्ध्वा च तन्मुखम् । (९५।१)
garalaṃ kṛṣṇajīraṃ ca piṣṭvā ruddhvā ca tanmukham |
गृहाङ्गणे पङ्किले च खनित्वा स्थापयेत् सुधीः ॥ (९५।२)
gṛhāṅgaṇe paṅkile ca khanitvā sthāpayet sudhīḥ ||
षण्मासात् तद्द्रवीभूतं कृष्णं साधु समुद्धरेत् । (९६।१)
ṣaṇmāsāt taddravībhūtaṃ kṛṣṇaṃ sādhu samuddharet |
शिरोमध्ये क्षिपेत् कर्षं पूर्ववद् वेष्टनादिकम् ॥ (९६।२)
śiromadhye kṣipet karṣaṃ pūrvavad veṣṭanādikam ||
आ जन्म रञ्जयेत्केशांस्तच्च कापालरञ्जनम् । (९७।१)
ā janma rañjayetkeśāṃstacca kāpālarañjanam |
कोरण्टकुसुमं चूर्णमर्जुनस्य त्वचोद्भवम् । (९८।१)
koraṇṭakusumaṃ cūrṇamarjunasya tvacodbhavam |
अम्भोजमूलं जम्ब्वाश्च तत्सर्वं च समांशकम् ॥ (९८।२)
ambhojamūlaṃ jambvāśca tatsarvaṃ ca samāṃśakam ||
लोहभाण्डगतं कुर्यात्पक्षं भूमौ विनिक्षिपेत् । (९९।१)
lohabhāṇḍagataṃ kuryātpakṣaṃ bhūmau vinikṣipet |
हरेद्भाण्डगतं कल्कं कल्कात्तैलं चतुर्गुणम् ॥ (९९।२)
haredbhāṇḍagataṃ kalkaṃ kalkāttailaṃ caturguṇam ||
तैलाच्चतुर्गुणं भृङ्गरसस् तस्माच्चतुर्गुणः । (१००।१)
tailāccaturguṇaṃ bhṛṅgarasas tasmāccaturguṇaḥ |
वराक्वाथः सर्वमिदं मन्दवह्नौ विपाचयेत् ॥ (१००।२)
varākvāthaḥ sarvamidaṃ mandavahnau vipācayet ||
तैलावशिष्टं विपचेत् तत्पिष्ट्वायसपात्रके । (१०१।१)
tailāvaśiṣṭaṃ vipacet tatpiṣṭvāyasapātrake |
निक्षिपेच्च परीक्षार्थं काकपक्षं विलेपयेत् ॥ (१०१।२)
nikṣipecca parīkṣārthaṃ kākapakṣaṃ vilepayet ||
तैलेन यदि कृष्णं तदौषधं सिद्धिदं भवेत् । (१०२।१)
tailena yadi kṛṣṇaṃ tadauṣadhaṃ siddhidaṃ bhavet |
साधको मासम् एकं तु तस्मिन्पात्रे विपाचितम् ॥ (१०२।२)
sādhako māsam ekaṃ tu tasminpātre vipācitam ||
तेन लिप्ताः कचास्तस्य षण्मासाद्भ्रमरोपमाः । (१०३।१)
tena liptāḥ kacāstasya ṣaṇmāsādbhramaropamāḥ |
चिञ्चाश्वत्थपलाशानां वासायाश्च द्रवैर्मुहुः ॥ (१०३।२)
ciñcāśvatthapalāśānāṃ vāsāyāśca dravairmuhuḥ ||
द्रुतं पात्रगतं नागं चालयेद् भस्मतां व्रजेत् । (१०४।१)
drutaṃ pātragataṃ nāgaṃ cālayed bhasmatāṃ vrajet |
तावत् पचेन्नागभस्म पलं लोहस्य चूर्णकम् ॥ (१०४।२)
tāvat pacennāgabhasma palaṃ lohasya cūrṇakam ||
द्विपलं च वराचूर्णं त्रिपलं दाडिमत्वचः । (१०५।१)
dvipalaṃ ca varācūrṇaṃ tripalaṃ dāḍimatvacaḥ |
पलं चैतत्सर्वसमं काञ्जिकं लोहभाजने ॥ (१०५।२)
palaṃ caitatsarvasamaṃ kāñjikaṃ lohabhājane ||
लोडयेत् पाचयेत् किंचित् क्षणं तल्लोहपात्रके । (१०६।१)
loḍayet pācayet kiṃcit kṣaṇaṃ tallohapātrake |
एकविंशद्दिनं भाव्यं भूयो भूयो द्रवं द्रवम् । (१०७।१)
ekaviṃśaddinaṃ bhāvyaṃ bhūyo bhūyo dravaṃ dravam |
तेनैव लिप्ताश्चिकुराः पिञ्छतापिञ्छसन्निभाः ॥ (१०७।२)
tenaiva liptāścikurāḥ piñchatāpiñchasannibhāḥ ||
निशि लेपं तथैरण्डपत्रैश्च परिवेष्टनम् ॥ (१०८।२)
niśi lepaṃ tathairaṇḍapatraiśca pariveṣṭanam ||
प्रातः स्नानमिदं कर्म सर्वसाधारणं स्मृतम् । (१०९।१)
prātaḥ snānamidaṃ karma sarvasādhāraṇaṃ smṛtam |
दिव्यौषधिग्रहणयोग्यस्थलनिर्देशःश्मशाने सलिले मार्गे गृहे देवालये तथा ॥ (१०९।२)
divyauṣadhigrahaṇayogyasthalanirdeśaḥśmaśāne salile mārge gṛhe devālaye tathā ||
मलमूत्रयुतस्थाने ग्रामे गोष्ठे तरोरधः । (११०।१)
malamūtrayutasthāne grāme goṣṭhe taroradhaḥ |
छायायां च विषप्राये कुशीते चान्यबाधिते ॥ (११०।२)
chāyāyāṃ ca viṣaprāye kuśīte cānyabādhite ||
एवंप्रायेषु देशेषु न ग्राह्या सिद्धमूलिका । (१११।१)
evaṃprāyeṣu deśeṣu na grāhyā siddhamūlikā |
शिलासङ्गिशुचिक्षेत्रे सिद्धक्षेत्रे ऽब्धिरोधसि । (११२।१)
śilāsaṅgiśucikṣetre siddhakṣetre 'bdhirodhasi |
गृह्णीयान्मूलिका जाता देहसिद्धिप्रदायिकाः । (११३।१)
gṛhṇīyānmūlikā jātā dehasiddhipradāyikāḥ |
दिव्यौषधिग्रहणविधिःसर्वेषां सिद्धमूलानां रक्षाबन्धनकर्मणि ॥ (११३।२)
divyauṣadhigrahaṇavidhiḥsarveṣāṃ siddhamūlānāṃ rakṣābandhanakarmaṇi ||
कथ्यन्ते मनवो दिव्याः सर्वसाधारणाः स्मृताः ॥ (११४।२)
kathyante manavo divyāḥ sarvasādhāraṇāḥ smṛtāḥ ||
पूर्वेद्युरेव सुस्नातः कृतदन्तविशोधनः । (११५।१)
pūrvedyureva susnātaḥ kṛtadantaviśodhanaḥ |
अनुलिप्तः शुद्धवस्त्रो हृष्टः संयतमानसः ॥ (११५।२)
anuliptaḥ śuddhavastro hṛṣṭaḥ saṃyatamānasaḥ ||
मौनी गन्धाक्षतोपेतो रक्षाबन्धनसूत्रिताम् । (११६।१)
maunī gandhākṣatopeto rakṣābandhanasūtritām |
पूर्वम् अन्वेषितां गत्वा मूलिकां स्वेष्टदायिकाम् ॥ (११६।२)
pūrvam anveṣitāṃ gatvā mūlikāṃ sveṣṭadāyikām ||
वितृणं परितः कृत्वा खात्वाम्बु परिषेचयेत् । (११७।१)
vitṛṇaṃ paritaḥ kṛtvā khātvāmbu pariṣecayet |
गन्धपुष्पाक्षतैः पूजां कृत्वा सूत्रेण बन्धयेत् ॥ (११७।२)
gandhapuṣpākṣataiḥ pūjāṃ kṛtvā sūtreṇa bandhayet ||
समन्त्रकं साधकेन्द्रः सोपवासो जितेन्द्रियः । (११८।१)
samantrakaṃ sādhakendraḥ sopavāso jitendriyaḥ |
अत्रैव तिष्ठ कल्याणि मम कार्यकरी भव ॥ (११८।२)
atraiva tiṣṭha kalyāṇi mama kāryakarī bhava ||
मम कार्यकरी सिद्धा ततः स्वर्गं गमिष्यसि । (११९।१)
mama kāryakarī siddhā tataḥ svargaṃ gamiṣyasi |
ॐ ह्रीं नमस्ते ऽमृतसम्भूते बलवीर्यविवर्धिनि बलमायुश्च मे देहि पापं मे जहि दूरतः । (११९।२)
oṃ hrīṃ namaste 'mṛtasambhūte balavīryavivardhini balamāyuśca me dehi pāpaṃ me jahi dūrataḥ |
अनेनैव तु मन्त्रेण त्रिधा सूत्रेण वेष्टितम् ॥ (११९।४)
anenaiva tu mantreṇa tridhā sūtreṇa veṣṭitam ||
रक्षां बध्नीत तां स्पृष्ट्वा जपेदष्टोत्तरं शतम् । (१२०।१)
rakṣāṃ badhnīta tāṃ spṛṣṭvā japedaṣṭottaraṃ śatam |
ततः प्रातः समुत्थाय कृत्वा नित्यविधिं शुचिः ॥ (१२०।२)
tataḥ prātaḥ samutthāya kṛtvā nityavidhiṃ śuciḥ ||
मूलिकां तां समासाद्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । (१२१।१)
mūlikāṃ tāṃ samāsādya gandhapuṣpākṣatādibhiḥ |
सर्वोपचारैः सम्पूज्य बलिं दद्यात् सहेतुकाम् ॥ (१२१।२)
sarvopacāraiḥ sampūjya baliṃ dadyāt sahetukām ||
समन्त्रकं खनेद्धीमान्मन्त्रो ऽयमपि कथ्यते । (१२२।१)
samantrakaṃ khaneddhīmānmantro 'yamapi kathyate |
येन त्वां खनते ब्रह्मा येन त्वां खनते भृगुः ॥ (१२२।२)
yena tvāṃ khanate brahmā yena tvāṃ khanate bhṛguḥ ||
येनेन्द्रो वरुणो विष्णुस्तेन त्वामुपचक्रमे । (१२३।१)
yenendro varuṇo viṣṇustena tvāmupacakrame |
त्वामेवाहं खनिष्यामि मन्त्रपूतेन पाणिना ॥ (१२३।२)
tvāmevāhaṃ khaniṣyāmi mantrapūtena pāṇinā ||
एवं सम्प्रार्थयित्वादौ पश्चान्मन्त्रं समुच्चरेत् । (१२४।१)
evaṃ samprārthayitvādau paścānmantraṃ samuccaret |
ॐ श्रीं ह्रीं तं अमृतेश्वरि एहि एहि मम सकलसिद्धिं कुरु हुं फट् । (१२४।२)
oṃ śrīṃ hrīṃ taṃ amṛteśvari ehi ehi mama sakalasiddhiṃ kuru huṃ phaṭ |
अनेनैव तु मन्त्रेण निखनेत् सिद्धिमूलिकाम् ॥ (१२४।३)
anenaiva tu mantreṇa nikhanet siddhimūlikām ||
अथ तूत्पाटयेत्तां तु प्राञ्जलिः प्रार्थयेदिति । (१२५।१)
atha tūtpāṭayettāṃ tu prāñjaliḥ prārthayediti |
मा उत्पते मा निपते मा च ते चान्यथा भवेत् । (१२५।२)
mā utpate mā nipate mā ca te cānyathā bhavet |
अच्छिन्नमूलामादाय शुद्धवस्त्राभिवेष्टिताम् ॥ (१२५।५)
acchinnamūlāmādāya śuddhavastrābhiveṣṭitām ||
क्षिप्त्वा पटलिकायां च स्ववेश्मनि शुचिस्थले । (१२६।१)
kṣiptvā paṭalikāyāṃ ca svaveśmani śucisthale |
निचये हृष्टमनसा निदध्यात् पारणं ततः ॥ (१२६।२)
nicaye hṛṣṭamanasā nidadhyāt pāraṇaṃ tataḥ ||
ॐ नमो भैरवाय महासिद्धिप्रदायकाय आपदुत्तरणाय हुं फट् । (१२७।१)
oṃ namo bhairavāya mahāsiddhipradāyakāya āpaduttaraṇāya huṃ phaṭ |
अनेनैव तु मन्त्रेण गृहीत्वा गृहमानयेत् ॥ (१२७।२)
anenaiva tu mantreṇa gṛhītvā gṛhamānayet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.