शतायुर् वै पुरुषो विभज्य कालम् अन्योन्यानुबद्धं परस्परस्यानुपघातकं त्रिवर्गं सेवेत ॥ (१।१)

बाल्ये विद्याग्रहणादीन् अर्थान् ॥ (२।१)

कामं च यौवने ॥ (३।१)

स्थाविरे धर्मं मोक्षं च ॥ (४।१)

अनित्यत्वाद् आयुषो यथोपपादं वा सेवेत ॥ (५।१)

ब्रह्मचर्यम् एव त्व् आ विद्याग्रहणात् ॥ (६।१)

देड़्। धर्मअलौकिकत्वाद् अदृष्टार्थत्वाद् अप्रवृत्तानां यज्ञादीनां शास्त्रात् प्रवर्तनम् लौकिकत्वाद् दृष्टार्थत्वाच्च प्रवृत्तेभ्यश्च मांसभक्षणादिभ्यः शास्त्राद् एव निवारणं धर्मः ॥ (७।१)

तं श्रुतेर् धर्मज्ञसमवायाच् च प्रतिपद्येत ॥ (८।१)

देड़्। अर्थविद्याभूमिहिरण्यपशुधान्यभाण्डोपस्करमित्रादीनाम् अर्जनम् अर्जितस्य विवर्धनम् अर्थः ॥ (९।१)

तम् अध्यक्षप्रचाराद् वार्तासमयविद्भ्यो वणिग्भ्यश्चेति ॥ (१०।१)

देड़्। कामश्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणानाम् आत्मसंयुक्तेन मनसाधिष्ठितानां स्वेषु स्वेषु विषयेष्व् आनुकूल्यतः प्रवृत्तिः कामः ॥ (११।१)

स्पर्शविशेषविषयात् त्व् अस्याभिमानिकसुखानुविद्धा फलवत्यर्थप्रतीतिः प्राधान्यात् कामः ॥ (१२।१)

तं कामसूत्रान् नागरिकजनसमवायाच् च प्रतिपद्येत ॥ (१३।१)

एषां समवाये पूर्वः पूर्वो गरीयान् ॥ (१४।१)

अर्थश्च राज्ञः । (१५।१)

तन्मूलत्वाल्लोकयात्रायाः । (१५।२)

वेश्यायाश्चेति त्रिवर्गप्रतिपत्तिः ॥ (१५।३)

धर्मस्यालौकिकत्वात् तदभिधायकं शास्त्रं युक्तम् । (१६।१)

उपायपूर्वकत्वाद् अर्थसिद्धेः । (१६।२)

उपायप्रतिपत्तिः शास्त्रात् ॥ (१६।३)

तिर्यग्योनिष्वपि तु स्वयं प्रवृत्तत्वात् कामस्य नित्यत्वाच्च न शास्त्रेण कृत्यम् अस्तीत्याचार्याः ॥ (१७।१)

संप्रयोगपराधीनत्वात् स्त्रीपुंसयोर् उपायम् अपेक्षते ॥ (१८।१)

सा चोपायप्रतिपत्तिः कामसूत्राद् इति वात्स्यायनः ॥ (१९।१)

तिर्यग्योनिषु पुनर् अनावृतत्वात् स्त्रीजातेश्च ऋतौ यावदर्थं प्रवृत्तेर् अबुद्धिपूर्वकत्वाच्च प्रवृत्तीनाम् अनुपायः प्रत्ययः ॥ (२०।१)

न धर्मांश्चरेत् । (२१।१)

एष्यत्फलत्वात् सांशयिकत्वाच्च ॥ (२१।२)

को ह्यबालिशो हस्तगतं परगतं कुर्यात् ॥ (२२।१)

वरम् अद्य कपोतः श्वो मयूरात् ॥ (२३।१)

वरं सांशयिकान् निष्काद् असांशयिकः कार्षापणः । (२४।१)

इति लौकायतिकाः ॥ (२४।२)

शास्त्रस्यानभिशङ्क्यत्वाद् अभिचारानुव्याहारयोश्च क्वचित् फलदर्शनान् नक्षत्रचन्द्रसूर्यताराग्रहचक्रस्य लोकार्थं बुद्धिपूर्वकम् इव प्रवृत्तेर् दर्शनाद् वर्णाश्रमाचारस्थितिलक्षणत्वाच् च लोकयात्राया हस्तगतस्य च बीजस्य भविष्यतः सस्यार्थे त्यागदर्शनाच्चरेद् धर्मान् इति वात्स्यायनः ॥ (२५।१)

नार्थांश्चरेत् । (२६।१)

प्रयत्नतो ऽपि ह्येते अनुष्ठीयमाना नैव कदाचित् स्युः । (२६।२)

अननुष्ठीयमाना अपि यदृच्छया भवेयुः ॥ (२६।३)

तत्सर्वं कालकारितम् इति ॥ (२७।१)

काल एव हि पुरुषान् अर्थानर्थयोर् जयपराजययोः सुखदुःखयोश्च स्थापयति ॥ (२८।१)

कालेन बलिर् इन्द्रः कृतः । (२९।१)

कालेन व्यवरोपितः । (२९।२)

काल एव पुनर् अप्येनं कर्तेति कालकारणिकाः ॥ (२९।३)

पुरुषकारपूर्वकत्वात् सर्वप्रवृत्तीनाम् उपायः प्रत्ययः ॥ (३०।१)

अवश्यं भाविनो ऽप्यर्थस्योपायपूर्वकत्वाद् एव । (३१।१)

न निष्कर्मणो भद्रम् अस्तीति वात्स्यायनः ॥ (३१।२)

न कामांश्चरेत् । (३२।१)

धर्मार्थयोः प्रधानयोर् एवम् अन्येषां च सतां प्रत्यनीकत्वात् । (३२।२)

अनर्थजनसंसर्गम् असद्व्यवसायम् अशौचम् अनायतिं चैते पुरुषस्य जनयन्ति ॥ (३२।३)

तथा प्रमादं लाघवम् अप्रत्ययम् अग्राह्यतां च । (३३।१)

बहवश्च कामवशगाः सगणा एव विनष्टाः श्रूयन्ते ॥ (३३।२)

यथा दाण्डक्यो नाम भोजः कामाद् ब्राह्मणकन्याम् अभिमन्यमानः सबन्धुराष्ट्रो विननाश ॥ (३४।१)

देवराजश्चाहल्याम् अतिबलश्च कीचको द्रौपदीं रावणश्च सीताम् अपरे चान्ये च बहवो दृश्यन्ते कामवशगा विनष्टा इत्यर्थचिन्तकाः ॥ (३५।१)

शरीरस्थितिहेतुत्वाद् आहारसधर्माणो हि कामाः । (३६।१)

फलभूताश्च धर्मार्थयोः ॥ (३६।२)

बोद्धव्यं तु दोषेष्विव । (३७।१)

न हि भिक्षुकाः सन्तीति स्थाल्यो नाधिश्रीयन्ते । (३७।२)

न हि मृगाः सन्तीति यवा नोप्यन्त इति वात्स्यायनः ॥ (३७।३)

भवन्ति चात्र श्लोकाः । (३८।१)

एवम् अर्थं च कामं च धर्मं चोपाचरन् नरः । (३८।२)

इहामुत्र च निःशल्यम् अत्यन्तं सुखम् अश्नुते ॥ (३८।३)

किं स्यात् परत्रेत्याशङ्का कार्ये यस्मिन् न जायते । (३९।१)

न चार्थघ्नं सुखं चेति शिष्टास्तत्र व्यवस्थिताः ॥ (३९।२)

त्रिवर्गसाधकं यत् स्याद् द्वयोर् एकस्य वा पुनः । (४०।१)

कार्यं तद् अपि कुर्वीत न त्व् एकार्थं द्विबाधकम् ॥ (४०।२)